Το 2004 ο Έντι Ράμα λανσαρίστηκε διεθνώς ως ο «αναμορφωτής» των Τιράνων και τιμήθηκε με το βραβείο World Mayor.
Αλβανία: Βίαια επεισόδια και τραυματισμοί σε αντικυβερνητική διαδήλωση (vids)
Το αφήγημα της επιτυχίας στηρίχθηκε σε μια επικοινωνιακή παρέμβαση χαμηλού κόστους αλλά υψηλής προβολής: το βάψιμο των πολυκατοικιών. Η αισθητική αλλαγή βαφτίστηκε μεταρρύθμιση, τα δομικά προβλήματα εξαφανίστηκαν πίσω από χρώματα και ο Ράμα απέκτησε το πολιτικό κεφάλαιο που χρειαζόταν για να περάσει από τον ρόλο του δημάρχου σε εκείνον του «εκσυγχρονιστή ηγέτη» των Βαλκανίων.
Την ίδια περίοδο, ο Ράμα προβαλλόταν ως ένας φιλόδοξος, επιθετικός στις επιδιώξεις του πολιτικός, με ξεκάθαρη «πείνα για εξουσία» και βλέμμα στραμμένο πέρα από τα σύνορα της χώρας του. Για πολλούς στη Δύση, αποτελούσε το υπόδειγμα του «εκσυγχρονιστή Βαλκάνιου ηγέτη».
Ελληνική υποτροφία, αμερικανική επιμόρφωση
Λίγα χρόνια νωρίτερα, το Ίδρυμα Κόκκαλη είχε αποφασίσει να επενδύσει σε ανερχόμενα πολιτικά και θεσμικά στελέχη της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, χρηματοδοτώντας τη φοίτησή τους στο Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ. Στόχος του προγράμματος ήταν η διαμόρφωση μιας νέας ελίτ με δυτική παιδεία και διεθνή προσανατολισμό.
Υπεύθυνη του προγράμματος ήταν η Νίκη Τζαβέλα, τότε αντιπρόεδρος του Ιδρύματος. Ανάμεσα σε δεκάδες υποψηφιότητες, ο Έντι Ράμα κρίθηκε κατάλληλος: γνώριζε άριστα αγγλικά, κατείχε θεσμική θέση και παρουσιαζόταν ως «ανοιχτό μυαλό» για μια χώρα που, κατά γενική ομολογία, είχε ανάγκη από πολιτικούς με διεθνείς ορίζοντες.
Έτσι, έλαβε το «πράσινο φως» και έγινε ένας από τους μόλις δύο Αλβανούς που επιλέχθηκαν καθ’ όλη τη διάρκεια του προγράμματος. Ο δεύτερος ήταν ο Ντριτάν Πρίφτι, μετέπειτα υπουργός, ο οποίος απεβίωσε το 2017.
Ο «φιλέλληνας» που ήθελε να αντιγράψει την Ελλάδα
Όσοι τον γνώριζαν εκείνη την εποχή μιλούν για έναν Ράμα που παρουσιαζόταν ακόμη και ως φιλέλληνας. Δεν έκρυβε ότι έβλεπε την Ελλάδα ως πρότυπο και επιχείρησε να μιμηθεί το ελληνικό μοντέλο αξιοποίησης της Διασποράς, προσπαθώντας να κινητοποιήσει τους Αλβανούς του εξωτερικού.
Η προσπάθεια κατέρρευσε. Οι Αλβανοί της Διασποράς, είτε στην Ελλάδα είτε αλλού, δεν του παρείχαν τη στήριξη που περίμενε και το σχέδιο έμεινε στα χαρτιά – μια πρώτη ένδειξη ότι το επικοινωνιακό αφήγημα δεν αρκούσε χωρίς πραγματικό πολιτικό έρεισμα.
Από την ευεργεσία στην προσβολή
Σήμερα, ο ίδιος πολιτικός δεν διστάζει να επιτίθεται δημόσια στην Ελλάδα από διεθνή βήματα. Κατά τη διάρκεια της Συνόδου για την αειφόρο ανάπτυξη στο Άμπου Ντάμπι, ο Ράμα, εμφανώς εκνευρισμένος, ξέσπασε εναντίον του Ελληνοαμερικανού δημοσιογράφου Τζον Ντεφτέριος επειδή πρόφερε λάθος το όνομά του.
Αντί να περιοριστεί σε μια διόρθωση, εξαπέλυσε ένα γενικευμένο σχόλιο κατά της Ελλάδας: «Αυτό κάνετε πάντα. Υποτιμάτε τους ανθρώπους γιατί νομίζετε ότι έχετε μονοπώλιο στη Φιλοσοφία και ότι είστε απόγονοι του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη. Αλλά δεν είστε».
Μια δήλωση που για πολλούς δεν ήταν ούτε αυθόρμητη ούτε αθώα, αλλά εντασσόταν σε μια σταθερή γραμμή ρητορικής έντασης απέναντι στην Αθήνα.
Αναδίπλωση μετά τις αντιδράσεις
Οι δηλώσεις προκάλεσαν σφοδρές αντιδράσεις στην Ελλάδα και χιλιάδες ειρωνικά σχόλια στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Υπό το βάρος της κατακραυγής, ο Ράμα επιχείρησε να ανασκευάσει, υποστηρίζοντας εκ των υστέρων ότι επρόκειτο για «χιούμορ».
Σε ανάρτησή του έκανε λόγο για υπερβολική αντίδραση των ελληνικών ΜΜΕ και κατηγόρησε την Αθήνα για «δημόσια επίθεση με εθνικιστικό πάθος», μεταθέτοντας την ευθύνη αλλού.
Νίκη Τζαβέλα: «Κανένας ασφαλέστερος εχθρός από αυτόν που ευεργέτησες»
Η απάντηση ήρθε από τη Νίκη Τζαβέλα, το πρόσωπο που είχε εγκρίνει τη συμμετοχή του Ράμα στο πρόγραμμα του Χάρβαρντ. Με ιδιαίτερα σκληρή ανάρτηση, μίλησε ανοιχτά για αγνωμοσύνη.
«Δικαιούμαι να χαρακτηρίζω τον αγνώμονα αχάριστο. Ίσως έχω προσφέρει περισσότερα στην Αλβανία απ’ ό,τι αυτός. Το μεγαλύτερο λάθος μου ήταν ότι τον επέλεξα να σπουδάσει στο Χάρβαρντ με υποτροφία ελληνικού Ιδρύματος. Γι’ αυτό μισεί την Ελλάδα. Κανένας ασφαλέστερος εχθρός από εκείνον που έχεις ευεργετήσει», έγραψε χαρακτηριστικά.
Το πρόγραμμα και το πολιτικό του αποτύπωμα
Το πρόγραμμα του Ιδρύματος Κόκκαλη, σχεδιασμένο σε συνεργασία με τον Αμερικανό ακαδημαϊκό Τζόζεφ Νάι –τον θεωρητικό της soft power– στόχευε στη δημιουργία γεφυρών επιρροής και συνεργασίας στη Νοτιοανατολική Ευρώπη.
Στην περίπτωση του Έντι Ράμα, όμως, πολλοί αναρωτιούνται σήμερα αν η επένδυση αυτή γύρισε μπούμερανγκ. Από υπότροφος ελληνικού Ιδρύματος και αποδέκτης δυτικής στήριξης, εξελίχθηκε σε έναν πολιτικό που δεν διστάζει να χτίζει καριέρα πάνω στη σύγκρουση με εκείνους που κάποτε τον στήριξαν.
Μ.Η.Τ. 242183