Το έτος 2026 αναμένεται να αποτελέσει σημείο καμπής για τον χωρικό σχεδιασμό στην Ελλάδα, καθώς μια σειρά Ειδικών Χωροταξικών Πλαισίων (ΕΧΠ), τα οποία για μεγάλο χρονικό διάστημα παρέμεναν σε καθεστώς θεσμικής εκκρεμότητας ή ακυρώσεων, εισέρχονται στη φάση της οριστικής θεσμοθέτησης και εφαρμογής. Οι εξελίξεις αυτές επηρεάζουν άμεσα το καθεστώς χρήσεων γης, τις προϋποθέσεις χωροθέτησης επενδυτικών δραστηριοτήτων και τη συνολική αρχιτεκτονική της αναπτυξιακής πολιτικής.
Το θεσμικό έλλειμμα του ειδικού χωροταξικού σχεδιασμού
Για περισσότερα από δέκα έτη, ο ειδικός χωροταξικός σχεδιασμός χαρακτηριζόταν από αποσπασματικότητα και ασυνέχεια. Η ακύρωση κρίσιμων πλαισίων – με πλέον χαρακτηριστικό το Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό – από το Συμβούλιο της Επικρατείας, χωρίς την άμεση αντικατάστασή τους από επικαιροποιημένα και νομικά ανθεκτικά εργαλεία, δημιούργησε σοβαρό κενό πολιτικής.
Το κενό αυτό είχε ως αποτέλεσμα:
- αβεβαιότητα ως προς τις επιτρεπόμενες χρήσεις γης,
- καθυστερήσεις στην ωρίμανση και αδειοδότηση επενδύσεων,
- περιορισμένη δυνατότητα της διοίκησης να ασκήσει συνεκτική και προβλέψιμη χωρική πολιτική.
Νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό
Κεντρικό ρόλο στις εξελίξεις διαδραματίζει το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό, το οποίο τέθηκε σε δημόσια διαβούλευση έως το τέλος Δεκεμβρίου 2025 από το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, σε συνεργασία με το Υπουργείο Τουρισμού. Το σχέδιο συνοδεύεται από Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) και αποσκοπεί στην κάλυψη του θεσμικού κενού που προέκυψε μετά τις ακυρώσεις των πλαισίων του 2009 και του 2013.
Η νέα προσέγγιση:
- επαναπροσδιορίζει τα κριτήρια χωροθέτησης τουριστικών δραστηριοτήτων,
- λαμβάνει υπόψη τα φαινόμενα χωρικού κορεσμού σε τουριστικά ανεπτυγμένες περιοχές,
- εισάγει διαφοροποιήσεις για εναλλακτικές και ειδικές μορφές τουρισμού,
- επιδιώκει σαφή οριοθέτηση χρήσεων και κανονιστική προβλεψιμότητα.
Σύμφωνα με τον προγραμματισμό του ΥΠΕΝ, η διαδικασία οριστικοποίησης οδηγεί στη θεσμοθέτηση του πλαισίου εντός του επόμενου διαστήματος, με χρονικό ορίζοντα πλήρους εφαρμογής το 2026, στο πλαίσιο της ευρύτερης αναθεώρησης των εργαλείων χωρικού σχεδιασμού.
Εξελίξεις σε άλλα Ειδικά Χωροταξικά Πλαίσια το 2026
Παράλληλα με τον τουρισμό, το 2026 αναμένονται καθοριστικές εξελίξεις και σε άλλα ειδικά χωροταξικά πλαίσια:
Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ
Το ΥΠΕΝ έχει ήδη καταρτίσει προσχέδιο νέου πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, με έμφαση:
- στον καθορισμό χωρικών κριτηρίων και περιορισμών,
- στη διαμόρφωση σεναρίων χωρικής οργάνωσης,
- στη συμβατότητα με περιβαλλοντικές δεσμεύσεις και στόχους ενεργειακής μετάβασης.
Η δημόσια διαβούλευση προγραμματίζεται για τα μέσα Φεβρουαρίου 2026, με στόχο τη νομοθέτηση έως τον Ιούνιο του ίδιου έτους.
Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τη Βιομηχανία
Σε εξέλιξη βρίσκεται και η σύνταξη νέου πλαισίου για τη βιομηχανία, με σκοπό:
- τον εξορθολογισμό της χωρικής κατανομής βιομηχανικών δραστηριοτήτων,
- την αναθεώρηση του αδειοδοτικού καθεστώτος,
- τη διασύνδεση με τις πολιτικές εφοδιαστικής αλυσίδας και logistics.
Η ωρίμανση του πλαισίου αναμένεται να επιταχυνθεί εντός του 2026.
Θαλάσσιος Χωροταξικός Σχεδιασμός
Παρότι η Εθνική Χωρική Στρατηγική για τον Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχεδιασμό έχει τεθεί σε εφαρμογή από το 2025, το 2026 προβλέπεται περαιτέρω εξειδίκευση των θαλάσσιων χωροταξικών πλαισίων ανά χρήση (ενέργεια, τουρισμός, αλιεία, προστασία βιοποικιλότητας), σε συμμόρφωση με την Οδηγία 2014/89/ΕΕ.
Νέα θεματικά Ειδικά Χωροταξικά
Σύμφωνα με κυβερνητικές τοποθετήσεις, εξετάζεται η εκπόνηση ειδικών πλαισίων για:
- ορυκτούς πόρους,
- υδατοκαλλιέργειες και λοιπές θαλάσσιες οικονομικές δραστηριότητες,
- τομείς με αυξημένες χωρικές απαιτήσεις (logistics, μεταφορές).
Τα εν λόγω πλαίσια αναμένεται να τεθούν σε διαβούλευση εντός του 2026.
Ενσωμάτωση στην Εθνική Χωρική Στρατηγική
Τα ειδικά χωροταξικά πλαίσια λειτουργούν συμπληρωματικά και εντάσσονται στην Εθνική Χωρική Στρατηγική, σε άμεση διασύνδεση με τον θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό. Η ενοποίηση χερσαίου και θαλάσσιου χώρου αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για τομείς όπως η ενέργεια, οι μεταφορές και ο τουρισμός.
Γιατί το 2026 συνιστά έτος-ορόσημο
Το 2026 σηματοδοτεί τη μετάβαση από ένα καθεστώς χωρικής αβεβαιότητας σε ένα πιο συνεκτικό, κανονιστικά σαφές και θεσμικά σταθερό πλαίσιο. Η ύπαρξη επικαιροποιημένων ειδικών χωροταξικών εργαλείων αποτελεί βασική προϋπόθεση:
- για την αποκατάσταση της επενδυτικής εμπιστοσύνης,
- για τη μείωση συγκρούσεων χρήσεων γης,
- για τον αποτελεσματικό συντονισμό δημόσιων πολιτικών.
Με την έναρξη εφαρμογής των πλαισίων, ανοίγει η επόμενη φάση του χωρικού σχεδιασμού, που αφορά την εξειδίκευση σε περιφερειακό και τοπικό επίπεδο και τη σύνδεση με τα χρηματοδοτικά εργαλεία της νέας προγραμματικής περιόδου. Υπό αυτή την έννοια, τα ειδικά χωροταξικά σχέδια αναδεικνύονται σε κρίσιμο πυλώνα της αναπτυξιακής στρατηγικής και στον βασικό μηχανισμό αναδιαμόρφωσης του χωρικού χάρτη της χώρας.
Μ.Η.Τ. 242183