Ιδιοκτησιακό τοπίο υπό αναθεώρηση: Νέα ρύθμιση «παγώνει» έως τα τέλη Μαΐου τις αγωγές του Δημοσίου για διεκδικήσεις ακινήτων
Φρένο στην κλιμακούμενη αντιδικία μεταξύ Δημοσίου και ιδιωτών ιδιοκτητών ακινήτων επιχειρεί να βάλει η νέα ρύθμιση που ψηφίστηκε στη Βουλή, προβλέποντας αναστολή των αγωγών έως τα τέλη Μαΐου. Η διάταξη λειτουργεί ως προσωρινή «ασπίδα» για χιλιάδες πολίτες που βρέθηκαν αντιμέτωποι με διεκδικήσεις ακόμη και σε πυκνοδομημένες περιοχές μεγάλων αστικών κέντρων.
Η προηγούμενη προθεσμία είχε λήξει στις 31 Ιανουαρίου, χωρίς να έχει διαμορφωθεί το οριστικό νομοθετικό πλαίσιο που θα έθετε σαφή και ενιαία κριτήρια για το πότε και υπό ποιες προϋποθέσεις το Δημόσιο θα μπορεί να εγείρει αγωγές. Έτσι, κρίθηκε αναγκαία μια μεταβατική ρύθμιση, η οποία ενσωματώθηκε σε νομοσχέδιο του υπουργείου Δικαιοσύνης και προβλέπει την αναστολή των νέων διεκδικήσεων μέχρι να παρουσιαστεί η συνολική παρέμβαση.
Χιλιάδες αγωγές και ανοιχτό το μέτωπο της κτηματογράφησης
Αν και δεν υπάρχει επίσημος συγκεντρωτικός αριθμός, εκτιμάται ότι οι αγωγές του Δημοσίου κατά ιδιοκτητών υπερβαίνουν ήδη τις 6.000, με τον αριθμό να αυξάνεται όσο προχωρά η ολοκλήρωση του Ελληνικό Κτηματολόγιο. Το κρίσιμο ορόσημο μεταφέρεται πλέον στα τέλη του 2026, οπότε και θα έχουν κατατεθεί οι αγωγές διόρθωσης για ακίνητα που εμφανίζονται ως «αγνώστου ιδιοκτήτη».
Σύμφωνα με πρόσφατη έκθεση του Νομικό Συμβούλιο του Κράτους, μόνο το 2023 ασκήθηκαν εκατοντάδες νέες κτηματολογικές αγωγές, δεκάδες εφέσεις και αναιρέσεις, ενώ χιλιάδες παραστάσεις πραγματοποιήθηκαν στα πολιτικά δικαστήρια για υποθέσεις προηγούμενων ετών. Το στοιχείο που προκαλεί προβληματισμό είναι ότι σε μεγάλο ποσοστό οι εφέσεις του Δημοσίου απορρίπτονται, γεγονός που εντείνει τη συζήτηση για την αναγκαιότητα σαφούς πλαισίου πριν από την προσφυγή στη Δικαιοσύνη.
Οθωμανικά έγγραφα, δασικοί χάρτες και αμφισβητήσεις ιδιοκτησίας
Ένα από τα πλέον αμφιλεγόμενα σημεία αφορά τις διεκδικήσεις με επίκληση παλαιών οθωμανικών εγγράφων ή γενικών περιγραφών χωρίς σαφή οριοθέτηση. Σε αρκετές περιπτώσεις, το Δημόσιο εμφανίζεται να επικαλείται τη διαδοχή του οθωμανικού κράτους, χωρίς να αποδεικνύεται σύγχρονος τίτλος ή άσκηση νομής.
Η νομολογία του Άρειος Πάγος έχει κρίνει ότι δεν αρκεί η επίκληση ιστορικών εγγράφων. Απαιτούνται συγκεκριμένοι τίτλοι και αποδείξεις κατοχής ή νομής, διαφορετικά οι αγωγές απορρίπτονται ως αβάσιμες.
Παράλληλα, καθοριστικό ρόλο διαδραματίζουν οι δασικοί χάρτες. Εκτάσεις που έχουν χαρακτηριστεί ή επαναχαρακτηριστεί ως δασικές, ακόμη και όταν υπάρχουν αντιρρήσεις ή εκκρεμείς αποφάσεις επιτροπών, συχνά εγγράφονται ως δημόσιες. Από τις εκατοντάδες χιλιάδες αντιρρήσεις που έχουν υποβληθεί, λιγότερες από τις μισές έχουν εξεταστεί, δημιουργώντας κίνδυνο νέου κύματος ιδιοκτησιακών αμφισβητήσεων.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στην Κρήτη, όπου ισχύει ειδικό καθεστώς και το βάρος απόδειξης της κυριότητας ανήκει στο Δημόσιο. Ωστόσο, ακόμη και εκεί, αποφάσεις επιτροπών που έχουν δικαιώσει ιδιώτες δεν έχουν ενσωματωθεί εγκαίρως στους χάρτες, με αποτέλεσμα να παραμένουν δεσμευμένες εκτάσεις.
Τι αλλάζει με τη νέα ρύθμιση
Η νομοθετική παρέμβαση προβλέπει αναστολή των αγωγών του Δημοσίου που σχετίζονται με τις πρώτες κτηματολογικές εγγραφές έως τα τέλη Μαΐου. Υποθέσεις που εκκρεμούν σε πρώτο βαθμό «παγώνουν», ενώ όσες είχαν προσδιοριστεί προς συζήτηση αποσύρονται και θα επαναπροσδιοριστούν μετά τη λήξη της αναστολής.
Παράλληλα, προβλέπεται ότι η διαδικασία μπορεί να προχωρήσει μόνο εφόσον το ζητήσει ο αντίδικος και το αποδεχθεί το αρμόδιο δικαστικό όργανο. Επιπλέον, το χρονικό διάστημα έως τον Μάιο του 2026 δεν θα συνυπολογίζεται στον προβλεπόμενο χρόνο έκδοσης απόφασης, ώστε να μην επηρεαστούν τα δικονομικά όρια.
Το κρίσιμο ζητούμενο πλέον είναι η θέσπιση αντικειμενικών και ενιαίων κριτηρίων που θα καθορίζουν πότε το Δημόσιο οφείλει να προσφεύγει στα δικαστήρια και πότε να απέχει. Η νέα ρύθμιση δίνει χρόνο, όχι όμως και οριστική λύση. Η ισορροπία μεταξύ προστασίας της δημόσιας περιουσίας και ασφάλειας δικαίου για τους πολίτες παραμένει το κεντρικό διακύβευμα.
Μ.Η.Τ. 242183