Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε το «Σύμφωνο για τη Μεσόγειο» που θέτει νέα γεωπολιτικά θεμέλια – Τι αλλάζει

Σήμερα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποκάλυψε το πολυαναμενόμενο Σύμφωνο για τη Μεσόγειο, ένα στρατηγικό σχέδιο αναβάθμισης των σχέσεών της με τους νότιους γείτονες της ευρωπαϊκής Περιφέρειας. Η Υψηλή Εκπρόσωπος της ΕΕ για την εξωτερική πολιτική, Κάγια Κάλας, χαρακτήρισε τη Μεσόγειο «περιοχή υπέρτατης γεωπολιτικής σημασίας», προειδοποιώντας ότι είναι «στην κόψη του ξυραφιού» και ότι οι σχέσεις με τη νότια γειτονιά πρέπει να μετασχηματιστούν.

Το σχέδιο, όπως παρουσιάστηκε, στηρίζεται σε τρεις αλληλοσυνδεόμενους πυλώνες: τον άνθρωπο, την οικονομία, και την ασφάλεια μαζί με τη μετανάστευση. Ο πρώτος πυλώνας αναφέρεται στην παιδεία και την κοινωνική συνοχή· ακούστηκε η πρόταση για τη δημιουργία ενός Μεσογειακού Πανεπιστημίου, που θα λειτουργεί ως μια «συμμαχία γνώσης» ανάμεσα σε πανεπιστήμια βόρειας και νότιας ακτής. Επιπλέον, προβλέπεται η εγκατάσταση εργαστηρίων τεχνητής νοημοσύνης στην ευρύτερη περιοχή, ενώ η κινητικότητα φοιτητών και η συνεργασία πολιτιστικών και κοινωνικών δομών διοχετεύονται στο πρόγραμμα Erasmus και άλλες δικτυώσεις.

Στον οικονομικό πυλώνα, το σχέδιο δίνει έμφαση στον εκσυγχρονισμό των εμπορικών και επενδυτικών δεσμών, στην ψηφιακή και μεταφορική συνδεσιμότητα, αλλά και στην ενίσχυση των θέσεων εργασίας. Ένα από τα πιο φιλόδοξα στοιχεία που προβλήθηκαν είναι η πρωτοβουλία για Μεσογειακή Ανανεώσιμη Ενέργεια, η οποία θα αποτελέσει αιχμή του νέου οικολογικού και βιώσιμου προσανατολισμού.

Ο τρίτος πυλώνας αφορούσε την ασφάλεια και τη μετανάστευση. Η πρόθεση είναι να υιοθετηθεί μια ολιστική προσέγγιση στη διαχείριση συνόρων και μετακινήσεων, με κοινές επιχειρησιακές δράσεις ενάντια στην παράνομη διακίνηση και τη διασύνδεση ασφάλειας-μεταναστευτικών πολιτικών. Σε αυτό το πλαίσιο παρουσιάστηκε η πρόταση για τη δημιουργία ενός Ευρωπαϊκού Κέντρου Πυρόσβεσης στην Κύπρο, μαζί με ένα Κέντρο Έγκαιρης Προειδοποίησης για καταστροφές. Η πρόταση υπήρχε ήδη ως αίτημα από Κύπρο, μετά τις καταστροφικές πυρκαγιές του περασμένου καλοκαιριού, και σήμερα γίνεται επίσημη δέσμευση της ΕΕ.

Το ευρύτερο μήνυμα της πρότασης ήταν σαφές: η ΕΕ δεν επιθυμεί απλώς να «επικοινωνεί» με τη νότια Μεσόγειο, αλλά να επενδύει σε μια συνεργασία ισοτιμία, με συνεργασίες που ανοίγουν σε Τουρκία και Δυτικά Βαλκάνια, χώρες που αν και δεν ανήκουν στον πυρήνα του σχεδίου, προτείνονται ως «προνομιακοί εταίροι».

Ωστόσο, δεν λείπουν οι φωνές που αμφισβητούν τη δυναμική του σχεδίου· άρθρα όπως του Carnegie προειδοποιούν ότι λείπουν επαρκή κονδύλια, σαφές χρονοδιάγραμμα και εμπιστοσύνη των εταίρων, ενώ τονίζουν πως η ΕΕ μετατοπίζει τη στρατηγική της σε πιο γεωπολιτικό πεδίο.

Η Επιτροπή έχει δεσμευτεί ότι το Σύμφωνο θα μορφοποιηθεί σε Σχέδιο Δράσης που θα συμφωνηθεί με δέκα νότιους εταίρους, ενώ το πλάνο εκτιμάται ότι θα επικυρωθεί εντός του 2025 ως πολιτική δέσμευση.

Ακόμη, η Κύπρος υποδέχθηκε την πρόταση με θερμότητα: ο Ευρωπαίος Επίτροπος Κώστας Κάδης χαρακτήρισε τον πυροσβεστικό κόμβο ζωτικό για την Κύπρο και τη γειτονιά της, ενώ τόνισε ότι η Κύπρος είχε προωθήσει την ιδέα από το 2022 και θα συνεργαστεί άμεσα με την Επιτροπή για την υλοποίησή της.

Αν αυτό το Σύμφωνο για τη Μεσόγειο γίνει πράξη, μπορεί να σηματοδοτήσει μια αναγέννηση της Ευρωμεσογειακής πολιτικής, ως δίκτυο συνεργασιών όπου η βιώσιμη ανάπτυξη, η ασφάλεια και η πολιτιστική διασύνδεση γίνονται κοινές υποχρεώσεις.