Οι ευρωπαϊκές τράπεζες αλλάζουν στρατηγική: Περιορίζουν τον κίνδυνο στα νοικοκυριά και ανοίγουν τη στρόφιγγα στις επιχειρήσεις
Μια σαφής ανακατανομή ρίσκου και κεφαλαίων βρίσκεται σε εξέλιξη στο ευρωπαϊκό τραπεζικό σύστημα, με τις τράπεζες να αυστηροποιούν αισθητά τα κριτήρια για στεγαστικά δάνεια, την ώρα που προετοιμάζουν πιο ευνοϊκούς όρους χρηματοδότησης για τις επιχειρήσεις εντός του 2026.
Η εικόνα αυτή αποτυπώνεται στις τελευταίες αναλύσεις νομισματικής πολιτικής της Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, σύμφωνα με τις οποίες ο δανεισμός προς τον ιδιωτικό τομέα συνεχίζει να αυξάνεται με ρυθμό 3,3% σε ετήσια βάση, με 3% άνοδο στα νοικοκυριά και 2,8% στις επιχειρήσεις. Ωστόσο, πίσω από την αριθμητική αύξηση του όγκου πιστώσεων, κρύβεται μια σημαντική διαφοροποίηση στο κόστος και στους όρους δανεισμού.
Γιατί ακριβαίνουν τα στεγαστικά
Σε αρκετές αγορές της Ευρωζώνης, τα επιτόκια στα στεγαστικά -ιδίως σταθερού επιτοκίου- έχουν ήδη αυξηθεί, παρά το γεγονός ότι το γενικό επιτοκιακό περιβάλλον έχει αποκλιμακωθεί σε σχέση με το 2024. Η βασική αιτία δεν είναι η νομισματική πολιτική αυτή καθαυτή, αλλά η μεταβολή στην αντίληψη κινδύνου.
Όπως επισημαίνει η BNP Paribas, οι αυστηρότερες ρυθμιστικές απαιτήσεις και η ανάγκη ενίσχυσης των κεφαλαιακών αποθεμάτων ωθούν τις τράπεζες να επανεξετάσουν το μείγμα των χαρτοφυλακίων τους. Η στεγαστική πίστη θεωρείται πλέον πιο ευαίσθητη, καθώς οι τιμές των ακινήτων σε πολλές χώρες έχουν αυξηθεί ταχύτερα από τους μισθούς, αυξάνοντας τον κίνδυνο μελλοντικής αφερεγγυότητας.
Παράλληλα, αναμένεται σε ορισμένες αγορές να αυξηθούν και οι απαιτήσεις για ίδια συμμετοχή, ενώ οι διαδικασίες έγκρισης γίνονται πιο επιλεκτικές. Ο ανταγωνισμός στην αγορά στεγαστικών υποχωρεί, περιορίζοντας την πίεση για χαμηλότερα περιθώρια κέρδους.
Φθηνότερα εταιρικά δάνεια – Η λογική πίσω από τη στροφή
Στον αντίποδα, οι επιχειρήσεις φαίνεται να μπαίνουν στο επίκεντρο της πιστωτικής στρατηγικής των τραπεζών. Οι ισολογισμοί πολλών ευρωπαϊκών εταιρειών εμφανίζονται σταθεροποιημένοι, με βελτιωμένη κερδοφορία και ισχυρότερες ταμειακές ροές σε σχέση με τα προηγούμενα έτη, γεγονός που ενισχύει τις εγγυήσεις για τις τράπεζες.
Η Commerzbank σημειώνει ότι το κόστος χρηματοδότησης των επιχειρήσεων αποτελεί πλέον τον βασικό παράγοντα στήριξης της οικονομικής δραστηριότητας στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Οι συνθήκες για εταιρικό δανεισμό τείνουν να χαλαρώνουν, με προσδοκία για χαμηλότερα επιτόκια και ευνοϊκότερους όρους μέσα στο 2026.
Η διαφοροποίηση αυτή δεν είναι τυχαία. Οι τράπεζες καλούνται να ενισχύσουν τους κεφαλαιακούς τους δείκτες ενόψει της πλήρους εφαρμογής των κανόνων της Βασιλείας ΙΙΙ (Basel III Endgame), που αυξάνουν σημαντικά τις κεφαλαιακές απαιτήσεις. Σύμφωνα με εκτιμήσεις της European Banking Authority, οι νέες απαιτήσεις μεταφράζονται σε αύξηση περίπου 34% σε σχέση με το προηγούμενο καθεστώς, με την εφαρμογή να προχωρά σταδιακά από το 2026.
Σε αυτό το περιβάλλον, οι τράπεζες αναδιατάσσουν το χαρτοφυλάκιο κινδύνου τους. Ο εταιρικός δανεισμός, ιδίως σε τομείς με ισχυρές εξαγωγικές επιδόσεις ή πρόσβαση σε επενδυτικά προγράμματα, θεωρείται πιο αποδοτικός σε όρους κεφαλαιακής κατανάλωσης σε σύγκριση με τα μακροπρόθεσμα στεγαστικά.
Μια ασυνήθιστη ασυμμετρία
Η ταυτόχρονη αυστηροποίηση για τα νοικοκυριά και χαλάρωση για τις επιχειρήσεις συνιστά ασυνήθιστη απόκλιση από τα ιστορικά πρότυπα. Παραδοσιακά, οι αλλαγές στα πιστωτικά κριτήρια κινούνταν παράλληλα για εταιρείες και ιδιώτες. Σήμερα, η κατεύθυνση είναι αντίθετη.
Η εξέλιξη αυτή υποδηλώνει βαθύτερη προσαρμογή του ευρωπαϊκού τραπεζικού μοντέλου, όπου το ζητούμενο δεν είναι απλώς η αύξηση του όγκου δανεισμού, αλλά η βελτιστοποίηση της σχέσης κινδύνου-απόδοσης υπό αυστηρότερο κανονιστικό πλαίσιο.
Τι σημαίνει για οικονομία και αγορά ακινήτων
Για την ευρωπαϊκή οικονομία, η στροφή προς τον εταιρικό δανεισμό μπορεί να λειτουργήσει υποστηρικτικά στην επενδυτική δραστηριότητα, ιδίως σε περιβάλλον ψηφιακού και πράσινου μετασχηματισμού. Ωστόσο, για την αγορά κατοικίας, η επιβράδυνση ή ακριβότερη πρόσβαση σε χρηματοδότηση ενδέχεται να περιορίσει τη ζήτηση και να επηρεάσει τις τιμές σε ορισμένες αγορές.
Το 2026 διαμορφώνεται έτσι ως έτος μετάβασης για τον τραπεζικό δανεισμό στην Ευρώπη, με τις τράπεζες να κινούνται πιο επιλεκτικά, επενδύοντας σε τομείς που θεωρούνται λιγότερο κεφαλαιακά απαιτητικοί και περισσότερο στρατηγικοί.
