Η Ελλάδα καταγράφει αύξηση νέων επιχειρήσεων, αλλά η πλειονότητα παραμένει ατομικές, μικρής κλίμακας και χαμηλής παραγωγικότητας

Η ελληνική επιχειρηματικότητα συνεχίζει να διευρύνεται, όμως η ανάπτυξη αυτή παραμένει επιφανειακή και περιορισμένης προοπτικής. Παρά το διαρκώς θετικό ισοζύγιο εγγραφών-διαγραφών από το 2017 και μετά, η μεγάλη εικόνα δείχνει ότι η πλειονότητα των νέων εγχειρημάτων δεν στηρίζεται σε στρατηγικό σχεδιασμό, καινοτομία ή εξωστρέφεια. Δεκαπέντε χρόνια μετά το ξέσπασμα της κρίσης και επτά από την έξοδο από το μνημόνιο, η ελληνική επιχειρηματικότητα εξακολουθεί να χαρακτηρίζεται ως ευκαιριακή, με στόχο κυρίως τα γρήγορα έσοδα και όχι τη μακροπρόθεσμη ανάπτυξη.

Σύμφωνα με τα στοιχεία του Γενικού Εμπορικού Μητρώου, από τις 991.149 ενεργές επιχειρήσεις σήμερα το 64,76% είναι ατομικές. Η εικόνα αυτή ενισχύεται και από τα πρόσφατα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, τα οποία δείχνουν ότι περίπου έξι στις δέκα επιχειρήσεις δεν απασχολούν κανέναν μισθωτό. Το εμπόριο αποτελεί τον πολυπληθέστερο κλάδο με 26,14% του συνόλου, ενώ ακολουθεί η εστίαση και τα καταλύματα, όπου δραστηριοποιείται το 16,34% των επιχειρήσεων.

Η εστίαση ως «μονοκαλλιέργεια»

Παρότι ο κλάδος της εστίασης και των καταλυμάτων παίζει σημαντικό ρόλο τόσο στην εγχώρια κατανάλωση όσο και στον τουρισμό, η υπερσυγκέντρωση επιχειρήσεων σε αυτόν αποτελεί διαχρονικά δομική αδυναμία. Το 14,39% των επιχειρήσεων συνολικά κλείνει μέσα στα πρώτα δύο χρόνια λειτουργίας, όμως στην εστίαση το ποσοστό αυτό ανεβαίνει στο 17,55%. Επιπλέον, το 65% των επιχειρήσεων του κλάδου έχει κλείσει πριν συμπληρώσει δεκαετία, ενώ στο σύνολο της οικονομίας το αντίστοιχο ποσοστό είναι 56%.

Μόνο το 2024 ιδρύθηκαν σχεδόν 7.000 νέες επιχειρήσεις εστίασης και φέτος έχουν ήδη καταγραφεί άλλες 6.300. Πρόκειται για έναν ρυθμό που επιβεβαιώνει τη χαμηλή παραγωγικότητα και την περιορισμένη συνεισφορά του κλάδου στην ανταγωνιστικότητα της οικονομίας.

Μεταποίηση μικρής κλίμακας και εξαγωγές λίγων

Αν και ο αριθμός των νέων επιχειρήσεων αυξάνεται και στη μεταποίηση, πρόκειται κυρίως για πολύ μικρές μονάδες. Σήμερα, μόλις το 6,28% των ενεργών επιχειρήσεων δραστηριοποιείται στον μεταποιητικό τομέα, ενώ από τις νέες εγγραφές του 2025 το 61,22% αφορά ατομικές επιχειρήσεις. Η μικρή τους κλίμακα περιορίζει την ικανότητα δημιουργίας υπεραξίας και την εξαγωγική τους δυναμική.

Η εξωστρέφεια παραμένει υπόθεση λίγων μεγάλων εταιρειών. Το 2023 μόλις 19.393 επιχειρήσεις πραγματοποίησαν εξαγωγές, με 50 από αυτές να καλύπτουν σχεδόν το μισό της συνολικής αξίας. Οι χίλιες μεγαλύτερες επιχειρήσεις πραγματοποίησαν το 83,8% των εξαγωγών, καθιστώντας εμφανή τη δομική συγκέντρωση της εξαγωγικής δραστηριότητας.

Παρά τη σημαντική άνοδο των εξαγωγών αγαθών τα τελευταία χρόνια, η Ελλάδα εξακολουθεί να υπολείπεται της Ε.Ε., όπου οι εξαγωγές αντιστοιχούν περίπου στο 37% του ΑΕΠ, έναντι 21% στην Ελλάδα. Την ίδια ώρα, η άνοδος της κατανάλωσης και η ισχυρή τουριστική δραστηριότητα οδηγούν σε αύξηση των εισαγωγών, τόσο τελικών όσο και ενδιάμεσων αγαθών, διευρύνοντας το εμπορικό έλλειμμα στα 35 δισ. ευρώ το 2024.

Μια εικόνα δύο δεκαετιών

Τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ σε σταθερές τιμές προσφέρουν μια αποκαλυπτική σύγκριση της σημερινής οικονομίας με το προ του 2008 περιβάλλον. Η ιδιωτική κατανάλωση παραμένει σχεδόν αμετάβλητη: 143,36 δισ. ευρώ το 2005 έναντι 143,20 δισ. το 2024. Οι επενδύσεις, αντίθετα, υπολείπονται σημαντικά, από 42,03 δισ. ευρώ το 2005 σε 35,47 δισ. ευρώ το 2024.

Οι εξαγωγές αγαθών και υπηρεσιών έχουν αυξηθεί αισθητά, από 43,87 δισ. ευρώ το 2005 σε 71,78 δισ. ευρώ το 2024. Όμως οι εισαγωγές έχουν ακολουθήσει αντίστοιχη πορεία, από 61,62 δισ. ευρώ σε 88,83 δισ. ευρώ, επιβεβαιώνοντας τη διαχρονική εξάρτηση της οικονομίας από το εξωτερικό.

Το συμπέρασμα είναι σαφές: η Ελλάδα συνεχίζει να παράγει λίγα, να εξάγει λιγότερα και να καταναλώνει πολλά. Η αύξηση των επιχειρήσεων από μόνη της δεν αρκεί για να αλλάξει το παραγωγικό μοντέλο, όσο η επιχειρηματικότητα παραμένει μικρής κλίμακας, βραχύβια και προσανατολισμένη σε δραστηριότητες χαμηλής προστιθέμενης αξίας.

Διαβάστε επίσης: Πρωτιά της Ελλάδας σε νέες επιχειρήσεις στην Ε.Ε., αλλά με χαμηλή ανταγωνιστικότητα