Από τη Φουκουσίμα στο 2050: Η Ιαπωνία επιστρέφει στην πυρηνική ενέργεια – Πολιτική απόφαση με γεωστρατηγικό αποτύπωμα
Η Ιαπωνία προχωρά σε μια από τις πιο συμβολικές και ταυτόχρονα αμφιλεγόμενες ενεργειακές κινήσεις των τελευταίων ετών, επανεκκινώντας τον πυρηνικό σταθμό Kashiwazaki-Kariwa, τον μεγαλύτερο στον κόσμο σε εγκατεστημένη ισχύ. Η απόφαση σηματοδοτεί μια σαφή πολιτική στροφή, δεκαπέντε χρόνια μετά την καταστροφή της Φουκουσίμα που ανέτρεψε πλήρως την ενεργειακή στρατηγική της χώρας.
Ο αντιδραστήρας 6, που βρίσκεται βορειοδυτικά του Τόκιο και ανήκει στην Tokyo Electric Power Company (Tepco), τέθηκε εκ νέου σε λειτουργία μετά από εκτεταμένες δοκιμές και αυστηρούς ελέγχους της ρυθμιστικής αρχής. Η εμπορική λειτουργία αναμένεται να ξεκινήσει εντός του επόμενου μήνα, εφόσον ολοκληρωθούν οι τελικές διαδικασίες.
Από τον πυρηνικό πυλώνα στην πλήρη διακοπή
Πριν από το 2011, η πυρηνική ενέργεια κάλυπτε σχεδόν το 30% της ηλεκτροπαραγωγής της Ιαπωνίας, ενώ υπήρχαν σχέδια για αύξηση του ποσοστού αυτού στο 50% έως το 2030. Ο σεισμός και το τσουνάμι του Μαρτίου εκείνης της χρονιάς προκάλεσαν την κατάρρευση του πυρηνικού σταθμού Fukushima Daiichi, οδηγώντας σε τήξεις αντιδραστήρων, εκτεταμένη διαρροή ραδιενέργειας και μαζικές εκκενώσεις.
Το σοκ ήταν τέτοιο ώστε η χώρα έκλεισε και τους 54 πυρηνικούς αντιδραστήρες της, επανεξετάζοντας πλήρως το μοντέλο ενεργειακής ασφάλειας. Η πυρηνική συνεισφορά κατέρρευσε και το 2023 αντιστοιχούσε μόλις στο 8,5% της συνολικής παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας.
Η επανεκκίνηση του Kashiwazaki-Kariwa αποτελεί το πιο ηχηρό βήμα επιστροφής της Ιαπωνίας στην πυρηνική τεχνολογία. Ωστόσο, προς το παρόν επαναλειτουργεί μόνο ένας από τους επτά αντιδραστήρες του συγκροτήματος, ενώ η πλήρης αξιοποίησή του παραμένει αβέβαιη.
Ενεργειακή ασφάλεια και γεωπολιτική πραγματικότητα
Η απόφαση της ιαπωνικής κυβέρνησης εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο ενεργειακού ρεαλισμού. Η χώρα διαθέτει περιορισμένους εγχώριους φυσικούς πόρους και εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα. Η παγκόσμια ενεργειακή αστάθεια, σε συνδυασμό με τις δεσμεύσεις για μηδενικές καθαρές εκπομπές έως το 2050, καθιστούν την πυρηνική ενέργεια στρατηγικό εργαλείο.
Το αναθεωρημένο εθνικό ενεργειακό σχέδιο προβλέπει αύξηση της συμμετοχής της πυρηνικής ενέργειας στο 20% έως το 2040, επίπεδο σαφώς χαμηλότερο από τα προ-Φουκουσίμα σχέδια, αλλά σημαντικά υψηλότερο από το σημερινό.
Η πρωθυπουργός Σανάε Τακαΐτσι έχει υπογραμμίσει ότι η ενεργειακή αυτάρκεια αποτελεί ζήτημα εθνικής ασφάλειας, ιδίως σε μια περίοδο αυξανόμενης ζήτησης λόγω της τεχνητής νοημοσύνης και της ψηφιοποίησης της οικονομίας. Οι υποστηρικτές της πυρηνικής επανεκκίνησης επισημαίνουν ότι οι ΑΠΕ, παρά την πρόοδο, δεν μπορούν ακόμη να εξασφαλίσουν σταθερή και συνεχόμενη παροχή ισχύος χωρίς συμπληρωματικές λύσεις βάσης.
Αυστηρότερη εποπτεία και ανοιχτές πληγές
Μετά το 2011 ιδρύθηκε η Αρχή Πυρηνικής Ρύθμισης της Ιαπωνίας, η οποία επιβάλλει πλέον σαφώς αυστηρότερα πρότυπα. Στο Kashiwazaki-Kariwa έχουν κατασκευαστεί κυματοθραύστες ύψους 15 μέτρων, έχουν τοποθετηθεί στεγανές θύρες και έχουν αναβαθμιστεί τα πρωτόκολλα έκτακτης ανάγκης, ώστε να μειωθεί ο κίνδυνος επανάληψης παρόμοιας καταστροφής.
Παρά τα μέτρα αυτά, οι αντιδράσεις δεν έχουν εκλείψει. Τοπικές διαμαρτυρίες συνεχίζονται, ενώ πρόσφατα περιστατικά παραβιάσεων διαδικασιών ασφαλείας στην Tepco έχουν τροφοδοτήσει αμφιβολίες για την εσωτερική κουλτούρα διαχείρισης κινδύνου. Το ζήτημα της εμπιστοσύνης παραμένει κεντρικό.
Ταυτόχρονα, το κόστος επανεκκίνησης έχει αυξηθεί σημαντικά λόγω των επενδύσεων σε ασφάλεια και κανονιστικής συμμόρφωσης. Η κυβέρνηση βρίσκεται αντιμέτωπη με το δίλημμα είτε να επιδοτήσει τον κλάδο είτε να επιτρέψει τη μετακύλιση του κόστους στους καταναλωτές, επιλογές πολιτικά ευαίσθητες.
Ένα προσεκτικό βήμα σε μακρά διαδρομή
Η επανεκκίνηση του μεγαλύτερου πυρηνικού σταθμού στον κόσμο δεν σηματοδοτεί επιστροφή στο παρελθόν, αλλά μια ελεγχόμενη προσπάθεια επανατοποθέτησης της πυρηνικής ενέργειας στο ενεργειακό μίγμα της Ιαπωνίας. Από το 2015 μέχρι σήμερα έχουν επανεκκινήσει μόλις 15 από τους 33 θεωρητικά λειτουργικούς αντιδραστήρες.
Το αν η Ιαπωνία θα κατορθώσει να επαναφέρει ουσιαστικά την πυρηνική της ισχύ θα εξαρτηθεί από τρεις κρίσιμους παράγοντες: την ικανότητα διαχείρισης του κινδύνου, τη συγκράτηση του κόστους και, κυρίως, την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης της κοινωνίας.
Η σκιά της Φουκουσίμα παραμένει βαριά. Όμως, η ενεργειακή πραγματικότητα ωθεί τη χώρα σε επιλογές που πριν από λίγα χρόνια θα θεωρούνταν πολιτικά αδιανόητες.
Διαβάστε επίσης; Τσάφος: Η πυρηνική ενέργεια είναι το «χαρτί» της Ευρώπης για ενεργειακή ασφάλεια και κλιματική ουδετερότητα
Μ.Η.Τ. 242183