ΗΠΑ και ΕΕ κατέληξαν στις 27 Ιουλίου 2025 σε συμφωνία-πλαίσιο: Τι κερδίζει, τι χάνει η Ευρώπη, τι έπεται με την Κίνα

Σε μια συνάντηση-εξπρές στο Τέρνμπερι της Σκωτίας την Κυριακή, 27 Ιουλίου 2025, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ και η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν κατέληξαν σε συμφωνία-πλαίσιο που θεσπίζει οριζόντιο δασμό 15% για τη «συντριπτική πλειονότητα» των ευρωπαϊκών εξαγωγών προς τις ΗΠΑ. Ο Τραμπ τη βάφτισε «τη μεγαλύτερη εμπορική συμφωνία που έγινε ποτέ», ενώ η φον ντερ Λάιεν μίλησε για «σταθερότητα» και «προβλεψιμότητα».

Η συμφωνία αποτρέπει την επιβολή δασμών 30% που είχε απειλήσει ο Λευκός Οίκος από 1η Αυγούστου, αλλά δεν έρχεται χωρίς κόστος: μεγάλοι ευρωπαϊκοί κλάδοι –όπως η αυτοκινητοβιομηχανία, η φαρμακοβιομηχανία και οι ημιαγωγοί– περνούν σε καθεστώς 15% που αναμένεται να πλήξει την ανταγωνιστικότητά τους στις ΗΠΑ.

Οι βασικές ρήτρες του deal

1) Ενιαίος δασμός 15%

Ισχύει για τις περισσότερες εξαγωγές της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων αυτοκινήτων, φαρμάκων και ημιαγωγών. Η φον ντερ Λάιεν το χαρακτήρισε «το καλύτερο που μπορούσαμε να πετύχουμε».

2) Στρατηγικές εξαιρέσεις με μηδενικούς δασμούς

Αφορούν αεροσκάφη και ανταλλακτικά, ορισμένα χημικά, γενόσημα φάρμακα, κάποια αγροτικά προϊόντα, φυσικούς πόρους και κρίσιμες πρώτες ύλες. Οι λίστες θα επαναξιολογούνται για να προστεθούν περισσότερα προϊόντα.

3) Χάλυβας & αλουμίνιο

Οι 50% δασμοί παραμένουν προς το παρόν, με πρόθεση να μειωθούν με την εφαρμογή ποσοστώσεων και κοινών κανόνων κατά της παγκόσμιας υπερβάλλουσας παραγωγικής ικανότητας.

4) Ενέργεια & άμυνα

Η ΕΕ δεσμεύεται να αγοράσει 750 δισ. δολάρια σε αμερικανικά ενεργειακά προϊόντα (LNG, πυρηνικά καύσιμα κ.ά.) και να πραγματοποιήσει 600 δισ. δολάρια επενδύσεις στις ΗΠΑ, συμπεριλαμβανομένου στρατιωτικού εξοπλισμού. Η φον ντερ Λάιεν υπογράμμισε ότι η Ευρώπη «έχει ακόμη πάρα πολύ ρωσικό LNG» και άρα το φθηνότερο αμερικανικό LNG είναι «καλοδεχούμενο».

5) Έγκριση & λεπτομέρειες

Το πλαίσιο χρειάζεται επικύρωση από τα κράτη-μέλη της ΕΕ, ενώ πολλές τεχνικές λεπτομέρειες θα οριστικοποιηθούν μέσα στις επόμενες εβδομάδες.

Ποιοι κλάδοι «πονάνε» και ποιοι ανασαίνουν

Αυτοκινητοβιομηχανία (DE, FR, IT): Η Γερμανία βλέπει ένα μη αμελητέο πλήγμα στο περιθώριο κέρδους. Το Βερολίνο μίλησε για «επώδυνο, αλλά αναγκαίο συμβιβασμό» για να αποφευχθούν τα χειρότερα.

Φάρμακα & βιοτεχνολογία: Παρά τις αρχικές ελπίδες για εξαίρεση, τελικά μπαίνουν στον δασμό 15%, κάτι που ανεβάζει το κόστος πρόσβασης στην αμερικανική αγορά για την ευρωπαϊκή φαρμακοβιομηχανία.

Ημιαγωγοί & εξοπλισμός: Οριζόντια επιβάρυνση 15% στα περισσότερα προϊόντα, αλλά μηδενικοί δασμοί σε επιλεγμένο εξοπλισμό και γενόσημα δημιουργούν ένα patchwork κανόνων που απαιτεί προσεκτικό compliance από τις εταιρείες.

Αεροναυπηγική & κρίσιμες πρώτες ύλες: Κέρδισε εξαίρεση, μηδενικοί δασμοί διασφαλίζουν ομαλή ροή σε μια ιδιαίτερα στρατηγική αλυσίδα αξίας.

Χάλυβας & αλουμίνιο: Καμία ελάφρυνση άμεσα· η πίεση στις ευρωπαϊκές χαλυβουργίες παραμένει, ενώ Ιρλανδία και Ηνωμένο Βασίλειο εξέφρασαν ανησυχίες για τις περιφερειακές επιπτώσεις.

Χρηματαγορές και πολιτικές αντιδράσεις

Οι αγορές υποδέχθηκαν θετικά τη συμφωνία, κυρίως επειδή απέφυγε μια άμεση κλιμάκωση που θα έπληττε παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού. Ωστόσο, επιχειρηματικοί φορείς στην Ευρώπη τη χαρακτήρισαν «επώδυνο συμβιβασμό», ενώ η πολιτική ηγεσία (π.χ. Φρίντριχ Μερτς στη Γερμανία, Τζόρτζια Μελόνι στην Ιταλία) την είδε ως το μικρότερο κακό.

Το σκέλος της ενέργειας θεωρείται καθοριστικό, καθώς η Ευρώπη επιδιώκει να μειώσει την εξάρτηση από ρωσικό LNG. Οι αυξημένες εισαγωγές από τις ΗΠΑ αναμένεται να διαφοροποιήσουν τις πηγές εφοδιασμού και να ενισχύσουν την ενεργειακή ασφάλεια της ΕΕ, σε μια συγκυρία όπου η γεωπολιτική αστάθεια αυξάνει το κόστος ενέργειας.

Η συμφωνία ήρθε λίγο μετά τη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ, στέλνοντας μήνυμα ενότητας και συνεργασίας στον διατλαντικό άξονα. Οι αγορές αντέδρασαν θετικά, καθώς απομακρύνθηκε ο κίνδυνος κλιμάκωσης. Ωστόσο, ορισμένοι ευρωπαϊκοί κλάδοι –ιδίως η αυτοκινητοβιομηχανία και η φαρμακοβιομηχανία– εκφράζουν ανησυχία για την επιβάρυνση της ανταγωνιστικότητάς τους.

Η «ρήτρα Κίνας»: Το επόμενο τεστ αξιοπιστίας

Ο Τραμπ άφησε να εννοηθεί ότι έρχεται η σειρά της Κίνας, με διαπραγματεύσεις στη Στοκχόλμη για να αποφευχθεί νέα κλιμάκωση. Αν οι ΗΠΑ υιοθετήσουν παρόμοιο μοντέλο 15% και με το Πεκίνο, τότε η ΕΕ ίσως διεκδικήσει πρόσθετες εξαιρέσεις για να μην απολέσει ανταγωνιστικότητα έναντι ασιατικών παραγωγών.

Τι ακολουθεί τις επόμενες εβδομάδες

1. Επικύρωση από τα κράτη-μέλη της ΕΕ και τα τεχνικά παραρτήματα με τους αναλυτικούς κωδικούς δασμών (HS codes).

2. Μηχανισμό ποσοστώσεων για χάλυβα/αλουμίνιο και πιθανές πιλοτικές μειώσεις από το 50%.

3. Συγκεκριμενοποίηση του ενεργειακού πακέτου: μίξη LNG–πυρηνικών καυσίμων, ρόλος του ρωσικού LNG και στόχος υποκατάστασης.

4. Αντιδράσεις του ΠΟΕ και το ενδεχόμενο προσφυγών από θιγόμενους κλάδους. (Εκτίμηση βάσει προηγούμενων πρακτικών σε εμπορικές διενέξεις· δεν έχει ανακοινωθεί ακόμη σχετική κίνηση.)

5. Αν οι ΗΠΑ θα χρησιμοποιήσουν ρήτρες “snapback” (αυτόματη αύξηση δασμών) αν η ΕΕ «δεν τηρήσει τις δεσμεύσεις», όπως υπαινίχθηκε ο Τραμπ.

Κρίσιμες πτυχές της συμφωνίας

Τι αλλάζει άμεσα για μια ευρωπαϊκή εταιρεία που εξάγει στις ΗΠΑ;

Ένας flat δασμός 15% σε περισσότερα προϊόντα, με λίγες εξαιρέσεις στρατηγικού χαρακτήρα. Απαιτείται άμεση χαρτογράφηση κωδικών και αναπροσαρμογή τιμολογιακής πολιτικής.

Ο χάλυβας και το αλουμίνιο μένουν εκτός;

Όχι. Οι υψηλοί δασμοί 50% παραμένουν, αλλά συζητείται σύστημα ποσοστώσεων για μελλοντική μείωση.

Πόσο «δεμένη» είναι η συμφωνία;

Είναι πλαίσιο που χρειάζεται επικύρωση και τεχνικές εξειδικεύσεις. Υπάρχει ρήτρα αναθεώρησης/επέκτασης του καταλόγου εξαιρέσεων.

Γιατί η ΕΕ αποδέχθηκε 15% και όχι λιγότερο;

Η φον ντερ Λάιεν είπε ότι ήταν «το καλύτερο που μπορούσαμε να πετύχουμε», έναντι της απειλής για 30% δασμούς από 1/8 και μιας άτακτης κλιμάκωσης.

Τι σημαίνει το πακέτο ενέργειας 750 δισ. δολ.;

Στοχεύει στη διαφοροποίηση της ευρωπαϊκής ενεργειακής ασφάλειας, αντικαθιστώντας ρωσικές ροές με αμερικανικό LNG & πυρηνικά καύσιμα.

Πόσο μεγάλο είναι το διατλαντικό εμπόριο;

Οι ΗΠΑ και η ΕΕ μαζί αντιπροσωπεύουν σχεδόν το ένα τρίτο του παγκόσμιου εμπορίου, γι’ αυτό και η συμφωνία «έκοψε το ντόμινο» μιας πιθανής παγκόσμιας ύφεσης λόγω εμπορικού πολέμου.

Η «ανακωχή του Τέρνμπερι» αγοράζει χρόνο και σταθερότητα, αλλά κλειδώνει έναν υψηλό, οριζόντιο δασμό 15% που μεταθέτει το κόστος προσαρμογής σε ευρωπαϊκές επιχειρήσεις και καταναλωτές. Η ΕΕ κερδίζει πρόσβαση και προβλεψιμότητα στις ΗΠΑ, πληρώνοντας με ενεργειακές και επενδυτικές δεσμεύσεις-μαμούθ.

Το αν η συμφωνία θα μείνει «ιστορική επιτυχία» ή θα εξελιχθεί σε μακροχρόνια δέσμευση περιορισμένης ανταγωνιστικότητας, θα κριθεί από το πόσο γρήγορα θα επεκταθούν οι λίστες εξαιρέσεων, από την τύχη του χάλυβα/αλουμινίου και από το τι θα συμβεί με την Κίνα μέσα στις επόμενες εβδομάδες.

Διαβάστε επίσης: 15% κατώτατος δασμός στην Ε.Ε., επιμένει ο Τραμπ – Σε εξέλιξη οι συνομιλίες με την Φον ντερ Λάιεν