Κατακερματισμένες εθνικές παρεμβάσεις, βραχυπρόθεσμα μέτρα στήριξης και αυξανόμενη πίεση για ευρωπαϊκό συντονισμό στην αγορά ενέργειας
Η ενεργειακή κρίση επαναφέρει στο προσκήνιο τις διαχρονικές αδυναμίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης στον τομέα του συντονισμού πολιτικής, με τα κράτη-μέλη να κινούνται ξανά σε εθνικό επίπεδο, υιοθετώντας περισσότερα από 120 μέτρα χωρίς ενιαίο στρατηγικό πλαίσιο.
Κατακερματισμένη ευρωπαϊκή αντίδραση
Πέρα από την απελευθέρωση 92 εκατομμυρίων βαρελιών από τα στρατηγικά αποθέματα, που συντονίστηκε μέσω του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας, η αντίδραση των 27 κρατών-μελών χαρακτηρίζεται από αποσπασματικότητα και εθνικές πρωτοβουλίες.
Σύμφωνα με μελέτη του Ινστιτούτου Ζακ Ντελόρ, 22 από τα 27 κράτη-μέλη έχουν εφαρμόσει πάνω από 120 μέτρα, με συνολικό δημοσιονομικό κόστος που ξεπερνά τα 9 δισ. ευρώ, ενώ οι αυξημένες εισαγωγές ενέργειας έχουν ήδη επιβαρύνει την ΕΕ κατά περίπου 13 δισ. ευρώ από την έναρξη της κρίσης.
Τα περισσότερα μέτρα είναι προσωρινού χαρακτήρα, γεγονός που αποτυπώνει τον περιορισμένο δημοσιονομικό χώρο αλλά και την προσδοκία μιας ταχείας αποκλιμάκωσης της κρίσης.
Βραχυπρόθεσμες πολιτικές και ευρωπαϊκά διλήμματα
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει αποκλείσει προς το παρόν την ενεργοποίηση ρήτρας δημοσιονομικής διαφυγής για την ενέργεια, παρά τις πιέσεις ορισμένων κρατών-μελών, όπως η Ιταλία.
Τα βασικά εργαλεία που έχουν χρησιμοποιηθεί περιλαμβάνουν:
Μειώσεις ΦΠΑ και ειδικών φόρων κατανάλωσης
Αναβολή φορολογικών αυξήσεων στην ενέργεια
Ανώτατα όρια τιμών καυσίμων
Στοχευμένες επιδοτήσεις σε νοικοκυριά και επαγγελματικούς κλάδους
Η Κομισιόν εξετάζει νέα δέσμη μέτρων, με πιθανή χαλάρωση των κανόνων κρατικών ενισχύσεων και ενίσχυση επενδύσεων σε ανανεώσιμες πηγές και πυρηνική ενέργεια. Παράλληλα, δόθηκε το πράσινο φως για επιβολή φόρου στα υπερκέρδη ενεργειακών εταιρειών, σε συνέχεια του μηχανισμού που εφαρμόστηκε το 2022.
Διαφορετικές εθνικές πολιτικές στην ΕΕ
Σλοβενία: Δελτίο καυσίμων και διαχείριση κρίσης
Η Σλοβενία είναι η μοναδική χώρα που έχει εφαρμόσει σύστημα δελτίου καυσίμων, επιτρέποντας έως 50 λίτρα ημερησίως για ιδιώτες και 200 λίτρα για επαγγελματίες. Παράλληλα, ενισχύει τα στρατηγικά αποθέματα και μειώνει τον ΦΠΑ σε βασικά τρόφιμα.
Γερμανία: έλεγχος τιμών στην αντλία
Η Γερμανία θέσπισε κανόνα που επιτρέπει μία μόνο αύξηση τιμής καυσίμων την ημέρα, με στόχο τον περιορισμό της κερδοσκοπίας, επιβάλλοντας πρόστιμα έως 100.000 ευρώ για παραβάσεις.
Ιταλία: φοροελαφρύνσεις και επιδοτήσεις
Η Ιταλία παρατείνει τη μείωση του ειδικού φόρου κατανάλωσης, προσφέροντας σημαντική ελάφρυνση στην αντλία, ενώ παράλληλα χρηματοδοτεί τα μέτρα μέσω αυξήσεων στη φορολογία των ενεργειακών επιχειρήσεων.
Γαλλία: στοχευμένες ενισχύσεις
Η Γαλλία εφαρμόζει πακέτο ενίσχυσης για μεταφορές, γεωργία και αλιεία, ενώ επεκτείνει τις ενεργειακές επιταγές σε εκατοντάδες χιλιάδες νοικοκυριά.
Ιρλανδία: κοινωνική πίεση και διαμαρτυρίες
Η Ιρλανδία συνδυάζει οικονομικά μέτρα στήριξης με αυξανόμενες κοινωνικές αντιδράσεις, καθώς διαδηλώσεις και μπλόκα σε κρίσιμες υποδομές καυσίμων εντείνουν την πολιτική πίεση.
Ουγγαρία: σύγκρουση με την Κομισιόν
Η Ουγγαρία αντιτίθεται στην κατάργηση των προστατευμένων τιμών ενέργειας, επιμένοντας σε εθνικό μοντέλο τιμολόγησης, παρά τις συστάσεις των Βρυξελλών.
Αυστρία: προσωρινά μέτρα σταθεροποίησης
Η Αυστρία εφαρμόζει προσωρινή μείωση φόρων καυσίμων και πλαφόν στα περιθώρια κέρδους, επιχειρώντας να συγκρατήσει τις πληθωριστικές πιέσεις.
Ευρωπαϊκή στρατηγική υπό αμφισβήτηση
Η εικόνα που διαμορφώνεται στην ΕΕ αποτυπώνει μια βαθιά θεσμική αντίφαση: κοινή αγορά ενέργειας χωρίς ενιαία πολιτική αντιμετώπιση κρίσεων.
Η πολλαπλότητα των μέτρων, η εθνική προσέγγιση και η απουσία κοινής στρατηγικής εντείνουν τις ανισότητες μεταξύ κρατών-μελών, ενώ η ενεργειακή αστάθεια συνεχίζει να δοκιμάζει την ανθεκτικότητα του ευρωπαϊκού μοντέλου.
Μ.Η.Τ. 242183