Ευρωπαϊκές αποταμιεύσεις φεύγουν στις ΗΠΑ: Τα εμπόδια στο μεγάλο σχέδιο των Βρυξελλών

Τι δείχνει η μελέτη της ΕΚΤ για τις ευρωπαϊκές αποταμιεύσεις και τις επενδύσεις στις ΗΠΑ και ποιες οι συστάσεις Πιερρακάκη

Η Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων (Savings and Investments Union – SIU) εξελίσσεται σε μία από τις σημαντικότερες στρατηγικές προτεραιότητες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς οι Βρυξέλλες επιχειρούν να δημιουργήσουν ένα πιο ενοποιημένο χρηματοοικονομικό περιβάλλον που θα διοχετεύει τις ευρωπαϊκές αποταμιεύσεις στην ανάπτυξη των επιχειρήσεων και της οικονομίας της ΕΕ. Την ανάγκη επιτάχυνσης της SIU και της εμβάθυνσης της ενιαίας αγοράς αναδεικνύει σταθερά και ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και πρόεδρος του Eurogroup, Κυριάκος Πιερρακάκης, σε μια περίοδο όπου η Ευρώπη πιέζεται έντονα από τον ανταγωνισμό των ΗΠΑ και της Κίνας.

Η προσπάθεια ενοποίησης των ευρωπαϊκών κεφαλαιαγορών ξεκίνησε ήδη από το 2015, όταν το Ecofin έθεσε επίσημα το πλαίσιο για τη δημιουργία μιας κοινής αγοράς κεφαλαίων. Ακολούθησαν νέα σχέδια δράσης, κορυφαίο εκ των οποίων ήταν εκείνο της Επιτροπής Υψηλού Επιπέδου υπό τον Τόμας Βίζερ το 2020, με βασικό στόχο την άρση των εμποδίων στις διασυνοριακές επενδύσεις και την ταχύτερη κινητοποίηση ιδιωτικών κεφαλαίων.

Ωστόσο, έντεκα χρόνια μετά τις πρώτες ευρωπαϊκές εξαγγελίες, η πρόοδος παραμένει περιορισμένη. Οι παρεμβάσεις αφορούσαν κυρίως τεχνικές βελτιώσεις, όπως ενιαίους κανόνες για ενημερωτικά δελτία, επενδυτικά προϊόντα, επιχειρηματικά κεφάλαια και χρηματιστηριακές διαδικασίες, χωρίς όμως να αλλάξει ουσιαστικά η εικόνα του κατακερματισμού στις ευρωπαϊκές αγορές. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το «Ευρωπαϊκό Ενιαίο Σημείο Πρόσβασης», η κοινή πλατφόρμα οικονομικών στοιχείων για τις επιχειρήσεις της ΕΕ, η οποία εξαγγέλθηκε το 2021 αλλά μετατίθεται πλέον για υλοποίηση το 2027.

Οι ευρωπαϊκές αποταμιεύσεις κατευθύνονται στις ΗΠΑ

Η βασική πρόκληση για την Ευρώπη είναι ότι, παρά τα υψηλά επίπεδα αποταμίευσης, τα ευρωπαϊκά κεφάλαια δεν χρηματοδοτούν επαρκώς τις επιχειρήσεις της ΕΕ. Σύμφωνα με μελέτη της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, το 34% των μετοχικών επενδύσεων των ευρωπαϊκών νοικοκυριών βρίσκεται στις Ηνωμένες Πολιτείες, ποσοστό σχεδόν αντίστοιχο με εκείνο που επενδύεται στις ίδιες τις ευρωπαϊκές αγορές. Οι αμερικανικές μετοχές παραμένουν πιο ελκυστικές λόγω υψηλότερων αποδόσεων, μεγαλύτερης ρευστότητας και ενιαίας χρηματιστηριακής δομής.

Την ίδια στιγμή, οι Ευρωπαίοι παραμένουν ιδιαίτερα συντηρητικοί αποταμιευτές. Περίπου το ένα τρίτο της χρηματοπιστωτικής περιουσίας τους διατηρείται σε μετρητά και τραπεζικές καταθέσεις, παρά τις χαμηλές αποδόσεις. Η ΕΚΤ εκτιμά ότι εάν στην Ευρώπη υπήρχε επενδυτική κουλτούρα αντίστοιχη με των ΗΠΑ, θα υπήρχαν επιπλέον περίπου 8 τρισ. ευρώ τοποθετημένα σε μετοχές, ομόλογα και άλλα αξιόγραφα.

Για να αλλάξει αυτή η εικόνα, η Κομισιόν προωθεί τη δημιουργία ειδικών αποταμιευτικών και επενδυτικών λογαριασμών (SIA), μέσω των οποίων ακόμη και μικρά ποσά θα μπορούν να κατευθύνονται σε επενδυτικά προϊόντα με φορολογικά κίνητρα. Παράλληλα, επιδιώκεται η μεγαλύτερη συμμετοχή των επικουρικών συνταξιοδοτικών ταμείων στις αγορές κεφαλαίου, ώστε να ενισχυθεί η χρηματοδότηση της πραγματικής οικονομίας.

Ο κατακερματισμός παραμένει το μεγαλύτερο εμπόδιο

Παρά τις πρωτοβουλίες, η ΕΚΤ επισημαίνει ότι το μεγαλύτερο εμπόδιο για τη δημιουργία της SIU εξακολουθεί να είναι ο κατακερματισμός των ευρωπαϊκών αγορών. Οι διαφορετικές φορολογικές πολιτικές, τα ξεχωριστά εποπτικά καθεστώτα και οι διαφοροποιήσεις στις υποδομές των αγορών εμποδίζουν τη δημιουργία χρηματοπιστωτικών αγορών επαρκούς κλίμακας και ρευστότητας που θα μπορούσαν να ανταγωνιστούν τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Στο επίκεντρο των συζητήσεων βρίσκεται πλέον και η ενιαία εποπτεία των ευρωπαϊκών κεφαλαιαγορών, με προτάσεις για ενίσχυση των αρμοδιοτήτων της Ευρωπαϊκής Αρχής Κινητών Αξιών και Αγορών (ESMA). Στόχος είναι η δημιουργία πιο ενιαίων κανόνων εποπτείας και λειτουργίας των αγορών, ώστε να μειωθεί η πολυδιάσπαση που χαρακτηρίζει σήμερα το ευρωπαϊκό χρηματοπιστωτικό σύστημα.

Παράλληλα, οι Βρυξέλλες αναγνωρίζουν ότι η αλλαγή επενδυτικής κουλτούρας απαιτεί χρόνο. Μόλις το 18% των Ευρωπαίων δηλώνει ότι διαθέτει υψηλό επίπεδο χρηματοοικονομικών γνώσεων, γεγονός που εξηγεί και τη διαχρονική προτίμηση στις τραπεζικές καταθέσεις αντί για επενδυτικά προϊόντα.

Η SIU θεωρείται πλέον κρίσιμος κρίκος για την ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα, την τεχνολογική αυτονομία και τη χρηματοδότηση της ανάπτυξης. Ωστόσο, οι αργοί ευρωπαϊκοί ρυθμοί λήψης αποφάσεων, ο κατακερματισμός των αγορών και η απουσία ενιαίας επενδυτικής κουλτούρας εξακολουθούν να κρατούν την Ευρώπη μακριά από τον στόχο μιας πραγματικά ενιαίας κεφαλαιαγοράς.