Η νέα ΚΑΠ φέρνει ριζικές αλλαγές στις αγροτικές επιδοτήσεις: Ενισχύσεις μόνο βάσει καλλιέργειας, αποκλεισμός συνταξιούχων μέχρι το 2032

Με σαρωτικές αλλαγές στις ευρωπαϊκές αγροτικές επιδοτήσεις αναμένεται να βρεθεί αντιμέτωπος ο πρωτογενής τομέας της Ελλάδας, αλλά και όλης της Ευρώπης, καθώς η Κομισιόν παρουσίασε την πρότασή της για τη νέα Κοινή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ) που θα ισχύσει από το 2027. Βασική κατεύθυνση είναι η ενίσχυση μόνο βάσει της καλλιεργούμενης και επιλέξιμης έκτασης, με ταυτόχρονη κατάργηση των αγροτικών δικαιωμάτων, περιορισμό των υψηλών ενισχύσεων και τον αποκλεισμό των συνταξιούχων από κάθε επιδότηση μέχρι το 2032.

Το νέο πλαίσιο, που περιλαμβάνεται στην πρόταση για τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό 2028–2034 (MFF), προβλέπει δραστική μείωση της χρηματοδότησης για την ΚΑΠ – από τα 386,6 δισ. ευρώ που διατέθηκαν την τρέχουσα περίοδο, σε μόλις 300 δισ. ευρώ για τη νέα. Η συγκεκριμένη πρόβλεψη έχει ήδη προκαλέσει σφοδρές αντιδράσεις, με ευρωπαίους αγρότες να προειδοποιούν για νέες πανευρωπαϊκές κινητοποιήσεις.

Καταργούνται τα δικαιώματα – Μόνο όποιος καλλιεργεί, πληρώνεται

Η σημαντικότερη αλλαγή αφορά την κατάργηση των ιστορικών αγροτικών δικαιωμάτων, τα οποία για δεκαετίες καθόριζαν το ύψος της επιδότησης ανεξαρτήτως παραγωγικής δραστηριότητας. Στο εξής, η ενίσχυση θα βασίζεται αποκλειστικά στην επιλέξιμη έκταση που καλλιεργείται ενεργά, με βάση τα στοιχεία κάθε χώρας-μέλους.

Το άρθρο 6 της νέας πρότασης προβλέπει ακόμη διαφοροποιήσεις στις ενισχύσεις ανά περιοχή ή ομάδα γεωργών (νέοι, γυναίκες, μειονεκτικές περιοχές), βάσει αντικειμενικών οικονομικών και κοινωνικών κριτηρίων. Ειδικά για τους νέους αγρότες, τα κράτη-μέλη υποχρεούνται να αυξήσουν τη στήριξη, προκειμένου να ανανεωθεί ο γερασμένος πληθυσμός των εκμεταλλεύσεων.

Ξεκάθαρο πλαφόν και «ψαλίδι» στους μεγάλους

Ένας ακόμη θεμελιώδης πυλώνας του σχεδίου είναι η «φθίνουσα υποστήριξη», δηλαδή η σταδιακή μείωση των επιδοτήσεων για όσους λαμβάνουν μεγάλα ποσά:

• Από 20.000 έως 50.000 ευρώ, η ενίσχυση μειώνεται κατά 25%.

• Από 50.000 έως 75.000 ευρώ, κατά 50%.

• Πάνω από 75.000 ευρώ, κατά 75%.

• Οριστικό πλαφόν τίθεται στα 100.000 ευρώ ετησίως ανά γεωργό.

Το μέτρο αποσκοπεί στην αναδιανομή των ευρωπαϊκών πόρων προς τους πιο αδύναμους κρίκους της αγροτικής παραγωγής, ενισχύοντας παράλληλα τη βιωσιμότητα και τη διαφάνεια στη διανομή των ενισχύσεων.

Εκτός επιδοτήσεων οι συνταξιούχοι από το 2032

Με βάση τη νέα πρόταση, οι αγρότες που λαμβάνουν συνταξιοδοτική παροχή, θα παύσουν να επιδοτούνται μέχρι το 2032. Η Κομισιόν προσανατολίζεται στην ενίσχυση μόνο των ενεργών αγροτών και όχι εκείνων που διατηρούν «κατ’ επίφαση» ιδιότητες εκμετάλλευσης χωρίς παραγωγική δραστηριότητα.

Εξαιρέσεις θα υπάρχουν μόνο για μικροκαλλιεργητές που παρότι η γεωργία δεν είναι η κύρια δραστηριότητά τους, διατηρούν ελάχιστη παραγωγική δραστηριότητα, βάσει εθνικών κανόνων.

Προβλέψεις για ειδικές περιπτώσεις – Περιβαλλοντικά και κλιματικά κριτήρια

Το επιλέξιμο εκτάριο, όπως ορίζεται, θα αφορά μόνο εκτάσεις όπου πραγματοποιείται ενεργή γεωργική δραστηριότητα. Ωστόσο, παρέχεται η δυνατότητα συμπερίληψης χαρακτηριστικών τοπίου (π.χ. φυσικά εμπόδια, προστατευόμενες περιοχές), εφόσον αυτά δεν παρεμποδίζουν την αγροτική εργασία. Παράλληλα, θα συνεχιστεί η στήριξη για εκτάσεις που δεσμεύονται μέσω περιβαλλοντικών παρεμβάσεων (π.χ. πρόγραμμα Natura).

Αντιδράσεις και επόμενα βήματα

Η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, όπως παρουσιάστηκε στο euroactiv και διαρρέει σε κρατικούς και αγροτικούς φορείς, έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις κυρίως σε χώρες με ισχυρό αγροτικό πληθυσμό. Οι ενώσεις αγροτών στην Ελλάδα ήδη προειδοποιούν για δυναμικές ενέργειες, τονίζοντας πως το νέο μοντέλο θα οδηγήσει σε μαζικές απώλειες εισοδήματος και ερημοποίηση της υπαίθρου.

Τα κράτη-μέλη διατηρούν το δικαίωμα να προσαρμόσουν το σύστημα βάσει των δικών τους προτεραιοτήτων, επιλέγοντας περιοχές ή τομείς στους οποίους θα γίνουν οι περικοπές. Το τελικό σχέδιο της νέας ΚΑΠ θα τεθεί σε επίσημη διαβούλευση στα ευρωπαϊκά όργανα από το φθινόπωρο του 2025.