Από τη Μεσόγειο στο ράφι: Πώς διαμορφώνονται οι τιμές του ελαιολάδου

Η Επιτροπή Ανταγωνισμού αποκαλύπτει πώς η Ισπανία καθορίζει τις τιμές του ελαιολάδου, με την Ελλάδα «πρωταθλήτρια» στην ευρωζώνη

Δύο νέες ερευνητικές μελέτες της Επιτροπής Ανταγωνισμού ρίχνουν φως στον μηχανισμό με τον οποίο διαμορφώνονται οι τιμές του εξαιρετικά παρθένου ελαιολάδου, τόσο στο επίπεδο της παραγωγής στην Ευρώπη όσο και στη λιανική αγορά της Ελλάδας. Τα ευρήματα αποκαλύπτουν έναν διεθνή μηχανισμό μετάδοσης τιμών με επίκεντρο την Ισπανία, αλλά και μια εγχώρια αγορά που λειτουργεί με ανομοιογενείς στρατηγικές τιμολόγησης χωρίς ενδείξεις συντονισμού.

Οι μελέτες, που εκπονήθηκαν από στελέχη της Επιτροπής Ανταγωνισμού σε συνεργασία με πανεπιστημιακούς του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων και του Εργαστηρίου Εφαρμογών Πληροφορικής και Υπολογιστικών Οικονομικών, βασίστηκαν σε σύγχρονες οικονομετρικές τεχνικές και μεγάλα σύνολα δεδομένων. Αποτελούν συνέχεια του HCC Datathon του Ιουνίου 2025, που στόχευε στην αξιοποίηση της ανάλυσης δεδομένων για την κατανόηση της αγοράς ελαιολάδου.

Η Ισπανία ως ο «ρυθμιστής» της Μεσογείου

Η πρώτη μελέτη εξετάζει την αλληλεξάρτηση των τιμών παραγωγού σε Ελλάδα, Ιταλία και Ισπανία και καταλήγει σε ένα σαφές συμπέρασμα: η Ισπανία λειτουργεί ως ο βασικός καθοριστής τιμών στην ευρωπαϊκή αγορά του εξαιρετικά παρθένου ελαιολάδου. Οι ελληνικές τιμές ακολουθούν τις ισπανικές μακροχρόνια, ενώ η Ιταλία παίζει τον ρόλο του βασικού αγωγού μετάδοσης της μεταβλητότητας, αντιδρώντας πιο έντονα σε βραχυπρόθεσμα σοκ.

Η εικόνα αυτή συνδέεται άμεσα με τη δραματική άνοδο των διεθνών τιμών που ξεκίνησε το φθινόπωρο του 2022 και κορυφώθηκε στις αρχές του 2024. Η ξηρασία στην Ισπανία, τον μεγαλύτερο παραγωγό παγκοσμίως, περιόρισε σημαντικά την προσφορά και εκτόξευσε την τιμή από περίπου 4.300 δολάρια τον τόνο τον Σεπτέμβριο του 2022 σε πάνω από 10.000 δολάρια τον Ιανουάριο του 2024. Έκτοτε, οι τιμές έχουν αποκλιμακωθεί, φθάνοντας περίπου τα 5.075 δολάρια τον τόνο τον Ιούνιο του 2025, χωρίς όμως να επιστρέψουν στα προ κρίσης επίπεδα.

Γιατί η Ελλάδα πληρώνει ακριβότερα

Στην Ελλάδα, η άνοδος των τιμών αποτυπώθηκε με ακόμη πιο έντονο τρόπο στον δείκτη τιμών καταναλωτή. Από το καλοκαίρι του 2023, ο πληθωρισμός στο ελαιόλαδο εκτοξεύθηκε, ξεπερνώντας το 60% στο τέλος του 2023 και στις αρχές του 2024. Η εξέλιξη αυτή δεν οφείλεται μόνο στις διεθνείς πιέσεις αλλά και στη σημαντική μείωση της εγχώριας παραγωγής, η οποία στην περίοδο 2023/2024 περιορίστηκε σε περίπου 175 χιλιάδες τόνους από 345 χιλιάδες την προηγούμενη χρονιά.

Το αποτέλεσμα ήταν η Ελλάδα, παρότι τρίτος μεγαλύτερος παραγωγός στην Ευρώπη, να εμφανίζει υψηλότερο δείκτη τιμών ελαιολάδου από τον μέσο όρο της ευρωζώνης. Τον Ιούνιο του 2025 ο ελληνικός δείκτης διαμορφωνόταν στις 151,7 μονάδες έναντι 147 μονάδων στην ευρωζώνη, παρά μια σχετική σύγκλιση που παρατηρήθηκε το δεύτερο τρίμηνο του έτους.

Τι συμβαίνει στο ράφι των σούπερ μάρκετ

Η δεύτερη μελέτη μεταφέρει το ενδιαφέρον από τα χωράφια και τις διεθνείς αγορές στο ράφι των ελληνικών σούπερ μάρκετ. Αναλύοντας τις τελικές τιμές πώλησης σε τέσσερις μεγάλες αλυσίδες, οι ερευνητές διαπιστώνουν έντονη ανομοιογένεια στις στρατηγικές τιμολόγησης, τόσο μεταξύ των αλυσίδων όσο και μεταξύ διαφορετικών προϊόντων.

Οι αντιδράσεις των τιμών δεν είναι συμμετρικές και δεν κινούνται πάντα προς την ίδια κατεύθυνση, ιδιαίτερα όταν οι τιμές βρίσκονται σε ακραία επίπεδα. Αυτό σημαίνει ότι, παρά τις έντονες αυξήσεις, δεν προκύπτουν ενδείξεις συντονισμένης συμπεριφοράς ή καρτελοποίησης στην αγορά. Αντίθετα, η εικόνα παραπέμπει σε έναν ανταγωνισμό που λειτουργεί με διαφορετικές εμπορικές στρατηγικές, ανάλογα με το προφίλ κάθε αλυσίδας και κάθε προϊόντος.

Οι δύο μελέτες συνθέτουν μια πλήρη εικόνα μιας αγοράς που επηρεάζεται έντονα από διεθνείς παράγοντες, κλιματικές συνθήκες και γεωπολιτικές εντάσεις, αλλά στο εσωτερικό της χώρας λειτουργεί με πολύπλοκες και διαφοροποιημένες δομές ανταγωνισμού. Για την Επιτροπή Ανταγωνισμού, τα ευρήματα αυτά αποτελούν πολύτιμο εργαλείο για στοχευμένες παρεμβάσεις, με στόχο τη διαφάνεια, την προστασία του καταναλωτή και την εύρυθμη λειτουργία της αγοράς τροφίμων.