Κλιματική αποτίμηση 2025 για την Ελλάδα από το Climatebook: Το 72% των ημερών πάνω από τον μέσο όρο και μείωση της χιονοκάλυψης 25%-30%

Η κλιματική εικόνα της Ελλάδας για το 2025 επιβεβαιώνει με τρόπο που δύσκολα αφήνει περιθώρια αμφισβήτησης αυτό που εδώ και χρόνια καταγράφεται ως «νέα κανονικότητα»: η χώρα θερμαίνεται σταθερά, τα καλοκαίρια γίνονται ολοένα πιο πιεστικά και η χιονοκάλυψη υποχωρεί, με συνέπειες που δεν περιορίζονται στις ορεινές ζώνες, αλλά διαχέονται στη διαχείριση νερού, στη γεωργία, στον τουρισμό και στις τοπικές οικονομίες.

Τα στοιχεία που παρουσίασε ο κόμβος πληροφόρησης Climatebook.gr, στο πλαίσιο της ετήσιας κλιματικής αποτίμησης, σκιαγραφούν ένα έτος με έντονο θερμικό αποτύπωμα, με σημαντικές ανισότητες ανά γεωγραφική περιοχή και μια σειρά από φαινόμενα που λειτουργούν σωρευτικά. Επικεφαλής της παρουσίασης ήταν ο διευθυντής Ερευνών του Ινστιτούτου Ερευνών Περιβάλλοντος και Βιώσιμης Ανάπτυξης στο Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών και υπεύθυνος της Μονάδας ΜΕΤΕΟ, δρ. Κώστας Λαγουβάρδος.

Σύμφωνα με τα δεδομένα, το 2025 κατατάσσεται ως το δεύτερο θερμότερο έτος στην Ελλάδα των τελευταίων 30 ετών, με μέση ετήσια θερμοκρασία στους 15,3°C. Την ίδια στιγμή, η μέση μέγιστη θερμοκρασία σε όλες τις περιοχές της χώρας ήταν υψηλότερη από τη μέση τιμή της κλιματικής περιόδου αναφοράς 1991-2020. Πρόκειται για ένα στοιχείο κρίσιμο, καθώς δεν περιγράφει μια μεμονωμένη απόκλιση αλλά μια γενικευμένη θερμική μετατόπιση.

Στην κλιματική ανάγνωση του 2025 ξεχωρίζει επίσης το γεγονός ότι το 72% των ημερών της χρονιάς καταγράφηκαν θερμότερες από τα «κανονικά» επίπεδα της περιόδου 1991-2020. Η ερμηνεία είναι απλή και πολιτικά δύσκολη: πλέον μιλάμε για μια χρονιά όπου οι ημέρες με θερμοκρασίες άνω του μέσου όρου δεν είναι η εξαίρεση, αλλά ο κανόνας.

Η θερμότητα δεν μοιράζεται ισότιμα: Ενδοχώρα και Δυτική Μακεδονία σε ταχύτερη άνοδο

Ιδιαίτερη βαρύτητα δόθηκε στο πώς εξελίσσεται η θέρμανση γεωγραφικά. Όπως σημείωσε ο δρ. Λαγουβάρδος, δεν θερμαίνονται όλες οι περιοχές με τον ίδιο ρυθμό. Οι περιοχές της ενδοχώρας και μακριά από τη θάλασσα εμφανίζουν ταχύτερη αύξηση θερμοκρασίας, με χαρακτηριστικά παραδείγματα τη Δυτική Μακεδονία και περιοχές όπως η Καστοριά, η Φλώρινα και τα Γρεβενά.

Η διαφοροποίηση αυτή έχει πρακτικό αντίκτυπο, καθώς επηρεάζει την αγροτική παραγωγή, τις ανάγκες άρδευσης, την πιθανότητα εκδήλωσης πυρκαγιών, αλλά και τη διάρκεια και ένταση των κυμάτων καύσωνα, που μετατρέπονται σταδιακά σε συστημικό κίνδυνο.

Ο ίδιος ο επιστήμονας έδωσε και την εποχική «αφήγηση» του έτους. Ο Μάρτιος κινήθηκε με πολύ υψηλές θερμοκρασίες, το ίδιο και ο Ιούνιος και ο Ιούλιος, δείχνοντας ότι η θερμή περίοδος τείνει να «απλώνει» χρονικά. Αντίθετα, ο Οκτώβριος καταγράφηκε ως ψυχρός μήνας, ενώ ο Νοέμβριος χαρακτηρίστηκε θερμός και υγρός, στοιχείο που καταγράφει μια κλιματική αστάθεια και μετατόπιση των εποχικών μοτίβων.

Το παγκόσμιο πλαίσιο: Τρίτο θερμότερο έτος διεθνώς με +1,47°C από τα προβιομηχανικά επίπεδα

Η εικόνα της Ελλάδας εντάσσεται σε έναν ευρύτερο πλανητικό μηχανισμό υπερθέρμανσης. Το 2025 καταγράφηκε ως το τρίτο θερμότερο έτος παγκοσμίως, με μέση θερμοκρασία αυξημένη κατά +1,47°C σε σύγκριση με τη μέση τιμή της προβιομηχανικής περιόδου 1850-1900.

Το δεδομένο αυτό δεν αποτελεί απλώς ένα ακόμη ρεκόρ. Προσεγγίζει επικίνδυνα το όριο του +1,5°C, που έχει μετατραπεί σε σημείο αναφοράς διεθνών συμφωνιών και επιστημονικών προειδοποιήσεων, καθώς συνδέεται με αύξηση της συχνότητας και της έντασης ακραίων φαινομένων.

Βροχοπτώσεις: «Μέση» εικόνα συνολικά, αλλά με έντονη άνιση κατανομή

Στον τομέα των βροχοπτώσεων, η συνολική εικόνα δείχνει ένα 2025 κοντά στη μέση τιμή της τελευταίας 30ετίας, κατατασσόμενο περίπου στη μέση της κλίμακας. Όμως αυτή η φαινομενικά «ουδέτερη» συνολική επίδοση κρύβει ισχυρές γεωγραφικές αποκλίσεις, που τελικά είναι αυτές που καθορίζουν την πραγματική επίπτωση.

Στα ανατολικά και νότια τμήματα της χώρας, το 2025 χαρακτηρίζεται από τους ερευνητές ως ένα από τα πιο ξηρά έτη των τελευταίων 30 ετών. Ανατολική Μακεδονία και Θράκη, τμήματα της ανατολικής ηπειρωτικής Ελλάδας, τα περισσότερα νησιά του Αιγαίου και η Κρήτη καταγράφονται ως περιοχές με αισθητά μειωμένες βροχές σε σχέση με τις κλιματικές τιμές. Στο ίδιο μοτίβο εντάσσονται και περιοχές της δυτικής Στερεάς Ελλάδας, όπως η περιοχή του Μόρνου, που συνδέεται άμεσα με τα αποθέματα ύδρευσης.

Στον αντίποδα, μεγαλύτερα ύψη βροχής σε σχέση με τα «κανονικά» καταγράφηκαν σε Θεσσαλία, Κεντρική Μακεδονία, Ιόνιο και τμήματα της Ηπείρου. Το στοιχείο αυτό αναδεικνύει την τάση προς πιο ακραία και άνισα υδρολογικά μοτίβα: άλλες περιοχές γίνονται πιο ευάλωτες στην ξηρασία και άλλες εκτίθενται σε υπερσυγκεντρωμένες βροχές και πλημμυρικούς κινδύνους.

Όταν η βροχή πέφτει «λάθος»: Πλημμύρες, απορροή και απώλεια πολύτιμου νερού

Με αφορμή πρόσφατο κύμα κακοκαιρίας που έπληξε ιδιαίτερα την Αττική, ο δρ. Λαγουβάρδος έθεσε ένα σημείο που αποκτά ολοένα μεγαλύτερη σημασία στη συζήτηση για προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή. Όταν η βροχή πέφτει σε πολύ μικρό χρονικό διάστημα, το νερό δεν προλαβαίνει να απορροφηθεί από το έδαφος, με αποτέλεσμα να χάνεται μέσω επιφανειακής απορροής, να εντείνει πλημμυρικά επεισόδια και να μην συμβάλλει στην αναπλήρωση των υδροφόρων στρωμάτων.

Η ανάγκη, όπως τόνισε, είναι διπλή: πιο αργές βροχοπτώσεις μεγάλης διάρκειας και χιόνι. Το δεύτερο δεν είναι απλώς «χειμερινό τοπίο», αλλά μηχανισμός φυσικής αποθήκευσης νερού και σταδιακής τροφοδοσίας λεκανών απορροής.

Χιονοκάλυψη: 25%-30% λιγότερες ημέρες στα βόρεια και στην Πίνδο

Η χιονοκάλυψη είναι ίσως το πιο ηχηρό σύμπτωμα της αλλαγής. Το 2025, στη Βόρεια Ελλάδα και στην Πίνδο, οι ημέρες χιονοκάλυψης ήταν 25%-30% κάτω από τη μέση τιμή της περιόδου 2005-2024. Σε ελάχιστες περιοχές οι ημέρες χιονιού ήταν ίσες ή υψηλότερες από τον μέσο όρο, όπως σε τμήματα του Πηλίου, του Κισσάβου, της Σαμοθράκης και του Ολύμπου.

Η τάση δεν αφορά μόνο μία χρονιά. Όπως τονίστηκε, σε μεγαλύτερο χρονικό ορίζοντα η χιονοκάλυψη μειώνεται συστηματικά, με εκτιμήσεις για 30 έως 40 ημέρες λιγότερου χιονιού σε τμήματα της βόρειας Πίνδου. Και αυτό μεταφράζεται σε λιγότερο νερό, πιο έντονη θερινή πίεση σε ταμιευτήρες και αυξημένη τρωτότητα απέναντι σε ξηροθερμικές συνθήκες.

Θερμότερες ελληνικές θάλασσες: Το 2025 τέταρτο πιο ζεστό από το 1991

Ένα ακόμη στοιχείο που αποτυπώνει την πολλαπλή διάσταση της υπερθέρμανσης αφορά τη θερμοκρασία της θάλασσας. Το 2025 ήταν το τέταρτο πιο θερμό έτος στις ελληνικές θάλασσες από το 1991, χρονιά κατά την οποία ξεκίνησε η συστηματική καταγραφή στη Μεσόγειο. Η θερμοκρασία ήταν υψηλότερη από τις κλιματικές τιμές 1991-2020 σε όλα τα πελάγη, με τοπικές θετικές αποκλίσεις να φθάνουν τους +1,4 έως +1,6°C.

Οι ακραίες τιμές ήταν ενδεικτικές. Η θάλασσα ξεπέρασε τους 28-29°C τον Ιούλιο και τον Αύγουστο, στη θαλάσσια περιοχή μεταξύ Ρόδου και Καστελόριζου αλλά και σε τμήματα του Ιονίου. Η χαμηλότερη θερμοκρασία, περί τους 11°C, καταγράφηκε στο Θρακικό Πέλαγος και στο Βόρειο Αιγαίο τον Μάρτιο.

Η υπερθέρμανση των θαλασσών δεν αφορά μόνο τους λουόμενους. Συνδέεται με την ένταση καταιγίδων, με μεταβολές στα αλιευτικά αποθέματα, με πιέσεις σε θαλάσσια οικοσυστήματα και με αυξημένο θερμικό φορτίο στα παράκτια περιβάλλοντα.

Πυρκαγιές: Καμένες εκτάσεις κοντά στον μέσο όρο, με τη Χίο να πληρώνει βαρύ τίμημα

Στον τομέα των δασικών πυρκαγιών, η συνολική καμένη έκταση το 2025 εκτιμήθηκε στα 478.000 στρέμματα, επίδοση πολύ κοντά στον μέσο όρο της περιόδου 2006-2025, που υπολογίζεται περίπου στα 503.000 στρέμματα. Ωστόσο και εδώ η συνολική εικόνα δεν περιγράφει τις τοπικές καταστροφές.

Η μεγαλύτερη πυρκαγιά σε έκταση καταγράφηκε στη Βολισσό Χίου, με εκτιμώμενη καμένη έκταση περίπου 66.000 στρέμματα. Η Χίος αναδείχθηκε ως περιοχή με βαριές περιβαλλοντικές απώλειες, καθώς δύο μεγάλες πυρκαγιές το καλοκαίρι, τον Ιούνιο και τον Αύγουστο, έκαψαν συνολικά 114.600 στρέμματα, δηλαδή περίπου το 13,6% της συνολικής έκτασης του νησιού. Η φωτιά του Αυγούστου καταγράφηκε ως η μεγαλύτερη σε έκταση πυρκαγιά της Ελλάδας για όλη την αντιπυρική περίοδο.

Ξηρασία: Αυξημένη πίεση στην ανατολική Στερεά, στο Αιγαίο, στην Κρήτη και σε μεγάλο μέρος της Πελοποννήσου

Η κλιματική αποτίμηση αποτυπώνει επίσης αυξημένα επίπεδα ξηρασίας στην ανατολική Στερεά Ελλάδα, στην Κρήτη και στα υπόλοιπα νησιά του Αιγαίου, στη Θράκη και σε μεγάλο μέρος της Πελοποννήσου. Αντίθετα, πιο ευνοϊκή εικόνα υγρασίας εδάφους, με ελαφρώς θετικές αποκλίσεις, καταγράφηκε σε Μακεδονία και Θεσσαλία.

Σε μηνιαία βάση, Μάρτιος, Ιούλιος, Αύγουστος και Σεπτέμβριος ήταν ιδιαίτερα ξηροί, ενώ η περίοδος Απριλίου-Ιουνίου εμφάνισε υψηλή υγρασία σε Μακεδονία, Θεσσαλία και κεντρική Στερεά. Κατά τους τελευταίους τρεις μήνες του 2025 παρατηρήθηκε σε μεγάλο μέρος της χώρας επαναφορά της υγρασίας σε κανονικά ή θετικά επίπεδα, πλην της Κρήτης.

Ακραία καιρικά επεισόδια: Λιγότερα από τον μέσο όρο, αλλά με ισχυρό κοινωνικό αποτύπωμα

Το 2025 καταγράφηκαν 19 καιρικά επεισόδια με έντονες κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις. Ο αριθμός είναι χαμηλότερος από τον μέσο όρο της περιόδου 2000-2025, που εκτιμάται περίπου στα 24 ετησίως. Τα περιστατικά σχετίζονταν κυρίως με πλημμύρες, εκ των οποίων 7 συνοδεύτηκαν από ισχυρούς ανέμους και 2 από σίφωνες ξηράς.

Ένα σημαντικό –και σπάνιο– στοιχείο είναι ότι το 2025 ήταν το πρώτο έτος από το 2000 χωρίς ανθρώπινες απώλειες από τέτοιου τύπου έντονα επεισόδια. Το δεδομένο ξεχωρίζει ιδιαίτερα, καθώς ο ετήσιος μέσος όρος της ίδιας περιόδου είναι περίπου 11 απώλειες, χωρίς να περιλαμβάνονται θάνατοι που αποδίδονται σε καύσωνες ή δασικές πυρκαγιές λόγω περιορισμένης συγκρισιμότητας διαθέσιμων στοιχείων.

Μόρνος: Η συρρίκνωση κορυφώθηκε – Μείωση περίπου 49% σε σχέση με το 2022

Η αποτύπωση του υδατικού προβλήματος έγινε ιδιαίτερα χειροπιαστή με την επισήμανση για την τεχνητή λίμνη Μόρνου. Κατά τη διάρκεια του 2025, η συρρίκνωση της λίμνης κορυφώθηκε, με την έκταση στις 9 Οκτωβρίου να περιορίζεται στα 8,3 km². Η τιμή αυτή αντιστοιχεί σε μείωση περίπου 49% σε σύγκριση με τον Οκτώβριο του 2022 και καταγράφεται ως η μικρότερη έκταση της τελευταίας τετραετίας.

Το στοιχείο λειτουργεί ως καμπανάκι, καθώς οι ταμιευτήρες δεν είναι απλώς περιβαλλοντικοί δείκτες. Είναι υποδομές ζωής για αστικά κέντρα, οικονομικές δραστηριότητες και συνολική ασφάλεια ύδρευσης.

Ξηράνσεις ελατοδασών και πευκοδασών: «Υπόγειος» κίνδυνος με κλιματικό πρόσημο

Σημαντική θέση στην έκθεση καταλαμβάνουν και τα φαινόμενα εκτεταμένων ξηράνσεων σε ελατοδάση και πευκοδάση, με τους επιστήμονες να επισημαίνουν τη σύνδεσή τους με την κλιματική αλλαγή. Η ξήρανση στην ελάτη περιγράφεται ως πολυπαραγοντικό φαινόμενο, στο οποίο καθοριστικό ρόλο έχει η παρατεταμένη έλλειψη νερού, σε συνδυασμό με τις κλιματικές συνθήκες, τα εδαφικά χαρακτηριστικά, την ηλικία των δέντρων και δευτερογενείς προσβολές, όπως από φλοιοφάγα έντομα.

Η έκθεση υπογραμμίζει ότι η άμεση αντιμετώπιση απαιτεί ορθολογική δασική διαχείριση και παρακολούθηση της φυσικής αναγέννησης, ενώ σε βάθος χρόνου είναι αναγκαίος μακροπρόθεσμος σχεδιασμός και συνεργασία επιστημονικών φορέων με δασικές υπηρεσίες. Παράλληλα, καταγράφεται ως στρατηγικό πλεονέκτημα η γενετική ποικιλότητα της Ελλάδας, που θα μπορούσε να αποτελέσει βάση για επιλογή και διατήρηση πιο ανθεκτικών γενοτύπων, με στόχο δάση ικανότερα να αντέξουν το κλιματικό στρες των επόμενων δεκαετιών.

Η υπογραφή της επιστήμης: Οι ομάδες πίσω από την αποτίμηση

Την ετήσια έκθεση επιμελήθηκαν οι δρ. Κώστας Λαγουβάρδος, Γιώργος Κύρος, δρ. Σταύρος Ντάφης, δρ. Κατερίνα Παπαγιαννάκη, δρ. Βασιλική Κοτρώνη και δρ. Φραγκουλίδης Γεώργιος. Σημαντική επιστημονική συνεισφορά υπήρξε και από ειδικούς για επιμέρους αντικείμενα, όπως οι δασικές πυρκαγιές στη Χίο, η θερμοκρασία θάλασσας, οι ξηράνσεις των ελατοδασών, τα αποθέματα νερού σε ταμιευτήρες, οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στα αλιευτικά αποθέματα και ο τομέας ηλεκτροπαραγωγής.

Για την ανάλυση αξιοποιήθηκαν δεδομένα από την υπηρεσία Copernicus Climate Change Service (C3S), ενώ για τη χιονοκάλυψη χρησιμοποιήθηκαν δεδομένα από το National Snow and Ice Data Center.