Σε μια γεωπολιτική σκακιέρα όπου οι παίκτες αλλάζουν συνεχώς, ένας άνθρωπος φαίνεται να έχει εδραιώσει τη θέση του εδώ και δεκαετίες: ο Μπέντζαμιν Νετανιάχου. Με περισσότερα από 15 χρόνια συνολικής θητείας στην πρωθυπουργία του Ισραήλ, έχει καταφέρει όχι απλώς να επιβιώσει, αλλά να κυριαρχήσει σε ένα πολιτικό περιβάλλον που χαρακτηρίζεται από κατακερματισμό, πολώσεις και συχνές εκλογικές αναμετρήσεις.
Η δύναμή του δεν προέρχεται μόνο από τις εκλογικές του νίκες, αλλά κυρίως από την ικανότητά του να επανακαθορίζει τους συσχετισμούς ισχύος – τόσο στο εσωτερικό του Ισραήλ όσο και στις διεθνείς του σχέσεις. Εδώ και χρόνια, ο Νετανιάχου λειτουργεί ως ο μόνιμος συνομιλητής της Ουάσινγκτον, διαθέτοντας άμεση πρόσβαση όχι μόνο στον Λευκό Οίκο αλλά και σε στρατηγικούς παράγοντες της αμερικανικής πολιτικής ζωής: από γερουσιαστές και βουλευτές, έως τα think tanks και τα ισχυρά εβραϊκά λόμπι.
Παρά τις πολιτικές ή προσωπικές εντάσεις με την κυβέρνηση Τραμπ, ο Ισραηλινός ηγέτης κατάφερε να «κλειδώσει» την προσοχή της υπερδύναμης στον κοινό εχθρό: το Ιράν. Η ισραηλινή στρατηγική δεν περιορίστηκε μόνο σε δηλώσεις και επιδείξεις δύναμης. Στηρίχθηκε σε επιχειρησιακές επιτυχίες, πληροφοριακή κυριαρχία και στον χειρισμό των Αμερικανών ώστε να εμπλακούν, έστω και έμμεσα, σε μια σταδιακή σύγκρουση με την Τεχεράνη.
Το Ιράν, σήμερα, δείχνει πιο ευάλωτο από ποτέ. Η εσωτερική του αποσταθεροποίηση -εθνοτικές εντάσεις, οικονομική ασφυξία και ιδεολογική φθορά- συνδυάζεται με εξωτερικές πιέσεις που μοιάζουν να κλιμακώνονται. Ο Νετανιάχου γνωρίζει καλά ότι το κεντρικό ερώτημα δεν είναι πια «αν» θα υπάρξει αλλαγή στο Ιράν, αλλά «πώς» και «πότε». Η προοπτική μιας αλλαγής καθεστώτος ακούγεται ελκυστική για πολλούς στη Δύση, όμως η εμπειρία των προηγούμενων δεκαετιών —από το Ιράκ έως τη Λιβύη— έχει δείξει ότι οι στρατιωτικές νίκες δεν εξασφαλίζουν τη γεωπολιτική σταθερότητα.
Σε δύο ταμπλό
Ίσως γι’ αυτό ο ίδιος διατηρεί διαύλους επικοινωνίας όχι μόνο με τα γεράκια των ΗΠΑ, αλλά και με τις πιο συγκρατημένες φωνές. Σαν να παίζει σε δύο ταμπλό: από τη μία μεθοδεύει την πίεση στο Ιράν, από την άλλη δείχνει πως ενδιαφέρεται για τη «μεγάλη εικόνα» της επόμενης ημέρας.
Το ερώτημα ωστόσο παραμένει: Ποιο θα είναι το επόμενο βήμα; Η αποδυνάμωση του ιρανικού καθεστώτος μπορεί να εξελιχθεί σε ευκαιρία ή σε καταστροφή, ανάλογα με τη στρατηγική προνοητικότητα της Δύσης και την ικανότητα του Ισραήλ να ελέγξει τις συνέπειες μιας πιθανής κατάρρευσης. Οι Αζέροι, οι Κούρδοι και οι Άραβες στο εσωτερικό της χώρας παραμένουν παράγοντες αποσταθεροποίησης, ενώ ήδη κυκλοφορούν σενάρια για τον γιο του Σάχη που εμφανίζεται ως πιθανός διάδοχος.
Ό,τι και αν φέρει το μέλλον, ένα είναι βέβαιο: ο Νετανιάχου δεν σχεδιάζει για το σήμερα. Δουλεύει για το αύριο. Και αυτό, για την ιστορία της Μέσης Ανατολής, είναι ίσως η πιο καθοριστική μεταβλητή.
Μ.Η.Τ. 242183