H Ανεξάρτητη Αρχή Επιθεώρησης Εργασίας καταγράφει φέτος ότι έξι στις δέκα παραβάσεις σχετίζονται με τον χρόνο απασχόλησης των εργαζομένων, φέρνοντας εκ νέου στο προσκήνιο το ζήτημα της τήρησης των ωραρίων και της ορθής εφαρμογής του συστήματος διευθέτησης του χρόνου εργασίας.
Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, από τις 8.847 παραβάσεις που έχουν εντοπιστεί από τις αρχές του 2025, οι 5.401 (ποσοστό περίπου 60%) αφορούν με τον έναν ή τον άλλον τρόπο παρατυπίες στα ωράρια, την υπερεργασία και τη μη τήρηση των κανόνων δήλωσης του χρόνου εργασίας.
Η Διεύθυνση Προγραμματισμού και Συντονισμού Εργασιακών Σχέσεων της Επιθεώρησης Εργασίας προχώρησε σε διευκρινίσεις για το πώς εφαρμόζεται νόμιμα το σύστημα διευθέτησης του χρόνου εργασίας, προκειμένου –όπως αναφέρει– «να αποφευχθούν καταχρηστικές πρακτικές και παρανοήσεις» από πλευράς εργοδοτών.
Πώς λειτουργεί το σύστημα διευθέτησης
Το ισχύον πλαίσιο παρέχει στις επιχειρήσεις τη δυνατότητα να προσαρμόζουν προσωρινά τον ημερήσιο χρόνο εργασίας των εργαζομένων, αυξάνοντάς τον ή μειώνοντάς τον, ανάλογα με τις περιόδους αυξημένου ή μειωμένου φόρτου.
Κατά τις περιόδους αυξημένης δραστηριότητας, ο εργαζόμενος μπορεί να απασχολείται έως και 10 ώρες ημερησίως (αντί 8), χωρίς επιπλέον αμοιβή υπερωρίας, εφόσον η υπεραπασχόληση αντισταθμιστεί αργότερα με ρεπό, μειωμένες ώρες ή ημέρες άδειας μετ’ αποδοχών. Ο μέσος εβδομαδιαίος χρόνος εργασίας δεν μπορεί να υπερβαίνει τις 40 ώρες ή τις 48 ώρες όταν συνυπολογίζονται υπερεργασία και νόμιμη υπερωρία.
Η περίοδος αναφοράς για τη διευθέτηση μπορεί να εκτείνεται από 1 εβδομάδα έως 12 μήνες, με δυνατότητα ανανέωσης, ενώ οι κανόνες υποχρεωτικής ανάπαυσης εφαρμόζονται πλήρως και στις δύο φάσεις – αυξημένης και μειωμένης απασχόλησης.
Ποιοι τρόποι εφαρμογής προβλέπονται
Η υιοθέτηση του συστήματος μπορεί να γίνει:
Σε συλλογικό επίπεδο, μέσω συλλογικών συμβάσεων ή συμφωνιών μεταξύ εργοδότη και συνδικαλιστικής οργάνωσης, συμβουλίου εργαζομένων ή ένωσης προσώπων.
Σε ατομικό επίπεδο, με έγγραφη συμφωνία μεταξύ εργοδότη και εργαζομένου, εφόσον δεν υπάρχει συνδικαλιστική εκπροσώπηση ή δεν έχει επιτευχθεί συλλογική συμφωνία.
Οι επιχειρησιακές συλλογικές συμφωνίες υποβάλλονται ηλεκτρονικά στο πληροφοριακό σύστημα «ΕΡΓΑΝΗ» μέσω του εντύπου Ε10, ενώ οι ατομικές συμφωνίες, μέχρι στιγμής, δεν μπορούν να κατατεθούν ηλεκτρονικά.
Για αυτές απαιτείται η σύνταξη τριών πρωτότυπων αντιγράφων, υπογεγραμμένων από εργοδότη και εργαζόμενο — ένα για κάθε πλευρά και ένα που κατατίθεται στο αρμόδιο Τμήμα Επιθεώρησης Εργασιακών Σχέσεων. Παράλληλα, ο εργοδότης οφείλει να καταρτίζει ψηφιακό πρόγραμμα οργάνωσης του χρόνου εργασίας, το οποίο να αποτυπώνει το συμφωνημένο ωράριο για ολόκληρη την περίοδο εφαρμογής.
Κυρώσεις και πρόστιμα
Η Επιθεώρηση Εργασίας υπενθυμίζει ότι η μη δήλωση του συστήματος διευθέτησης επισύρει πρόστιμα από 600 έως 2.000 ευρώ, ενώ η μη αντιστάθμιση των επιπλέον ωρών εργασίας τιμωρείται με πρόστιμο 1.000 ευρώ.
Ο εργαζόμενος έχει δικαίωμα να αρνηθεί την παροχή επιπλέον εργασίας, εφόσον η άρνησή του δεν αντίκειται στην καλή πίστη και τα χρηστά ήθη· σε κάθε περίπτωση, η άρνηση αυτή δεν συνιστά λόγο απόλυσης.
Εάν η σύμβαση εργασίας λυθεί πριν από την ολοκλήρωση της περιόδου διευθέτησης, ο εργαζόμενος δικαιούται χρηματική αποζημίωση για τις υπερβάλλουσες ώρες που εργάστηκε και δεν αντισταθμίστηκαν με ρεπό ή άδεια.
Αυξημένη εποπτεία στους ελέγχους
Σύμφωνα με στελέχη της Αρχής, οι παραβάσεις που σχετίζονται με τον χρόνο εργασίας παραμένουν σταθερά στην κορυφή της λίστας, ιδιαίτερα σε κλάδους λιανικού εμπορίου, εστίασης και μεταφορών, όπου η εποχικότητα και οι μεταβαλλόμενες ανάγκες οδηγούν συχνά σε «παρατεταμένες» περιόδους αυξημένου φόρτου.
«Η διευθέτηση του χρόνου εργασίας είναι εργαλείο ευελιξίας, όχι καταστρατήγησης», τονίζουν παράγοντες του Υπουργείου Εργασίας, υπογραμμίζοντας ότι το μέτρο πρέπει να εφαρμόζεται με διαφάνεια και συμφωνία των δύο πλευρών, καθώς και με πλήρη καταγραφή στο πληροφοριακό σύστημα.
Μ.Η.Τ. 242183