Ρήτρα διαφυγής: «Φρένο» από το Eurogroup – Χωρίς «ομπρέλα» στήριξης η Ευρώπη

Το Eurogroup απορρίπτει τη ρήτρα διαφυγής και περιορίζει τη δημοσιονομική χαλάρωση. Τι σημαίνει για την Ελλάδα και τα μέτρα στήριξης

Η Ευρώπη αφήνει οριστικά πίσω της τη λογική της γενικευμένης δημοσιονομικής χαλάρωσης και επιστρέφει σε ένα αυστηρότερο πλαίσιο οικονομικής διαχείρισης, παρά τις έντονες πιέσεις που συνεχίζουν να ασκούν η ενεργειακή κρίση και η γεωπολιτική αστάθεια. Το Eurogroup απέκλεισε την ενεργοποίηση της γενικής ρήτρας διαφυγής, στέλνοντας ένα καθαρό μήνυμα: η οικονομία επιβραδύνεται, αλλά δεν βρίσκεται σε ύφεση που να δικαιολογεί «έκτακτες» παρεμβάσεις τύπου πανδημίας.

Η τοποθέτηση του Εκτελεστικού Αντιπροέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Βάλντις Ντομπρόβσκις, ήταν ενδεικτική της ευρωπαϊκής γραμμής. Η ρήτρα διαφυγής, όπως ξεκαθάρισε, ενεργοποιείται μόνο σε συνθήκες βαθιάς ύφεσης και όχι σε περιόδους επιβράδυνσης μεν, αλλά ανθεκτικής οικονομικής δραστηριότητας. Με άλλα λόγια, οι κυβερνήσεις καλούνται να κινηθούν χωρίς το «δίχτυ ασφαλείας» που στήριξε την οικονομία τα προηγούμενα χρόνια.

Το αποτέλεσμα είναι μια σαφής μετατόπιση ευθύνης στα κράτη-μέλη, τα οποία πλέον οφείλουν να διαχειριστούν τις πιέσεις με τα δικά τους δημοσιονομικά εργαλεία, χωρίς κοινή ευρωπαϊκή «ασπίδα».

«Εργαλειοθήκη» αντί για οριζόντια μέτρα – Οι αποκλίσεις που μπλοκάρουν τις αποφάσεις

Το Eurogroup δεν κατέληξε σε κοινές αποφάσεις για οριζόντια μέτρα, αποκαλύπτοντας τις βαθιές διαφοροποιήσεις μεταξύ των κρατών-μελών ως προς τον τρόπο αντιμετώπισης της κρίσης. Αντί για μια ενιαία πολιτική, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προωθεί μια πιο ευέλικτη προσέγγιση μέσω μιας «εργαλειοθήκης» μέτρων, η οποία περιλαμβάνει παρεμβάσεις όπως φορολογικές ελαφρύνσεις στην ενέργεια, στήριξη της βιομηχανίας, παρεμβάσεις στο σύστημα εμπορίας ρύπων και ενδεχόμενη φορολόγηση υπερκερδών.

Ωστόσο, η εφαρμογή αυτών των μέτρων δεν θα είναι οριζόντια ούτε αυτόματη. Θα εξαρτηθεί αποκλειστικά από τις δημοσιονομικές δυνατότητες κάθε χώρας, δημιουργώντας μια Ευρώπη πολλών ταχυτήτων ως προς τη στήριξη νοικοκυριών και επιχειρήσεων.

Την ίδια στιγμή, οι οικονομικές προβλέψεις εντείνουν την ανησυχία. Σε βασικό σενάριο, η ανάπτυξη για το 2026 ενδέχεται να υποχωρήσει έως και 0,4%, ενώ ο πληθωρισμός μπορεί να αυξηθεί κατά 1%. Σε πιο δυσμενές περιβάλλον, η απώλεια ανάπτυξης ενδέχεται να φτάσει το 0,6% και να επηρεάσει και το 2027, ενισχύοντας τον κίνδυνο στασιμοπληθωρισμού – ενός σεναρίου που προκαλεί έντονο προβληματισμό στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες.

Ελλάδα σε «στενή τροχιά»: Αντοχές με όρους πειθαρχίας και στοχευμένες παρεμβάσεις

Για την Ελλάδα, η απόφαση αυτή δημιουργεί ένα σύνθετο και απαιτητικό περιβάλλον. Από τη μία πλευρά, η οικονομία εμφανίζει μεγαλύτερη ανθεκτικότητα σε σχέση με προηγούμενες κρίσεις, με ρυθμούς ανάπτυξης που ξεπερνούν τον ευρωπαϊκό μέσο όρο και με δημοσιονομική ισορροπία που έχει αποκατασταθεί μετά από χρόνια προσαρμογής.

Από την άλλη, η απουσία της ρήτρας διαφυγής λειτουργεί ως αυστηρό «ταβάνι» στις δυνατότητες άσκησης πολιτικής. Κάθε μέτρο στήριξης, είτε αφορά επιδοτήσεις ενέργειας είτε φορολογικές ελαφρύνσεις, θα πρέπει να ενσωματώνεται αυστηρά εντός του προϋπολογισμού. Αυτό περιορίζει δραστικά την προοπτική γενικευμένων παρεμβάσεων και στρέφει τη στρατηγική προς στοχευμένα μέτρα, με επίκεντρο τα πιο ευάλωτα νοικοκυριά και τις ενεργοβόρες επιχειρήσεις.

Την πίεση εντείνουν δομικά χαρακτηριστικά της ελληνικής οικονομίας, όπως η υψηλή εξάρτηση από εισαγόμενα καύσιμα και η περιορισμένη αγοραστική δύναμη μεγάλου μέρους των νοικοκυριών. Σε αυτό το πλαίσιο, η ανάγκη στήριξης αυξάνεται, αλλά τα δημοσιονομικά περιθώρια συρρικνώνονται.

Ο Πρόεδρος του Eurogroup, Κυριάκος Πιερρακάκης, υπογράμμισε ότι οι επιπτώσεις του πολέμου αποτυπώνονται ήδη στην πραγματική οικονομία, επιβαρύνοντας τόσο τα λειτουργικά κόστη των επιχειρήσεων όσο και τους οικογενειακούς προϋπολογισμούς. Ωστόσο, η κοινή ευρωπαϊκή απάντηση παραμένει ζητούμενο.

Η Ελλάδα, όπως και οι υπόλοιπες χώρες της Ευρωζώνης, καλείται πλέον να κινηθεί σε ένα περιβάλλον αυξημένων περιορισμών και αβεβαιότητας. Το επόμενο διάστημα διαγράφεται ως μια δύσκολη άσκηση ισορροπίας, όπου κάθε απόφαση θα πρέπει να σταθμίζει προσεκτικά την ανάγκη κοινωνικής στήριξης με την υποχρέωση διατήρησης της δημοσιονομικής αξιοπιστίας.

Διαβάστε επίσης; 

Πιερρακάκης στο Eurogroup: Στοχευμένα και προσωρινά μέτρα για τα πιο ευάλωτα νοικοκυριά

Εθνική ρήτρα διαφυγής: 750 εκατ. € για φοροελαφρύνσεις και κοινωνικά μέτρα το 2026