Η οικονομική ανισότητα βαθαίνει παγκοσμίως, με τάσεις συσσώρευσης πλούτου σε εξαιρετικά περιορισμένες ομάδες.
Σύμφωνα με την World Inequality Report 2026, λιγότεροι από 60.000 άτομα – το 0,001% του παγκόσμιου πληθυσμού – συγκεντρώνουν τριπλάσιο πλούτο από το κατώτερο 50% των νοικοκυριών. Επιπλέον, το 10% των υψηλότερων εισοδημάτων υπερβαίνει τα συνολικά εισοδήματα του υπόλοιπου 90%.
Μια πρόσφατη μελέτη του London School of Economics (LSE) διερευνά έναν κρίσιμο παράγοντα που ενισχύει την ανισότητα: η περιορισμένη ορατότητα του πλούτου στο κοινωνικό περιβάλλον των ατόμων. Η αδυναμία αυτή οδηγεί σε συστηματική υποεκτίμηση της πραγματικής έκτασης της ανισότητας και μειώνει την πολιτική προθυμία για αναδιανεμητικά μέτρα.
Μεθοδολογία και Συντελεστής Gini
Ο Συντελεστής Gini, που κυμαίνεται από 0 (τέλεια ισότητα) έως 1 (μέγιστη ανισότητα), χρησιμοποιείται ως τυποποιημένο μέτρο κατανομής εισοδημάτων. Στην ΕΕ, η Βουλγαρία εμφανίζει τον υψηλότερο συντελεστή (0,384), ενώ η Σλοβακία τον χαμηλότερο (0,217). Οι μεγαλύτερες οικονομίες εμφανίζουν διαφοροποιήσεις: Γερμανία 0,295, Γαλλία 0,30 και Ιταλία 0,322, υποδεικνύοντας σχετικώς υψηλότερη ανισότητα στην Ιταλία.
Ωστόσο, οι δείκτες αυτοί έχουν περιορισμένη πρακτική επίδραση στην αντίληψη του μέσου πολίτη, δεδομένου ότι τα κοινωνικά δίκτυα λειτουργούν ως φίλτρα ομοιογένειας εισοδήματος. Οι άνθρωποι συγκρίνουν τον εαυτό τους κυρίως με άτομα με παρόμοια οικονομική κατάσταση, υποτιμώντας τη συνολική ανισότητα.
Πειραματικά ευρήματα
Σε ένα διαδικτυακό πείραμα με 1.440 συμμετέχοντες, οι οποίοι χωρίστηκαν σε ομάδες «πλούσιων» και «φτωχών», αξιολογήθηκε η επίδραση της ορατότητας του πλούτου στην προθυμία για αναδιανομή. Οι συμμετέχοντες έβλεπαν μόνο ένα περιορισμένο υποσύνολο οκτώ άλλων μελών της ομάδας, σε δομές δικτύου με διαφορετικά επίπεδα διαχωρισμού πλούτου.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι οι φτωχότεροι που περιβάλλονταν από άλλους φτωχούς υποεκτίμησαν το μέγεθος του πλούτου των πλουσίων και ψήφισαν χαμηλότερους φόρους αναδιανομής. Αντίθετα, η ορατότητα πλουσιότερων συμμετεχόντων αύξησε την υποστήριξη για υψηλότερους φορολογικούς συντελεστές, βελτιώνοντας τα υλικά αποτελέσματα των φτωχών. Ωστόσο, η έκθεση στον πλούτο αύξησε και την αίσθηση αδικίας, αποδεικνύοντας ότι η ορατότητα μεταβάλλει κυρίως τις συναισθηματικές αντιδράσεις και όχι απαραίτητα τις υλικές συνθήκες.
Κοινωνικός και γεωγραφικός διαχωρισμός
Η οικονομική ανισότητα ενισχύεται από γεωγραφικά και κοινωνικά διαχωρισμένα περιβάλλοντα: οι πλούσιοι ζουν σε ξεχωριστές γειτονιές, κάνουν διακοπές σε αποκλειστικούς προορισμούς και στέλνουν τα παιδιά τους σε ιδιωτικά σχολεία. Αυτή η κοινωνική απόσταση περιορίζει την άμεση παρατήρηση της ανισότητας από τα φτωχότερα στρώματα, μειώνοντας τη δυσαρέσκεια και την πίεση για πολιτική δράση.
Η περίοδος της πανδημίας COVID-19 αποκάλυψε προσωρινά αυτές τις ανισότητες, καθώς η καραντίνα και η τηλεργασία ανέδειξαν τις διαφορετικές συνθήκες διαβίωσης. Ωστόσο, μετά τη σταδιακή άρση των περιορισμών, οι επιδείξεις πλούτου επανήλθαν, ενισχύοντας την ορατότητα των διαφορών εισοδήματος και τις συναισθηματικές εντάσεις.
Η έρευνα υπογραμμίζει ότι η ορατότητα του πλούτου λειτουργεί ως σημαντικός παράγοντας στην υποστήριξη αναδιανεμητικών πολιτικών, αλλά συχνά συνοδεύεται από αύξηση της κοινωνικής έντασης. Οι πλούσιοι διατηρούν σταθερές στάσεις, ενώ οι φτωχότεροι αυξάνουν τις απαιτήσεις τους όταν αντιλαμβάνονται το εύρος του πλούτου των άλλων.
Η ανισότητα, επομένως, δεν αποτελεί μόνο οικονομικό μέγεθος, αλλά και κοινωνικό φαινόμενο που συνδέεται με την ορατότητα, τη συγκέντρωση πλούτου και τη δομή των κοινωνικών δικτύων, επηρεάζοντας τόσο τις υλικές συνθήκες όσο και την πολιτική συμπεριφορά.
Μ.Η.Τ. 242183