Οι επιθετικές κινήσεις των servicers, η καταχρηστική άσκηση δικαιώματος και οι κρίσιμες δικαστικές αποφάσεις. Το άρθρο 281 ΑΚ αποτελεί τον συνηθέστερο και ισχυρότερο μηχανισμό άμυνας των οφειλετών κατά της αναγκαστικής εκτέλεσης. Η πρόσφατη νομολογία αναδεικνύει τρεις βασικούς άξονες καταχρηστικότητας.
Συνεχείς και έντονες είναι οι δικαστικές αντιπαραθέσεις οφειλετών με εταιρείες διαχείρισης απαιτήσεων (servicers), οι οποίες επιδιώκουν την εκποίηση ακινήτων υψηλής αξίας ακόμη και για απαιτήσεις μικρού ύψους. Παρότι τα δικαστήρια συχνά παρεμβαίνουν ανακόπτοντας τέτοιους πλειστηριασμούς ως καταχρηστικούς (άρθρο 281 ΑΚ), δεν λείπουν οι περιπτώσεις όπου τα funds δικαιώνονται, παρά την προφανή δυσαναλογία μεταξύ αξίας του ακινήτου και ύψους της οφειλής.
1. Δυσαναλογία αξίας κατασχεθέντος – ύψους απαίτησης
Η εκτέλεση κρίνεται καταχρηστική όταν υπάρχει έντονη δυσαναλογία που συνδυάζεται με σοβαρή βλάβη του οφειλέτη, ιδίως όταν πρόκειται για κύρια κατοικία.
ΜΠΑ 860/2024 (Ασφαλιστικά): Αναστολή εκτέλεσης. Το ακίνητο άξιζε έξι φορές περισσότερο από την οφειλή – κρίθηκε ότι προκαλούνταν σοβαρή και ανεπανόρθωτη ζημία.
Ειρ. Ιλίου 15/2024: Ακυρώθηκε κατασχετήρια έκθεση λόγω παραβίασης της αρχής της αναλογικότητας και του ηπιότερου μέσου.
ΜΠρ Ιωαννίνων 280/2025: Ακύρωση λόγω καταχρηστικής επίσπευσης για μικρή οφειλή έναντι σημαντικής περιουσίας.
ΜονΠρ Γυθείου 34/2023: Ανάλογη κρίση με έμφαση στην προστασία της κύριας κατοικίας.
2. Αντίθετη συμπεριφορά δανειστή – Καλή πίστη & αιφνιδιασμός
Εδώ η καταχρηστικότητα δεν πηγάζει από τη δυσαναλογία, αλλά από τη συμπεριφορά του επισπεύδοντος.
ΑΠ 1543/2022: Η τριακονταετής αδράνεια κρίθηκε αντίθετη στην καλή πίστη, καθώς οδήγησε σε υπέρμετρη επιβάρυνση του οφειλέτη.
ΜΕφ Αιγαίου 110/2022: Ο πλειστηριασμός χαρακτηρίστηκε μέτρο «εξαιρετικής σκληρότητας», ικανό να προκαλέσει μη αναστρέψιμη ζημία.
ΜΠρΑθ 1393/2025 (Ασφαλ.): Η ύπαρξη επαρκούς εμπράγματης ασφάλειας σε άλλο ακίνητο καθιστούσε τον δεύτερο πλειστηριασμό αδικαιολόγητο – παραβίαση της αρχής του ηπιότερου μέσου.
ΜΕφ Θεσ. 1032/2022: Η επίσπευση παρά την προηγούμενη ρύθμιση οφειλής και ενώ το ακίνητο ήταν η μοναδική κατοικία κρίθηκε αντίθετη στην καλή πίστη.
3. Εκκρεμότητα ρύθμισης οφειλών – Ν. 3869/2010 και νεότερα καθεστώτα
Η άμεση επίσπευση εκτέλεσης ενώ εκκρεμεί διαδικασία ρύθμισης μπορεί να θεωρηθεί πρόωρη και καταχρηστική.
ΜΠΑ 3003/2025 (Ασφαλιστικά): Κρίθηκε καταχρηστική η εκτέλεση πριν την έκδοση οριστικής απόφασης σε αίτηση Ν. 3869/2010, καθώς απειλούσε πλήρη οικονομική καταστροφή της οφειλέτριας.
ΜΠρ Θεσ. 403/2025 (Πτωχευτικός Νόμος – 2η Ευκαιρία): Αν και δεν αφορά ευθέως το άρθρο 281 ΑΚ, αναδεικνύει την τάση των δικαστηρίων να επιδιώκουν την προστασία οφειλετών όταν εκκρεμούν επίσημες διαδικασίες ρύθμισης.
Μ.Η.Τ. 242183