Μεσοπρόθεσμο Πρόγραμμα 2026: Ασθενής αναπτυξιακή δυναμική και δημοσιονομικά περιθώρια υπό εξάντληση

Το οικονομικό επιτελείο προχώρησε σε ταχεία αναθεώρηση των βασικών μακροοικονομικών παραδοχών για το 2026, καθώς η κλιμάκωση της γεωπολιτικής αστάθειας στη Μέση Ανατολή επηρεάζει άμεσα τις ενεργειακές τιμές και τις διεθνείς ροές εμπορίου.

Η Ετήσια Έκθεση Προόδου διατηρεί τον τίτλο της «ανθεκτικότητας», ωστόσο τα τεχνικά της στοιχεία αποτυπώνουν επιβράδυνση της ανάπτυξης, ενίσχυση των πληθωριστικών πιέσεων και δραστικό περιορισμό του διαθέσιμου δημοσιονομικού χώρου.

Αναθεώρηση βασικών μεγεθών: Ασθενέστερη ανάπτυξη, υψηλότερος πληθωρισμός

Η πρόβλεψη για τον ρυθμό αύξησης του ΑΕΠ το 2026 αναθεωρείται προς τα κάτω στο 2% (από 2,4%), ενώ ο πληθωρισμός εκτιμάται πλέον στο 3,2% (έναντι 2,2%). Ο συνδυασμός αυτός συνιστά επιδείνωση του μακροοικονομικού μείγματος, καθώς συμπιέζει την πραγματική αγοραστική δύναμη και περιορίζει τη δυναμική της εσωτερικής ζήτησης.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η ποιοτική σύνθεση της ανάπτυξης: από το 2% του ΑΕΠ, περίπου 1,1 ποσοστιαία μονάδα προέρχεται από στατιστική μεταφορά (carry-over effect) του 2025. Αυτό υποδηλώνει ότι η καθαρή νέα οικονομική δραστηριότητα παραμένει περιορισμένη.

Δομή ανάπτυξης: Επενδύσεις ως βασικός μοχλός – Αρνητική συμβολή εξωτερικού τομέα

Η εγχώρια ζήτηση παραμένει ο κύριος πυλώνας της ανάπτυξης. Οι επενδύσεις καταγράφουν αύξηση 7,1%, με τον λόγο επενδύσεων προς ΑΕΠ να διαμορφώνεται στο 17,7% — υψηλό 15ετίας. Η ιδιωτική κατανάλωση ενισχύεται κατά 1,5%, συμβάλλοντας κατά 1,1 π.μ. στο ΑΕΠ.

Αντίθετα, ο εξωτερικός τομέας λειτουργεί ανασταλτικά. Οι εξαγωγές αυξάνονται κατά 2,9%, αλλά οι εισαγωγές με ταχύτερο ρυθμό 4,4%, οδηγώντας σε αρνητική συμβολή -0,9 π.μ. στο ΑΕΠ. Το ισοζύγιο αυτό αντανακλά αυξημένη εξάρτηση από εισαγόμενη ενέργεια και ενδιάμεσα αγαθά.

Ενεργειακό κόστος: Καθοριστικός παράγοντας πληθωρισμού

Η βασική παραδοχή για την τιμή του πετρελαίου Brent ανέρχεται στα 89,4 δολάρια/βαρέλι για το 2026, έναντι 68,9 δολ. το 2025 και 62,4 δολ. στην αρχική πρόβλεψη προϋπολογισμού. Η αναθεώρηση αυτή επηρεάζει οριζόντια την οικονομία, αυξάνοντας το κόστος παραγωγής, μεταφορών και τελικών τιμών.

Πληθωριστικές πιέσεις και πραγματικά εισοδήματα

Ο πληθωρισμός αποδίδεται κυρίως στις τιμές ενέργειας και στις δευτερογενείς επιδράσεις τους. Οι πιέσεις μετακυλίονται σε βασικά αγαθά και υπηρεσίες, περιορίζοντας την πραγματική κατανάλωση.

Παρά την αύξηση των αμοιβών ανά εργαζόμενο κατά 3,7% και τη μείωση της ανεργίας στο 8,4%, η αγοραστική δύναμη παραμένει εύθραυστη. Η ιδιωτική κατανάλωση διατηρείται θετική κυρίως λόγω δημοσιονομικών παρεμβάσεων. Χωρίς αυτές, η ανάπτυξη εκτιμάται ότι θα υποχωρούσε κοντά στο 1,7%.

Δημοσιονομική εικόνα: Τυπική συμμόρφωση, ουσιαστικός περιορισμός

Για το 2026 προβλέπεται πρωτογενές πλεόνασμα 3,2% του ΑΕΠ και συνολικό αποτέλεσμα 0,2%, διατηρώντας τη χώρα εντός των ευρωπαϊκών δημοσιονομικών κανόνων. Ωστόσο, το πρωτογενές πλεόνασμα μειώνεται αισθητά από 4,9% το 2025, λόγω:

μέτρων στήριξης ύψους 0,3% του ΑΕΠ (~750 εκατ. ευρώ),
συνεχιζόμενων παρεμβάσεων 0,7% του ΑΕΠ.

Τα δημόσια έσοδα αυξάνονται, αλλά η δημοσιονομική ισορροπία καθίσταται πιο ευάλωτη σε εξωγενείς διαταραχές.

Δημοσιονομικός χώρος: Σχεδόν μηδενικός

Το διαθέσιμο περιθώριο για νέες παρεμβάσεις περιορίζεται μόλις στο 0,1% του ΑΕΠ (200–250 εκατ. ευρώ). Παράλληλα:

οι καθαρές δαπάνες αυξάνονται κατά 7,5% (έναντι ορίου 3,6%),
η απόκλιση καλύπτεται μέσω της εθνικής ρήτρας διαφυγής λόγω αυξημένων αμυντικών δαπανών.

Η σωρευτική απόκλιση παραμένει οριακά εντός των ευρωπαϊκών κανόνων, με «μαξιλάρι» μόλις 0,1% του ΑΕΠ — γεγονός που υποδηλώνει πρακτική εξάντληση του δημοσιονομικού χώρου.

Κίνδυνοι: Ασύμμετρη καθοδική κατεύθυνση

Οι βασικοί κίνδυνοι για το μακροοικονομικό σενάριο είναι καθοδικοί και περιλαμβάνουν:

παρατεταμένη ή εντεινόμενη ενεργειακή κρίση,
επιβράδυνση του διεθνούς εμπορίου,
ενίσχυση προστατευτισμού,
αυξημένη συχνότητα φυσικών καταστροφών.

Οι παράγοντες αυτοί ενδέχεται να επηρεάσουν αρνητικά επενδύσεις, εξαγωγές και κατανάλωση, ενισχύοντας τη μακροοικονομική αβεβαιότητα.

Δημόσιες επενδύσεις και μετα-Ταμείο Ανάκαμψης περίοδος

Η αύξηση του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων στα 7 δισ. ευρώ αποτελεί βασικό εργαλείο στήριξης της οικονομίας, καθώς η συμβολή του Ταμείου Ανάκαμψης σταδιακά υποχωρεί.

Η αποτελεσματικότητα της στρατηγικής αυτής θα εξαρτηθεί από:

την ταχύτητα υλοποίησης έργων,
την απορροφητικότητα πόρων,
και τη σταθερότητα του εξωτερικού περιβάλλοντος.

Eurostat: Στο 4,6% ο πληθωρισμός στην Ελλάδα τον Απρίλιο