Έρχονται μεγάλες αλλαγές στις συλλογικές συμβάσεις: επεκτασιμότητα, μετενέργεια, κατώτατοι μισθοί και νέες ρυθμίσεις. Τι προβλέπει το σχέδιο του Υπ. Εργασίας

Το υπουργείο Εργασίας ετοιμάζεται να ανοίξει έναν κρίσιμο κύκλο αλλαγών στο πεδίο των συλλογικών συμβάσεων εργασίας, με στόχο την επέκτασή τους στο 80% των εργαζομένων έως το 2027, έναντι μόλις 24% σήμερα. Το νέο νομοσχέδιο, που σύμφωνα με ρεπορτάζ της εφημερίδας «Απογευματινή»  θα τεθεί σε διαβούλευση το φθινόπωρο, περιλαμβάνει πέντε βασικές παρεμβάσεις, καθώς και τη δημιουργία ψηφιακής βάσης δεδομένων με πληροφορίες για τους μισθούς, το κόστος παραγωγής και την απασχόληση ανά κλάδο.

Στην καρδιά των αλλαγών βρίσκονται οι ρήτρες εξαίρεσης από κλαδικές συμβάσεις, το όριο αντιπροσωπευτικότητας (50%+1), η μετενέργεια, η συρροή συμβάσεων και η εισαγωγή νέων μορφών συλλογικών διαπραγματεύσεων, όπως οι ενδοομιλικές συμβάσεις.

Στο τραπέζι παραμένει η διάταξη του νόμου 4635/2019, που δίνει τη δυνατότητα σε επιχειρήσεις με σοβαρά οικονομικά προβλήματα να εξαιρούνται από την εφαρμογή των κλαδικών συμβάσεων. Η κυβέρνηση εξετάζει ωστόσο ηπιότερες μορφές εξαίρεσης, όπως η μερική εφαρμογή των αυξήσεων ή η σταδιακή καταβολή τους σε δόσεις, ώστε να συνδυάζεται η βιωσιμότητα των επιχειρήσεων με τη διατήρηση των εργασιακών δικαιωμάτων.

Μείωση του ορίου αντιπροσωπευτικότητας για επέκταση

Ένα από τα πιο καίρια ζητήματα αφορά το όριο 50%+1 εργαζομένων του κλάδου που απαιτείται σήμερα για την επέκταση μιας συλλογικής σύμβασης. Το υπουργείο εξετάζει τη μείωση αυτού του ορίου στο 30-40%, διευκολύνοντας έτσι την επέκταση των συμβάσεων σε όλους τους εργαζομένους του κλάδου, ανεξαρτήτως συμμετοχής.

Παράλληλα, προτείνεται η εισαγωγή ενδοομιλικών συμβάσεων, δηλαδή συλλογικών συμφωνιών σε μεγάλους επιχειρηματικούς ομίλους (άνω των 150 εργαζομένων), με δυνατότητα επέκτασης και σε άλλους ομίλους του ίδιου τομέα.

Μετενέργεια, συρροή και νέοι κανόνες

Το υπουργείο εξετάζει και την επαναφορά της μετενέργειας στους έξι μήνες, όπως ίσχυε πριν τα μνημόνια, αντί για τους τρεις που ισχύουν σήμερα. Η αλλαγή αυτή κρίνεται αναγκαία για να προστατεύονται οι εργαζόμενοι σε περιπτώσεις που λήγουν οι συλλογικές συμβάσεις χωρίς ανανέωση, κάτι που οδηγεί σε πιέσεις στους μισθούς.

Εξετάζεται ακόμη η επανενεργοποίηση της αρχής της “πιο ευνοϊκής σύμβασης” σε περιπτώσεις συρροής περισσότερων από μία συμβάσεων εργασίας. Η διάταξη αυτή είχε καταργηθεί στα μνημονιακά χρόνια, με αποτέλεσμα συχνά να υπερισχύει η λιγότερο συμφέρουσα σύμβαση.

Τι ζητά η ΓΣΕΕ – Ποιες συγκλίσεις και ποιες αντιθέσεις υπάρχουν

Στον διάλογο με το υπουργείο Εργασίας, η ΓΣΕΕ προσήλθε συγκρατημένα, αλλά έθεσε ξεκάθαρα ως προτεραιότητα την πλήρη επαναφορά του προηγούμενου θεσμικού πλαισίου συλλογικών διαπραγματεύσεων. Σύμφωνα με δημοσκοπικά στοιχεία που επικαλέστηκε, το 86% των εργαζομένων ζητά την καθολική ισχύ των συλλογικών συμβάσεων.

Αν και συγκλίσεις υπάρχουν στο ποσοστό εκπροσώπησης των εργοδοτών και στη λειτουργία του ΟΜΕΔ, έντονες αποκλίσεις παραμένουν σε ζητήματα όπως η μετενέργεια, η επεκτασιμότητα και η καθολικότητα.

Η κατώτατη αμοιβή σήμερα ορίζεται μονομερώς από την κυβέρνηση, μετά από διαβούλευση με τους κοινωνικούς εταίρους. Ωστόσο, η ΓΣΕΕ και αρκετές εργοδοτικές οργανώσεις (όπως οι έμποροι και οι μικρομεσαίοι) ζητούν να επιστρέψει η Εθνική Γενική Συλλογική Σύμβαση Εργασίας ως μηχανισμός διαμόρφωσης του κατώτατου μισθού μέσω ελεύθερων διαπραγματεύσεων.

Οι συμβάσεις σήμερα: Τύποι και πεδία εφαρμογής

Αυτή τη στιγμή ισχύουν οι εξής μορφές συλλογικών συμβάσεων εργασίας:

• Εθνική Γενική Συλλογική Σύμβαση (ορίζει κατώτατο μισθό νεοεισερχομένων)

• Κλαδικές Συμβάσεις (σε επιχειρήσεις του ίδιου κλάδου)

• Επιχειρησιακές Συμβάσεις (σε μία επιχείρηση)

• Εθνικές Ομοιοεπαγγελματικές (ανά επάγγελμα σε εθνικό επίπεδο)

• Τοπικές Ομοιοεπαγγελματικές (ανά επάγγελμα σε πόλη ή περιφέρεια)

Το ζητούμενο πλέον είναι η ενίσχυση της κάλυψης, η δικαιότερη κατανομή των αυξήσεων και η απλοποίηση των κανόνων, ώστε οι συλλογικές συμβάσεις να επανέλθουν ως εργαλείο ισορροπίας στην αγορά εργασίας.