Τηλεργασία: Ενώ στο εξωτερικό το μοντέλο που άνθησε στην πανδημία υποχωρεί, φέτος στη χώρα μας το σύστημα ΕΡΓΑΝΗ αποτύπωσε αύξηση: 15% των εργαζομένων δουλεύουν εξ αποστάσεως και 15% των εταιρειών την εφαρμόζουν.
Αγορά εργασίας: Οι δεξιότητες για να βρεις δουλειά
Ποιοι είναι κανόνες για τη σχέση εργαζομένου και εργοδότη σε καθεστώς τηλεργασίας. Πώς διαφυλάσσεται η ιδιωτικότητα του εργαζομένου.
Τηλεργασία είναι η εξ’ αποστάσεως παροχή εξαρτημένης εργασίας μέσω της χρήσης τεχνολογιών πληροφορίας και επικοινωνίας (ΤΠΕ). Ως κατεξοχήν περίπτωση αυτοματοποιημένης επεξεργασίας προσωπικών δεδομένων, συνεπάγεται σειρά υποχρεώσεων για τον εργοδότη ως υπεύθυνο επεξεργασίας, εκ του Γενικού Κανονισμού Προστασίας Δεδομένων (ΓΚΠΔ). Ιδιαίτερης σημασίας στο πλαίσιο αυτό είναι οι υποχρεώσεις διαφύλαξης της ιδιωτικότητας των εργαζομένων.
Η Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα, στις κατευθυντήριες γραμμές της σχετικά με την εκτέλεση της τηλεργασίας στον δημόσιο και ιδιωτικό τομέα (Απόφαση 32/2021), τονίζει ότι η τηλεργασία και η «κινητή τεχνολογία» καθιστούν δυσδιάκριτα τα όρια μεταξύ ιδιωτικού βίου και εργασίας, καθώς συνεπάγονται μεγαλύτερη διείσδυση στον ιδιωτικό χώρο και χρόνο του εργαζομένου, αμφισβητώντας εκ των πραγμάτων την προστασία της ιδιωτικότητας και των προσωπικών δεδομένων του.
Παράλληλα, ελλοχεύει ο κίνδυνος να παγιώσουν μία νοοτροπία «διαρκούς παρουσίας και μόνιμης επιφυλακής των εργαζομένων», με αρνητικές επιπτώσεις στην ισορροπία μεταξύ της επαγγελματικής και της προσωπικής ζωής τους (πρβ. και Οδηγία (ΕΕ) 2019/1158 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 20ής Ιουνίου 2019, σχετικά με την ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και ιδιωτικής ζωής). Ως εκ τούτου, πέραν των γενικών εκ του ΓΚΠΔ υποχρεώσεών του, ο εργοδότης έχει, στο πλαίσιο εκτέλεσης της σύμβασης τηλεργασίας, τις ακόλουθες ειδικότερες υποχρεώσεις:
Προηγούμενη ενημέρωση. Ο εργοδότης υποχρεούται να ενημερώνει κατάλληλα και με τρόπο διαφανή τους εργαζόμενους πριν από τη θέση σε εφαρμογή του πλαισίου της τηλεργασίας, όχι μόνο για τους όρους εκτέλεσής της, αλλά και για τα οφέλη και τους κινδύνους που μπορεί να συνεπάγεται για την ιδιωτικότητά τους.
Διαρκής επιτήρηση. Παρότι ο εργοδότης έχει την εξουσία, στο πλαίσιο του διευθυντικού του δικαιώματος, να επεξεργάζεται προσωπικά δεδομένα των εργαζομένων προκείμενου να ασκεί τον αναγκαίο έλεγχο επί της παρεχόμενης εργασίας και της εκπλήρωσης της σύμβασης εργασίας, συμπεριλαμβανομένης της τήρησης του ωραρίου, η συστηματική και διαρκής επιτήρηση του εργαζομένου, π.χ. μέσω της υποχρέωσης λειτουργίας της κάμερας του Η/Υ, της κοινής χρήσης οθόνης ή της λειτουργίας λογισμικού καταγραφής πληκτρολόγησης τύπου Keylogger ή TLS appliance, δύσκολα θα είναι συμβατή με τις σχετικές υποχρεώσεις του.
Σεβασμός δικαιώματος αποσύνδεσης. Ο τηλεργαζόμενος έχει το δικαίωμα να αποσυνδέεται, μετά το πέρας του ωαρίου του και κατά τις περιόδους όπου βρίσκεται σε οποιουδήποτε είδους άδεια, από κάθε ψηφιακό μέσο που χρησιμοποιεί για την εκτέλεση της εργασίας του. Ο εργοδότης υποχρεούται να σέβεται το δικαίωμα αποσύνδεσης και να μην συνδέει την άσκησή του με αρνητικές για τον εργαζόμενο επιπτώσεις. Συναφώς, η σύμβαση τηλεργασίας πρέπει να περιλαμβάνει και συμφωνία περί τηλετοιμότητας, τα χρονικά όρια αυτής και τις προθεσμίες ανταπόκρισης του τηλεργαζομένου.
Χρήση κάμερας και καταγραφή τηλεδιασκέψεων. Ο τηλεργαζόμενος δικαιούται να κάνει χρήση της δυνατότητας απενεργοποίησης της κάμερας και συμμετοχής σε τηλεδιασκέψεις μόνο με το μικρόφωνό του. Σε περίπτωση που η μαγνητοσκόπηση της τηλεδιάσκεψης κρίνεται αναγκαία για σκοπό που ανάγεται στην εκτέλεση της σύμβασης εργασίας, ο εργοδότης οφείλει να λαμβάνει όλα τα κατάλληλα τεχνικά και οργανωτικά μέτρα για την προστασία των δεδομένων των εργαζομένων.
Χρήση προσωπικών συσκευών (Bring Your Own Device – B.Y.O.D.). Η χρήση προσωπικού εξοπλισμού θολώνει ιδιαίτερα τα όρια μεταξύ ιδιωτικού και επαγγελματικού βίου και πρέπει να αποφασίζεται μόνο μετά από ανάλυση κινδύνων και λήψη κατάλληλων μέτρων ασφαλείας, μεταξύ των οποίων ο φυσικός ή λογικός διαχωρισμός των τμημάτων της προσωπικής συσκευής που προορίζεται για χρήση σε επαγγελματικό περιβάλλον, ο έλεγχος της απομακρυσμένης πρόσβασης μέσω ισχυρού μηχανισμού ελέγχου ταυτότητας χρήστη, ο ορισμός μέτρων κρυπτογράφησης για ροές πληροφοριών (VPN, TLS), κλπ.
Επιθεώρηση εργασίας
Η τηλεργασία, σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Συμφωνία «Πλαίσιο για την Τηλεργασία», είναι μία μορφή οργάνωσης ή/και εκτέλεσης εργασίας που χρησιμοποιεί τεχνολογίες πληροφορικής βάσει μίας σύμβασης ή σχέσης εργασίας, όπου μια εργασία που θα μπορούσε να εκτελεστεί στις εγκαταστάσεις του εργοδότη, εκτελείται κανονικά εκτός αυτών των εγκαταστάσεων. Τηλεργαζόμενος είναι το φυσικό πρόσωπο που προσφέρει τηλεργασία.
Η εν λόγω «Συμφωνία – Πλαίσιο για την Τηλεργασία» ενσωματώθηκε στην ΕΓΣΣΕ 2006-2007.
Στη χώρα μας η τηλεργασία αναγνωρίστηκε ως ειδική μορφή απασχόλησης με τον Ν.2639/1998 (άρθρο 1).
Με τον Ν.3846/2010 ενσωματώθηκε στο εθνικό δίκαιο η από 16-07-2002 Ευρωπαϊκή Συμφωνία – Πλαίσιο και θεσπίστηκε το γενικό πλαίσιο λειτουργίας της τηλεργασίας. Με το άρθρο 1 εισάγεται μαχητό τεκμήριο ύπαρξης εξαρτημένης εργασίας εάν ο εργαζόμενος παρέχει την εργασία του «αυτοπροσώπως, αποκλειστικά ή κατά κύριο λόγο στον ίδιο εργοδότη για εννέα (9) συνεχείς μήνες», ενώ στο άρθρο 5 συναντώνται λοιπές ρυθμίσεις, αναφορικά με τις υποχρεώσεις των εργοδοτών και την κατάρτιση σύμβασης εργασίας για την τηλεργασία, την μετατροπή της κανονικής εργασίας σε τηλεργασία κλπ.
Με την ΠΝΠ της 11.3.2020 η τηλεργασία επιλέχθηκε ως ένα από τα μέτρα αντιμετώπισης και περιορισμού της διάδοσης του κορωνοϊού COVID-19. Έτσι για όσο διάστημα διαρκούν έκτακτα μέτρα προστασίας της δημόσιας υγείας, και όπως κάθε φορά προβλέπεται από τον νομοθέτη, ο εργοδότης δύναται με απόφασή του να καθορίζει ότι η εργασία, για μέρος ή για όλο το προσωπικό, θα μπορεί να πραγματοποιείται με το σύστημα της εξ αποστάσεως εργασίας (τηλεργασία).
Με το άρθρο 67 του Ν.4808/2021 η τηλεργασία αναγνωρίζεται πλέον ως σύγχρονη μορφή απασχόλησης. Συγκεκριμένα, τηλεργασία είναι η εξ’ αποστάσεως παροχή της εξαρτημένης εργασίας του εργαζομένου και με τη χρήση της τεχνολογίας, δυνάμει της σύμβασης εργασίας πλήρους, μερικής, εκ περιτροπής ή άλλης μορφής απασχόλησης, η οποία θα μπορούσε να παρασχεθεί και από τις εγκαταστάσεις του εργοδότη. Σύμφωνα με το ίδια άρθρο, η τηλεργασία:
μπορεί να εφαρμοστεί (i) κατόπιν συμφωνίας εργαζόμενου και εργοδότη κατά την πρόσληψη ή σε χρόνο μεταγενέστερο, (ii) μονομερώς από τον εργοδότη για λόγους προστασίας της δημόσιας υγείας ή και (iii) κατόπιν τεκμηριωμένου αιτήματος του εργαζόμενου, για την προστασία της δικής του υγείας,
οι δε όροι εργασίας (αναγκαίος εξοπλισμός και παροχή τεχνικής υποστήριξης, συντήρησης και αποκατάστασης βλαβών, ανάλυση του πρόσθετου κόστους που επιβαρύνει τον εργαζόμενο, περιορισμοί στη χρήση του εξοπλισμού και τη χρήση πχ του διαδικτύου, συμφωνία αναφορικά με την τηλετοιμότητα, δικαίωμα αποσύνδεσης, ζητήματα υγιεινής και ασφάλειας, προστασία επαγγελματικών και προσωπικών δεδομένων, κλπ) γνωστοποιούνται από τον εργοδότη στον εργαζόμενο εντός οκτώ (8) ημερών από την έναρξη της τηλεργασίας. Ειδικότερα, το ελάχιστο ποσό για την κάλυψη του κόστους τηλεργασίας που προκαλείται στον εργαζόμενο, καθορίζεται με απόφαση του Υπουργού Εργασίας (σχετική η αριθ. 98490/2-12-2021 ΥΑ).
Η τηλεργασία μπορεί να παρέχεται κατά πλήρη, μερική ή εκ περιτροπής απασχόληση, αυτοτελώς ή σε συνδυασμό με απασχόληση στις εγκαταστάσεις τους εργοδότη. Το ωράριο καθώς και η αναλογία τηλεργασίας και εργασίας στις εγκαταστάσεις του εργοδότη δηλώνονται στο Π.Σ. ΕΡΓΑΝΗ.
Οι τηλεργαζόµενοι απολαμβάνουν τα ίδια δικαιώματα με τους συγκρίσιμους εργαζομένους μέσα στις εγκαταστάσεις της επιχείρησης, ενώ ο εργοδότης οφείλει να σέβεται την ιδιωτική ζωή του τηλεργαζόμενου. Για το λόγο αυτό απαγορεύεται η χρήση της κάμερας (web cam) με σκοπό τον έλεγχο της απόδοσης του εργαζόμενου.
Δικαίωμα αποσύνδεσης
Σύμφωνα με τα προβλεπόμενα στο άρθρο 67, παρ. 10 του Ν. 4808/2021, ο τηλεργαζόμενος έχει δικαίωμα αποσύνδεσης, το οποίο συνίσταται στο δικαίωμά του να απέχει πλήρως από την παροχή της εργασίας του και ιδίως, να μην επικοινωνεί ψηφιακώς και να μην απαντά σε τηλεφωνήματα, μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου ή σε οποιασδήποτε μορφής επικοινωνία εκτός ωραρίου εργασίας και κατά τη διάρκεια των νόμιμων αδειών του. Τα τεχνικά και οργανωτικά μέσα, που απαιτούνται για να εξασφαλίσουν την αποσύνδεση του τηλεργαζομένου από τα ψηφιακά εργαλεία επικοινωνίας και εργασίας, αποτελούν υποχρεωτικούς όρους της σύμβασης τηλεργασίας και συμφωνούνται μεταξύ του εργοδότη και των εκπροσώπων των εργαζομένων στην επιχείρηση ή εκμετάλλευση. Σε περίπτωση έλλειψης συμφωνίας, τα παραπάνω καθορίζονται από τον εργοδότη και γνωστοποιούνται από αυτόν σε όλους τους εργαζόμενους.
Απαγορεύεται κάθε δυσμενής διάκριση σε βάρος τηλεργαζομένου, επειδή άσκησε το δικαίωμα αποσύνδεσης.
Μ.Η.Τ. 242183