Το υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης ανακοίνωσε την έγκριση τεσσάρων AI Factory Antennas που θα συνδεθούν με το ελληνικό «PHAROS»

Το εθνικό AI «εργοστάσιο» PHAROS μεταμορφώνεται επίσημα σε περιφερειακό κόμβο τεχνητής νοημοσύνης (ΤΝ) της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, με την έγκριση της δημιουργίας τεσσάρων AI Factory Antennas σε Κύπρο, Μάλτα, Βόρεια Μακεδονία και Σερβία. Οι τέσσερις αυτοί «φάροι» θα συνδέονται με το PHAROS, μοιράζοντας υπολογιστική ισχύ, τεχνογνωσία και δεδομένα μέσα στο πλαίσιο ενός διακρατικού οικοσυστήματος ΤΝ.

Το υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης ανέλαβε καθοριστικό ρόλο στην υποβολή των προτάσεων στο πλαίσιο του EuroHPC-JU (η Κοινή Επιχείρηση για Υπολογιστική Ισχύ και AI), που καλύπτει έως και το 50 % των επιλέξιμων δαπανών κάθε έργου, ενώ το υπόλοιπο θα καλυφθεί από τα ίδια τα κράτη συμμετοχής. Η έναρξη των έργων αναμένεται στις αρχές του 2026, παράλληλα με την πρώτη φάση λειτουργίας του PHAROS.

Μέσω της δικτύωσης με τα τέσσερα Antennas, το PHAROS θα αποκτήσει άμεση πρόσβαση σε νέες κοινότητες καινοτομίας, ενισχύοντας τη θέση του ως διακρατικός κόμβος ΤΝ. Τα Antennas θα λειτουργούν ως ενδιάμεσοι κόμβοι που φέρνουν την τεχνολογική υποδομή πιο κοντά στους τοπικούς φορείς, ενισχύοντας την έρευνα, την καινοτομία και τη βιομηχανική αξιοποίηση.

Κάθε Antenna θα έχει θεματική εξειδίκευση:

• Κύπρος-PHAROS-CY: Υγεία, Πολιτισμός & Γλώσσα και Βιωσιμότητα. Στόχος να αναπτυχθούν λύσεις στην ιατρική ΤΝ, μοντέλα γλώσσας τοπικά και εργαλεία για παρακολούθηση κλιματικών δεδομένων.

• Μάλτα-MDIA Antenna: Εστίαση σε ΜμΕ, δημόσιες υπηρεσίες και ναυτιλία. Θα παρέχει υπολογιστικούς πόρους και τεχνογνωσία στο οικοσύστημα της νησιωτικής χώρας.

• Βόρεια Μακεδονία-Vezilka (AIFA): Στην Σχολή Πληροφορικής και Μηχανικής Σκοπίων, θα συνεργάζεται με το PHAROS σε Υγεία, Βιωσιμότητα και Πράσινη Ενέργεια.

• Σερβία-IPB AIFA: Με έδρα το Ινστιτούτο Φυσικής του Πανεπιστημίου Βελιγραδίου, θα εστιάσει σε λύσεις ΤΝ για υγεία, βιωσιμότητα και πολιτισμό.

Το PHAROS ως ευρωπαϊκό σημείο αναφοράς

Η επιλογή της Ελλάδας να φιλοξενήσει το PHAROS επιλέχθηκε στο πλαίσιο των πρώτων επτά AI Factories στην ΕΕ, στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας EuroHPC. Το PHAROS θα αξιοποιεί τον επερχόμενο υπερυπολογιστή DAEDALUS, έργο ύψους 89 Pflops, ως το υπολογιστικό υπόβαθρο για εφαρμογές ΤΝ.

Το συνολικό προϋπολογισμό του έργου PHAROS έχει οριστεί στα 30 εκατ. €, με κάλυψη 50 % από το EuroHPC JU και 50 % από εθνικά κονδύλια. Το έργο έχει διάρκεια 36 μηνών.

Το PHAROS στοχεύει να συγκεντρώσει, υποστηρίξει και διασυνδέσει ακαδημαϊκούς φορείς, startup, επιχειρήσεις, ερευνητικά κέντρα και Δημόσιο Τομέα μέσα στο πλέγμα δικτύων όπως EDIHs, Data Spaces, Εθνικά Κέντρα Ικανοτήτων (NCCs) και άλλες ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες. Η τεχνητή νοημοσύνη που θα αναπτυχθεί θα ευθυγραμμίζεται με τους κανόνες AI Act της ΕΕ.

Επιπλέον, ο ιστότοπός του PHAROS αναφέρει πως εισήλθε στην φάση εκκίνησης (launch) την 1η Απριλίου 2025, με ενεργοποίηση των βασικών υποδομών και υπηρεσιών.

Προκλήσεις & στρατηγικές ανάγκες

Η υλοποίηση ενός τέτοιου σχεδίου δεν είναι χωρίς κινδύνους. Για να επιτύχει το όραμα περιφερειακής ηγεμονίας στην ΤΝ, θα πρέπει να διαχειριστούν:

• Διαχείριση πόρων και υποδομών: Η κατανομή και συντήρηση των υπερυπολογιστικών πόρων πρέπει να γίνει με συνοχή, ώστε να μην υπάρξουν “στενώσεις” ανά Antenna.

• Συνεργασία και ροές δεδομένων: Τα δεδομένα χρειάζεται να μοιράζονται με ασφάλεια, σεβασμό στο GDPR και με πρόνοιες ασφάλειας, ώστε να ενισχυθεί η αξιοπιστία.

• Ανάπτυξη ανθρώπινου δυναμικού: Τα Antennas θα πρέπει να δημιουργήσουν εκπαιδευτικά προγράμματα και να αναπτύξουν δεξιότητες ΤΝ σε κάθε χώρα, ώστε να μην είναι απλά θυγατρικά, αλλά ενεργές κοινότητες.

• Διεθνής ανταγωνισμός & γεωπολιτικά ζητήματα: Η επέκταση της Ελλάδας ως κέντρου ΤΝ στη Νοτιοανατολική Ευρώπη θα τεθεί υπό το πρίσμα ανταγωνισμού με γειτονικές χώρες.

• Συνέπεια στην εφαρμογή: Όπως συμβαίνει πολλές φορές στα τεχνολογικά δίκτυα, η πρόθεση πρέπει να μετουσιωθεί σε πράξη με ουσιαστικά αποτελέσματα. Οι καθυστερήσεις ή η υπέρβαση κόστους μπορούν να υπονομεύσουν το σχέδιο.

Με αυτή την κίνηση η Ελλάδα παύει να λειτουργεί ως πειραματικό πεδίο ενδιάμεσης τεχνολογίας και γίνεται «μηχανή» τεχνητής νοημοσύνης για την ευρύτερη περιοχή. Το στοίχημα είναι να μην μείνει στο σχεδιασμό, αλλά να υλοποιηθεί το οικοσύστημα και τότε θα αποδειχθεί ότι ο φάρος PHAROS δεν είναι απλώς φως, αλλά οδηγός για όλη τη Νοτιοανατολική Ευρώπη.

Διαβάστε επίσης: Η τεχνητή νοημοσύνη «εισβάλλει» στη Βουλή: Το σχέδιο «Pharos» ως πολιτικό εργαλείο