Το Ιράν υφίσταται το ένα πλήγμα μετά το άλλο, και η Ρωσία, ο ισχυρότερος υποστηρικτής του, προφανώς δεν είναι διατεθειμένη να κάνει πολλά γι’ αυτό. Η αλήθεια είναι ότι η Ρωσία είχε πάντα όρια ως προς το πόσο μακριά θα έφτανε στην υποστήριξη του Ιράν. Η στάση της Μόσχας σχετικά με την απειλή για το Ιράν, με το οποίο έχει στενή στρατηγική σχέση, σηματοδοτεί αυξημένη παγκόσμια ανησυχία για την πιθανότητα ενός ευρύτερου πολέμου που θα μπορούσε να κατακλύσει γειτονικές χώρες και να διαταράξει τον παγκόσμιο ενεργειακό εφοδιασμό. Η Ρωσία μπορεί να μην έχει εμφανιστεί ως ιππότης του Ιράν με λαμπερή πανοπλία, αλλά οι δύο χώρες εξακολουθούν να είναι εταίροι και είναι ουσιαστικά ενωμένες σε μια αντιδυτική ατζέντα.
Ποιο είναι το κόστος κάθε επίθεσης του Ισραήλ στο Ιράν;
Συνεχίζοντας τον πόλεμο στην Ουκρανία, ο Βλαντιμίρ Πούτιν έχει καταστήσει την αντιπαράθεση με τη Δύση την οργανωτική αρχή της εξωτερικής του πολιτικής. Σε αυτό το πλαίσιο, η προσέγγιση του Ιράν και των εταίρων του στον «Άξονα της Αντίστασης» είχε νόημα. Η υποστήριξη της λιγότερο αγαπημένης δύναμης της Δύσης στη Μέση Ανατολή είχε τη χρησιμότητά της. Σημειώνεται ότι η συνεχιζόμενη σύγκρουση μεταξύ Ιράν και Ισραήλ εκτυλίσσεται σε ένα φόντο μακροχρόνιας εχθρότητας και στρατηγικής αντιπαλότητας στη Μέση Ανατολή. Οποιαδήποτε εμπλοκή των ΗΠΑ, βασικού συμμάχου του Ισραήλ, θα μπορούσε να διευρύνει τη σύγκρουση.
Υπενθυμίζεται ότι η Τεχεράνη ήταν επίσης ένας σημαντικός προμηθευτής της Ρωσίας: Παρέδωσε μη επανδρωμένα αεροσκάφη Shahed 107 -«drone αυτοκτονίας» – για ρωσική χρήση στην Ουκρανία σε μια στιγμή που αυτά ήταν ιδιαίτερα κρίσιμα για την πολεμική ικανότητα της Μόσχας. Στη συνέχεια ήρθε η επίθεση της Χαμάς στο Ισραήλ στις 7 Οκτωβρίου, ακολουθούμενη από τον βάναυσο πόλεμο του Ισραήλ στη Γάζα. Η στήριξη σε φιλοπαλαιστινιακά και αντιδυτικά αισθήματα επέτρεψε στη Ρωσία να κερδίσει πόντους στην παγκόσμια κοινή γνώμη.
Τι επιτέθηκε το Ισραήλ στο Ιράν;
Αλλά η δυναμική που αρχικά φαινόταν να ωφελεί τη Ρωσία γρήγορα μετατράπηκε σε στρατηγικό πονοκέφαλο. Αρχικά, το Ισραήλ κατέστρεψε τους εταίρους του Ιράν, τη Χαμάς και τη Χεζμπολάχ. Στη συνέχεια, τον Απρίλιο και τον Οκτώβριο του 2024, το Ιράν επιτέθηκε απευθείας στο Ισραήλ με επιθέσεις που προκάλεσαν ελάχιστες μόνο ζημιές, γεγονός που υποδηλώνει ότι οι πυραυλικές δυνατότητες του Ιράν δεν ήταν και τόσο τρομερές. Το Ισραήλ ανταπέδωσε, επηρεάζοντας την παραγωγή πυραύλων και την αεράμυνα του Ιράν, συμπεριλαμβανομένων των ρωσικής κατασκευής πυραυλικών συστημάτων S-300. Ξαφνικά, το Ιράν φαινόταν αδύναμο και η Ρωσία είχε μια επιλογή: Θα μπορούσε να ενισχύσει τον σύμμαχό του στη Μέση Ανατολή ή θα μπορούσε να μειώσει τις απώλειές της σε μια ταραγμένη περιοχή.
Το ότι η Μόσχα δεν μπορούσε ή δεν ήθελε να παρέμβει αποφασιστικά εκ μέρους των αντιδυτικών εταίρων της στη Μέση Ανατολή έγινε προφανές τον Δεκέμβριο του 2024, όταν οι Σύροι αντάρτες ανέτρεψαν τον Μπασάρ αλ-Άσαντ, τον μακροχρόνιο σύμμαχο της Ρωσίας. Το Ιράν και η Ρωσία συνέχισαν να συνεργάζονται σε τομείς όπως ο ηλεκτρονικός πόλεμος και η ανάπτυξη δορυφόρων, και υπέγραψαν ακόμη και μια συνθήκη στρατηγικής εταιρικής σχέσης τον Ιανουάριο. Αλλά η Ρωσία αρνήθηκε να δώσει στο Ιράν την υποστήριξη που θα χρειαζόταν – ας πούμε, προηγμένα μαχητικά αεροσκάφη ή εξελιγμένες αεράμυνες – για να αποτρέψει ή να αμυνθεί καλύτερα από περαιτέρω ισραηλινές επιθέσεις.
Μέση Ανατολή: Διαμορφώνοντας ένα ασταθές μέλλον
Η εμμονική αντιδυτική ατζέντα του Κρεμλίνου αύξησε τη σημασία της Ισλαμικής Δημοκρατίας ως εταίρου, αλλά ο Πούτιν εξακολουθεί να έχει άλλα συμφέροντα στην περιοχή – μια μακροχρόνια, αν και περίπλοκη, σχέση με το Ισραήλ και την ανάγκη συντονισμού με τον ΟΠΕΚ για τις τιμές του πετρελαίου, για παράδειγμα – και έτσι παρέμεινε ενήμερος για τις κόκκινες γραμμές του Ισραήλ και των κρατών του Κόλπου όσον αφορά την αμυντική συνεργασία με το Ιράν. Επιπλέον, η Ρωσία δεν επρόκειτο ποτέ να διακινδυνεύσει στρατιωτική εμπλοκή εκ μέρους του εταίρου της, ειδικά όχι ενώ είχε τα χέρια της απασχολημένα πιο κοντά στην πατρίδα της.
Τέλος, η Ρωσία μπορεί να μην έχει πλέον μεγάλη όρεξη για συνεργασία με τα δυτικά κράτη για τον περιορισμό της εξάπλωσης των πυρηνικών όπλων, αλλά ποτέ δεν ήθελε το Ιράν να ξεπεράσει το πυρηνικό όριο. Το Κρεμλίνο λαμβάνει σοβαρά υπόψη τις αμερικανικές προειδοποιήσεις για αυτό το θέμα και έχει επιδιώξει να αποφύγει την στρατιωτική δράση των ΗΠΑ εναντίον του Ιράν. Και ποτέ δεν επιθύμησε το Ιράν να αποκτήσει το παγκόσμιο καθεστώς που θα του προσέδιδαν τα πυρηνικά όπλα -μεταξύ άλλων λόγων, επειδή η Μόσχα γνωρίζει ότι θα έχανε την επιρροή του σε ένα πυρηνικό Ιράν.
Η Ρωσία αναμένεται να αποκομίσει κάποια πλεονεκτήματα από έναν παρατεταμένο πόλεμο μεταξύ Ιράν και Ισραήλ. Οι μάχες θα τορπιλίσουν τις προσπάθειες του Προέδρου Ντόναλντ Τραμπ να μεσολαβήσει για μια πυρηνική συμφωνία με το Ιράν, κάνοντας τις Ηνωμένες Πολιτείες να φαίνονται αδύναμες και υπογραμμίζοντας την αδυναμία τους να κρατήσουν το Ισραήλ υπό έλεγχο. Οι τιμές του πετρελαίου θα παρέμεναν υψηλές, ειδικά αν το Ιράν έκλεινε το Στενό του Ορμούζ. Αυτό θα μείωνε κάποια πίεση στα κρατικά οικονομικά της Ρωσίας. Τα αμερικανικά αναχαιτιστικά πυραύλων -και η παγκόσμια προσοχή- θα εκτρέπονταν από την Ουκρανία στη Μέση Ανατολή. Σίγουρα, το Ιράν θα έπρεπε να σταματήσει να στέλνει όπλα στη Ρωσία για αόριστο χρονικό διάστημα. Αλλά η Ρωσία έχει ήδη καταφέρει να εντοπίσει την παραγωγή ιρανικού σχεδιασμού drones και προμηθεύεται τα εξαρτήματα από αλλού.
Ωστόσο, η ταπείνωση του Ιράν στα χέρια ενός συμμάχου των ΗΠΑ δύσκολα μπορεί να ευχαριστήσει τους ηγέτες της Ρωσίας. Το Ισραήλ έχει ήδη ισχυριστεί ότι έχει ελεύθερη μετακίνηση στους αιθέρες πάνω από το Ιράν. Η Ρωσία μπορεί επίσης να ανησυχεί ότι ένας μακροχρόνιος πόλεμος στο Ιράν θα μπορούσε να αποσταθεροποιήσει τον Νότιο Καύκασο (Αρμενία, Αζερμπαϊτζάν και Γεωργία), όπου η Ρωσία έχει συμφέροντα, αλλά για τα οποία είχε πολύ μικρό εύρος ζώνης κατά τη διάρκεια του πολέμου στην Ουκρανία. Ούτε η Μόσχα θα καλωσόριζε αναταραχές που επιταχύνουν το τέλος του ιρανικού καθεστώτος.
Ένα Ιράν που βρίσκεται σε γωνία θα μπορούσε επίσης να επιτεθεί, να αποχωρήσει από τη Συνθήκη για τη Μη Διάδοση των Πυρηνικών Όπλων ή να σπεύσει για την βόμβα, αποκαλύπτοντας τα όρια της επιρροής της Μόσχας στην Τεχεράνη. Η Ρωσία πιθανότατα θα ήθελε να αποφύγει το Ιράν να αποκτήσει πυρηνικά – αλλά θα προτιμούσε επίσης να μην δει τις ΗΠΑ να παρέμβουν με στρατιωτική δράση που θα αποδυναμώσει περαιτέρω το Ιράν.
Το Ιράν αποτελεί μια σπάνια ευκαιρία για τον Πούτιν να επιστρέψει στο στάδιο της διπλωματίας των μεγάλων δυνάμεων διαπραγματευόμενος ένα ζήτημα παγκόσμιας σημασίας. Το ερώτημα είναι: Τι μπορεί να φέρει η Ρωσία στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων;
Η Ρωσία μπορεί ενδεχομένως να διαδραματίσει έναν πρακτικό ρόλο σε μια μελλοντική συμφωνία, έχοντας προσφέρει την απομάκρυνση του ουρανίου υψηλού εμπλουτισμού του Ιράν και τη μετατροπή του σε καύσιμο για πολιτικούς αντιδραστήρες για την Τεχεράνη. Ωστόσο, τα τεχνικά σχέδια της Ρωσίας δεν μπορούν να γεφυρώσουν αυτό που αποτελεί ένα θεμελιώδες πολιτικό χάσμα μεταξύ μιας κυβέρνησης των ΗΠΑ που επιμένει στον μηδενικό εμπλουτισμό και ενός Ιράν που θεωρεί μια τέτοια απαίτηση ως έκκληση για παράδοση.
Η Ρωσία έχει μικρή επιρροή στην έκβαση του πολέμου, στα επόμενα βήματα του Ιράν ή στην απόφαση της Ουάσιγκτον για το αν θα εμπλακεί στρατιωτικά. Το να έχει όμως αντιδυτικούς εταίρους στη Μέση Ανατολή εξυπηρετεί τον σκοπό της. Αλλά κανείς δεν πρέπει να κρατάει την ανάσα του περιμένοντας τη Ρωσία να σπεύσει να σώσει το Ιράν.
Μ.Η.Τ. 242183