Η UniCredit προειδοποιεί ότι έχουν αξιοποιηθεί μόλις 40% των πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης, ενώ πλησιάζει η προθεσμία του προγράμματος NGEU

Η Ελλάδα βρίσκεται ανάμεσα στις χώρες που δυσκολεύονται να μετατρέψουν τα κονδύλια του Ταμείου Ανάκαμψης σε πραγματικές επενδύσεις, σύμφωνα με νέα ανάλυση της UniCredit, η οποία προειδοποιεί ότι η τελική φάση του προγράμματος θα απαιτήσει σημαντική επιτάχυνση σε έργα, μεταρρυθμίσεις και απορροφήσεις.

Ο ευρωπαϊκός τραπεζικός όμιλος επισημαίνει ότι, παρά τη βελτίωση στον ρυθμό εκταμιεύσεων τους τελευταίους μήνες, η αξιοποίηση των πόρων παραμένει αργή σε αρκετές οικονομίες της Ευρωζώνης. Η ελληνική περίπτωση ξεχωρίζει, καθώς μέχρι στιγμής έχει χρησιμοποιηθεί μόλις το 40% των διαθέσιμων κονδυλίων, όταν χώρες όπως η Γαλλία έχουν ήδη απορροφήσει σχεδόν το σύνολο των κεφαλαίων που τους αναλογούν.

Πίεση χρόνου έως το τέλος του προγράμματος

Η UniCredit υπενθυμίζει ότι το χρονοδιάγραμμα πλέον γίνεται εξαιρετικά ασφυκτικό. Μέχρι τις 31 Αυγούστου τα κράτη-μέλη θα πρέπει να έχουν ολοκληρώσει όλα τα απαιτούμενα ορόσημα και τους στόχους που συνδέονται με τις εκταμιεύσεις, καθώς μέτρα που θα υιοθετηθούν μετά από αυτή την ημερομηνία δεν θα λαμβάνονται υπόψη από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατά την αξιολόγηση των τελικών αιτημάτων πληρωμής.

Τα αιτήματα εκταμίευσης θα πρέπει να έχουν υποβληθεί έως το τέλος του τρίτου τριμήνου, ενώ οι τελικές πληρωμές αναμένεται να ολοκληρωθούν μέχρι το τέλος του έτους, οπότε και λήγει επίσημα το πρόγραμμα Next Generation EU.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται ο οίκος, το συνολικό μέγεθος του Ταμείου Ανάκαμψης διαμορφωνόταν στα 577 δισ. ευρώ στα τέλη Ιανουαρίου, εκ των οποίων 360 δισ. ευρώ αφορούν επιχορηγήσεις και 217 δισ. ευρώ δάνεια. Μέχρι τις αρχές Μαΐου είχαν εκταμιευθεί περίπου 400 δισ. ευρώ, ποσό που αντιστοιχεί στο 70% των συνολικών διαθέσιμων κεφαλαίων.

Ωστόσο, η πραγματική εικόνα των επενδύσεων παραμένει πιο αδύναμη. Οι χώρες της Ευρωζώνης είχαν αξιοποιήσει κατά μέσο όρο μόλις το 60% των διαθέσιμων πόρων έως τα τέλη του 2025, στοιχείο που δείχνει ότι η απορρόφηση υπολείπεται αισθητά των εκταμιεύσεων.

Οι καθυστερήσεις, τα «μπλόκα» και η ελληνική υστέρηση

Οι αναλυτές της UniCredit υπογραμμίζουν ότι οι μεγαλύτερες καθυστερήσεις παρατηρούνται κυρίως στις χώρες που δικαιούνται και τα υψηλότερα ποσά σε σχέση με το ΑΕΠ τους. Η Ελλάδα συγκαταλέγεται σε αυτή την κατηγορία, εμφανίζοντας σημαντική απόσταση ανάμεσα στα διαθέσιμα κεφάλαια και στις πραγματικές δαπάνες έργων.

Στον αντίποδα, χώρες με μικρότερη εξάρτηση από το Ταμείο Ανάκαμψης εμφανίζουν σαφώς ταχύτερη πρόοδο. Σύμφωνα με την έκθεση, επτά κράτη-μέλη που δικαιούνται πόρους χαμηλότερους από το 2,5% του ΑΕΠ τους έχουν ήδη αξιοποιήσει πάνω από τα δύο τρίτα των διαθέσιμων κεφαλαίων.

Η Ιταλία βρίσκεται σε ενδιάμεση θέση. Αν και αποτελεί τον μεγαλύτερο αποδέκτη πόρων σε απόλυτα μεγέθη, έχει ήδη αξιοποιήσει το 57% των κεφαλαίων της και έχει λάβει το 85% των ποσών που δικαιούται, επίδοση υψηλότερη από τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η UniCredit αποδίδει τις καθυστερήσεις σε έναν συνδυασμό παραγόντων. Από τη μία πλευρά, πολλές κυβερνήσεις προχώρησαν σε επαναλαμβανόμενες αναθεωρήσεις των εθνικών σχεδίων, επιδιώκοντας να αυξήσουν την απορρόφηση επιχορηγήσεων και να περιορίσουν τη χρήση δανείων. Από την άλλη, το διοικητικό βάρος, οι γραφειοκρατικές αγκυλώσεις και οι περιορισμένες δυνατότητες κρατικής διαχείρισης δημιούργησαν σημαντικά εμπόδια στην υλοποίηση.

Καθοριστικό ρόλο έπαιξε και η ενεργειακή κρίση του 2022, η οποία εκτόξευσε το κόστος πρώτων υλών, προκάλεσε σοβαρές διαταραχές στις εφοδιαστικές αλυσίδες και ανάγκασε αρκετές κυβερνήσεις να μετατοπίσουν τις προτεραιότητές τους.

Το μεγάλο στοίχημα για την ανάπτυξη

Η UniCredit προειδοποιεί ότι η επιτυχία του Ταμείου Ανάκαμψης θα κριθεί πλέον από την ικανότητα των κρατών να ολοκληρώσουν έγκαιρα τα έργα που απομένουν. Ένα μεγάλο μέρος των επενδύσεων έχει μεταφερθεί χρονικά προς το τέλος του προγράμματος, γεγονός που αυξάνει τον κίνδυνο καθυστερήσεων και πιέσεων στο κόστος των projects.

Παρά τις δυσκολίες, ο ιταλικός οίκος εξακολουθεί να θεωρεί το Ταμείο Ανάκαμψης βασικό μοχλό στήριξης της ευρωπαϊκής οικονομίας σε ένα περιβάλλον αυξημένων γεωπολιτικών και ενεργειακών αβεβαιοτήτων.

Την ίδια στιγμή, επισημαίνει ότι ο πραγματικός αντίκτυπος των επενδύσεων στην παραγωγικότητα, στην ανταγωνιστικότητα και στις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις δεν θα αποτυπωθεί άμεσα. Η ουσιαστική αξιολόγηση του προγράμματος αναμένεται να γίνει τα επόμενα χρόνια, μετά την ολοκλήρωση του NGEU και την πλήρη ενεργοποίηση των έργων που χρηματοδοτούνται σήμερα.

Διαβάστε επίσης: Ταμείο Ανάκαμψης: Η Ελλάδα ζητά νέα εκταμίευση 1,63 δισ. ευρώ με ισχυρή πρόοδο μεταρρυθμίσεων