Πώς οι διακρατικές συμφωνίες επηρεάζουν την ποσότητα και την ποιότητα των υδάτων στη Βόρεια Ελλάδα. Ο ρόλος του Άρδα, των Πρεσπών και των φραγμάτων

Για τα επόμενα πέντε χρόνια, ο ποταμός Άρδας, παραπόταμος του Έβρου, θα συνεχίσει να τροφοδοτεί τις αγροτικές καλλιέργειες στον βόρειο Έβρο, διασχίζοντας απρόσκοπτα τη Βουλγαρία. Η συμφωνία αυτή, καρπός συντονισμένων διπλωματικών προσπαθειών, είναι ζωτικής σημασίας για τον πρωτογενή τομέα στην ακριτική αυτή περιοχή.

Όπως επισημάνθηκε μετά την υπογραφή Κοινής Δήλωσης μεταξύ του Έλληνα Υπουργού Εξωτερικών Γιώργου Γεραπετρίτη και του Βούλγαρου ομολόγου του Γκεόρκ Γκεοργκίεφ, η νέα αυτή ρύθμιση έρχεται να διαδεχθεί την εξηκονταετή διακρατική συμφωνία που έληξε πρόσφατα.

Το νερό υπό την πίεση της κλιματικής αλλαγής

Η συμφωνία φέρνει ανακούφιση στους τοπικούς παραγωγούς, οι οποίοι εξαρτώνται άμεσα από την σταθερή ροή υδάτων από το εξωτερικό. Όπως τονίζει ο Γιώργος Καμπάς, διευθυντής Υδάτων Ανατολικής Μακεδονίας – Θράκης, «η τοπική οικονομία στηρίζεται στο νερό από τη Βουλγαρία».

Η ανάγκη αυτή γίνεται ακόμα πιο επιτακτική ενόψει της κλιματικής αστάθειας. Ο Στυλιανός Ταμβακίδης, διευθυντής Υδάτων Κεντρικής Μακεδονίας, αναφέρει χαρακτηριστικά ότι «κάθε δεκαετία περιλαμβάνει τρία άνυδρα έτη» με τις περιόδους ξηρασίας να επαναλαμβάνονται.

Διασυνοριακά ποτάμια: Η Ελλάδα στη ροή των αποφάσεων άλλων χωρών

Η Ελλάδα βρίσκεται στην “κάτω ροή” των μεγάλων ποτάμιων συστημάτων της περιοχής, εξαρτώμενη σε μεγάλο βαθμό από το πώς και πόσο νερό αφήνουν οι χώρες ανάντι. Πέρα από τον Άρδα, ιδιαίτερη σημασία έχουν οι ποταμοί:

• Νέστος, με συμφωνία σε ισχύ έως το 2031

• Στρυμόνας, με συνεχή παρακολούθηση και συνεργασία

• Αξιός, χωρίς ενεργή συμφωνία, παρά τις επαφές από τη δεκαετία του ’70

Η ΕΕ επιβάλλει κοινά σχέδια διαχείρισης λεκάνης απορροής, ωστόσο η εφαρμογή τους παραμένει ασύμμετρη, ιδίως όταν εμπλέκονται χώρες εκτός ΕΕ.

Λίμνες χωρίς σύνορα, αλλά με διαφορετική πολιτική

Στη λίμνη Δοϊράνη, η ελληνική πλευρά εντάσσεται στο δίκτυο Natura 2000, ενώ η Βόρεια Μακεδονία δεν εφαρμόζει αντίστοιχα μέτρα προστασίας, λόγω μη ένταξής της στην ΕΕ. Το αποτέλεσμα: ανισόρροπη τουριστική ανάπτυξη και δυσκολία στον έλεγχο της λαθραλιείας.

Αντίθετα, στις Πρέσπες, υπάρχει θεσμικό πλαίσιο συνεργασίας Ελλάδας, Αλβανίας και Βόρειας Μακεδονίας, με προσπάθειες για οδικό χάρτη συνεργασίας και ανταλλαγής δεδομένων τα τελευταία χρόνια.

Η ποιότητα του νερού είναι εξίσου κρίσιμη με την ποσότητά του. Ο κ. Ταμβακίδης τονίζει την ανάγκη έγκαιρης ενημέρωσης σε περίπτωση ρύπανσης ή βιομηχανικού ατυχήματος, θυμίζοντας το περιστατικό του 2002 με 70 τόνους μαζούτ που διέρρευσαν στον Αξιό από βιομηχανία στη Βόρεια Μακεδονία.

Φράγματα και υποδομές: Οι «δεξαμενές» σταθερότητας

Η διαχείριση των υδάτων δεν εξαρτάται μόνο από τις συμφωνίες, αλλά και από τις υποδομές. Ο κ. Καμπάς επισημαίνει την ανάγκη ενίσχυσης των φραγμάτων σε Ανατολική Μακεδονία και Θράκη, ώστε να μειωθούν οι απώλειες και να αξιοποιείται καλύτερα κάθε σταγόνα.

Ωστόσο, δεν είναι κάθε περιοχή κατάλληλη για φράγματα – το ανάγλυφο της γης παίζει ρόλο, ενώ και η βουλγαρική πλευρά, όπως αναφέρεται, ζητά από την Ελλάδα να κάνει τη δική της “υδρολογική εργασία”.

Το νερό δεν είναι απλώς φυσικός πόρος – Είναι μοχλός ανάπτυξης και ειρήνης

Το νερό αποτελεί ενεργειακό, περιβαλλοντικό και γεωπολιτικό κεφάλαιο. Κάθε παρέμβαση σε ένα ποτάμι μπορεί να έχει καταστροφικές συνέπειες για τη χώρα που βρίσκεται κατάντι. Μια ανισόρροπη διαχείριση μπορεί να οδηγήσει σε οικολογικές καταστροφές, όπως αποξηραμένα δέλτα και μαζικούς θανάτους ψαριών.

Η ανάγκη για βιώσιμες, διαφανείς και σεβαστές διακρατικές συμφωνίες δεν είναι μόνο περιβαλλοντική επιταγή – είναι στρατηγικό συμφέρον για το μέλλον των τοπικών κοινωνιών και της ίδιας της ειρήνης στην περιοχή.

Διαβάστε επίσης: Λειψυδρία ώρα μηδέν – Όχι άλλο νερό χαμένο: Οι τρεις άξονες δράσης του ΥΠΕΝ