Έλληνας πλοιοκτήτης μπαίνει στο στόχαστρο για μεταφορές ρωσικού πετρελαίου μέσω του «σκιώδους στόλου», παρακάμπτοντας κυρώσεις της ΕΕ

Ένα νέο, πολιτικά φορτισμένο μέτωπο άνοιξε στις Βρυξέλλες μετά από ερώτηση του Λιθουανού ευρωβουλευτή Petras Austrevicius, η οποία έφερε στο προσκήνιο τις υποψίες ότι ευρωπαϊκές ναυτιλιακές εταιρείες συνεχίζουν, άμεσα ή έμμεσα, να διευκολύνουν τη μεταφορά ρωσικού πετρελαίου παρά το καθεστώς κυρώσεων. Στο επίκεντρο της ερώτησης, που κατατέθηκε στις 26 Σεπτεμβρίου 2025, βρέθηκαν και δύο ελληνικών συμφερόντων εταιρείες, η Okeanis Eco Tankers και η Kyklades Maritime, συμφερόντων της οικογένειας Αλαφούζου, με τον ευρωβουλευτή να ζητά από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να διευκρινίσει αν προτίθεται να επιβάλει κυρώσεις σε ευρωπαϊκούς φορείς που «εν γνώσει τους» διευκολύνουν τη δραστηριότητα του λεγόμενου shadow fleet.

Η απάντηση της Κομισιόν, που δόθηκε στις 18 Νοεμβρίου 2025, κινήθηκε σε προσεκτικά γενικόλογο τόνο. Η Επιτροπή δεν μπήκε σε ονοματολογία ούτε επιβεβαίωσε ή διέψευσε συγκεκριμένες καταγγελίες, επιλέγοντας να παραπέμψει στο ευρύτερο πλαίσιο των ήδη υφιστάμενων και ενισχυμένων κυρώσεων κατά της Ρωσίας και όσων στηρίζουν τον σκιώδη στόλο.

Πίεση χωρίς στοχευμένες κυρώσεις

Σύμφωνα με την Κομισιόν, έως σήμερα 557 δεξαμενόπλοια έχουν τεθεί υπό απαγόρευση πρόσβασης σε λιμάνια της ΕΕ και στερούνται τη δυνατότητα χρήσης ευρωπαϊκών ναυτιλιακών υπηρεσιών. Παράλληλα, το καθεστώς κυρώσεων έχει επεκταθεί ώστε να επιτρέπει πάγωμα περιουσιακών στοιχείων, απαγόρευση διάθεσης κεφαλαίων και κατά περίπτωση ταξιδιωτικούς περιορισμούς σε φυσικά και νομικά πρόσωπα που στηρίζουν τον shadow fleet. Στις καταχωρίσεις που έχουν ήδη γίνει περιλαμβάνονται κυρίως εταιρείες εμπορίας πετρελαίου, ναυτιλιακές και διαχειρίστριες εταιρείες στη Ρωσία και σε τρίτες χώρες, καθώς και νηολόγια που θεωρούνται υποστηρικτικά στο δίκτυο αυτό.

Ωστόσο, το κρίσιμο ερώτημα που έθεσε ο Austrevicius, αν δηλαδή θα υπάρξουν στοχευμένες κυρώσεις σε ευρωπαίους πλοιοκτήτες ή εταιρείες που φέρονται να εμπλέκονται στη μεταφορά ρωσικού πετρελαίου, παραμένει αναπάντητο. Η Επιτροπή μεταφέρει το βάρος της εφαρμογής των μέτρων στα κράτη-μέλη και στις εθνικές αρμόδιες αρχές, οι οποίες καλούνται να διασφαλίσουν ότι οι φορείς της ΕΕ τηρούν με καλή πίστη το πλαφόν τιμής στο ρωσικό πετρέλαιο και το καθεστώς κυρώσεων.

Οι ελληνικές εταιρείες και τα δεδομένα ναυσιπλοΐας

Η ερώτηση του Λιθουανού ευρωβουλευτή και τα σχετικά δημοσιεύματα έφεραν ξανά στο προσκήνιο τη δραστηριότητα της Okeanis Eco Tankers και της Kyklades Maritime. Σύμφωνα με στοιχεία ναυσιπλοΐας της Vortexa, πλοία συμφερόντων της οικογένειας Αλαφούζου έχουν πραγματοποιήσει περίπου 140 προσεγγίσεις σε ρωσικά λιμάνια από την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία, με μέρος αυτών να αφορά μεταφορές καζακικού πετρελαίου μέσω ρωσικών τερματικών, αλλά και εννέα φορτώσεις ρωσικού αργού μέσα στο 2025.

Η Okeanis έχει δηλώσει ότι από το 2023 σταμάτησε να μεταφέρει ρωσικό πετρέλαιο μετά από πιέσεις επενδυτών και ότι τα φορτία από τη Μαύρη Θάλασσα αφορούσαν κυρίως τον αγωγό CPC, που μεταφέρει καζακικό πετρέλαιο εκτός κυρώσεων. Ωστόσο, αναλύσεις δείχνουν ότι σε ορισμένες περιόδους οι μεταφορτώσεις έγιναν όταν το ρωσικό Urals διαπραγματευόταν πάνω από το πλαφόν, γεγονός που εγείρει ερωτήματα για ενδεχόμενη παράκαμψη του μηχανισμού.

Το πολιτικό και επενδυτικό διακύβευμα

Το ζήτημα δεν είναι μόνο νομικό αλλά και βαθιά πολιτικό και επενδυτικό. Η Κομισιόν επιδιώκει να εντείνει την πίεση στον shadow fleet μέσω νομοθετικών αλλαγών, ενισχυμένης παρακολούθησης εμπορικών ροών και ειδικών δράσεων ενημέρωσης και συνεργασίας, χωρίς όμως να συγκρουστεί άμεσα με μεγάλους ευρωπαϊκούς ναυτιλιακούς ομίλους. Η στάση αυτή αφήνει ανοιχτό ένα κενό λογοδοσίας, το οποίο αξιοποιούν ευρωβουλευτές και οργανώσεις για να πιέσουν για πιο στοχευμένες κυρώσεις.

Καθώς η ΕΕ προσπαθεί να διατηρήσει το πλαφόν τιμής στο ρωσικό πετρέλαιο και να κλείσει τα παράθυρα παράκαμψης, η υπόθεση των ελληνικών εταιρειών λειτουργεί ως δοκιμασία για το κατά πόσο το ευρωπαϊκό καθεστώς κυρώσεων μπορεί να αγγίξει όχι μόνο ανώνυμα πλοία του σκιώδους στόλου αλλά και ισχυρούς ευρωπαϊκούς παίκτες της ναυτιλίας.