Ήταν Τρίτη, 29 Οκτωβρίου 1929. Η Wall street ξεκινούσε όπως κάθε άλλη μέρα των «roaring twenties»: Με χαμόγελα, φιλοδοξία και όνειρα για εύκολο πλούτο. Μέσα σε λίγες ώρες όμως, το σκηνικό άλλαξε. Οι δείκτες κατρακυλούσαν, οι χρηματιστές φώναζαν και οι επενδυτές έβλεπαν τις περιουσίες τους να εξαφανίζονται σαν καπνός.
Στους δρόμους, άντρες με κοστούμια πετούσαν χαρτιά σαν να ήταν σκουπίδια. Έξω από τις τράπεζες σχηματίζονταν ουρές απελπισμένων. Ο φόβος, ο πανικός και η απόγνωση έσφιγγαν σαν τυφώνας τις καρδιές των ανθρώπων. Το αμερικανικό όνειρο, το ίδιο που τους είχε κάνει να πιστέψουν ότι η άνοδος δεν έχει όρια, γκρεμίστηκε μέσα σε μια νύχτα.
Η Μεγάλη Ύφεση που ακολούθησε κατακρήμνισε εργοστάσια, τράπεζες και ζωές. Η κυβέρνηση Ρούζβελτ προσπάθησε να ξαναστήσει την οικονομία με το New Deal, αλλά η εμπιστοσύνη είχε σπάσει για πάντα.
Το χρονικό
Για τη Δύση, η δεκαετία του 1920 υπήρξε μια εποχή πλούτου και υπερβολής. Μετά την τραυματική εμπειρία του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, ακολούθησε μια περίοδος ευημερίας με διακριτές τις πολιτισμικές και οικονομικές αλλαγές στις χώρες της Κεντρικής και Δυτικής Ευρώπης καθώς και τις Ηνωμένες Πολιτείες. Στη Γαλλία η δεκαετία έμεινε γνωστή ως «années folles», δηλαδή τρελά χρόνια, ενώ διεθνώς ο όρος «Roaring 20s» χρησιμοποιήθηκε για να χαρακτηρίσει την εποχή της «μόνιμης ευτυχίας».
Στις δυτικές χώρες σημειώθηκε ταχεία βιομηχανική και οικονομική ανάπτυξη. Εισήχθησαν νέες τάσεις στον τρόπο ζωής των ανθρώπων, όπως η χρήση αυτοκινήτων, τηλεφώνων, του ραδιοφώνου και των ηλεκτρικών συσκευών. Τα Μέσα Ενημέρωσης άρχισαν να προβάλουν στις διαφημίσεις τους αθλητές και αστέρες του πρωτοεμφανιζόμενου τότε κινηματογράφου. Η περίοδος των «τρελών χρόνων», όμως, έληξε το 1929, όταν έκανε την εμφάνισή της στις ΗΠΑ και την Ευρώπη η Μεγάλη Ύφεση.
Την Πέμπτη 24 Οκτωβρίου 1929, την «Μαύρη Πέμπτη» του Χρηματιστηρίου της Νέας Υόρκης, έσκασε η φούσκα της κερδοσκοπίας. Στις 29 Οκτωβρίου, τη «Μαύρη Τρίτη» της Γουόλ Στριτ, οι επενδυτές πούλησαν περίπου δεκαέξι εκατομμύρια μετοχές στο Χρηματιστήριο της Νέας Υόρκης σε μόνο μία ημέρα. Επικράτησε τότε πανικός στις πωλήσεις στη Γουόλ Στριτ. Οι τιμές των μετοχών έπεσαν κατακόρυφα και χιλιάδες κερδοσκόποι καταστράφηκαν. Ως αποτέλεσμα της κρίσης στον χρηματοπιστωτικό τομέα, η βιομηχανική παραγωγή και οι εισαγωγές γνώρισαν απότομη πτώση. Άνθρωποι έχασαν τις δουλειές τους και η ανεργία εκτινάχθηκε στα ύψη. Οι δανειστές άρχισαν να ζητούν την αποπληρωμή των βραχυπρόθεσμων δανείων, από τα οποία είχαν επωφεληθεί πολλές ευρωπαϊκές χώρες, ανάμεσά τους και η ηττημένη στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και δέσμια των οφειλών της Γερμανία.
Σήμερα, σχεδόν έναν αιώνα μετά, η ιστορία μοιάζει να επαναλαμβάνεται. Αλγόριθμοι, crypto και tweets μπορούν να εξαφανίσουν δισεκατομμύρια μέσα σε δευτερόλεπτα. Η ανθρώπινη απληστία παραμένει η ίδια· απλώς ταξιδεύει πιο γρήγορα.
Η Μαύρη Τρίτη δεν είναι μόνο παρελθόν. Είναι προειδοποίηση: ό,τι ανεβαίνει χωρίς όριο, θα πέσει. Κι όσο οι δείκτες χτυπούν νέα ρεκόρ, η Wall Street ψιθυρίζει ακόμη εκείνη τη μέρα του πανικού.
Μ.Η.Τ. 242183