Κομισιόν: Η Αττική παράγει το 50% του ΑΕΠ – Μεγαλώνουν οι οικονομικές ανισότητες στις περιφέρειες

Έκθεση της Κομισιόν αναδεικνύει τις έντονες περιφερειακές ανισότητες στην Ελλάδα, με την Αττική να πλησιάζει τον ευρωπαϊκό μέσο όρο και αρκετές περιφέρειες να παραμένουν σημαντικά πίσω σε ΑΕΠ, παραγωγικότητα και καινοτομία.

Οι έντονες περιφερειακές ανισότητες εξακολουθούν να αποτελούν βασικό χαρακτηριστικό της ελληνικής οικονομίας, σύμφωνα με τη νέα έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την Ελλάδα. Παρά τη σημαντική βελτίωση του πραγματικού κατά κεφαλήν ΑΕΠ τα τελευταία χρόνια, η σύγκλιση των ελληνικών περιφερειών με τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης παραμένει άνιση.

Η εικόνα που καταγράφει η Κομισιόν αποτυπώνει ουσιαστικά τρεις διαφορετικές ταχύτητες ανάπτυξης: την Αττική, η οποία πλησιάζει τα ευρωπαϊκά επίπεδα, περιφέρειες που συγκλίνουν με αργούς ρυθμούς και άλλες που συνεχίζουν να απομακρύνονται από τον μέσο όρο της ΕΕ.

Οκτώ περιφέρειες κάτω από το 60% του ευρωπαϊκού μέσου όρου

Παρά την αύξηση του κατά κεφαλήν ΑΕΠ σε σύγκριση με το 2014, οι διαφορές παραμένουν μεγάλες. Σύμφωνα με τα στοιχεία της έκθεσης, οκτώ από τις 13 ελληνικές περιφέρειες βρίσκονται κάτω από το 60% του μέσου όρου της ΕΕ όσον αφορά το κατά κεφαλήν ΑΕΠ σε Μονάδες Αγοραστικής Δύναμης (ΜΑΔ).

Την τελευταία δεκαετία, περιφέρειες όπως η Κεντρική Μακεδονία, η Στερεά Ελλάδα και η Αττική κατέγραψαν περιορισμένη σύγκλιση με την Ευρώπη. Αντίθετα, η Δυτική Μακεδονία, το Βόρειο Αιγαίο και το Νότιο Αιγαίο εμφάνισαν τάσεις περαιτέρω απόκλισης.

Σχεδόν όλες οι ελληνικές περιφέρειες κατατάσσονται πλέον στις «λιγότερο ανεπτυγμένες» της ΕΕ, καθώς το κατά κεφαλήν ΑΕΠ τους παραμένει κάτω από το 75% του ευρωπαϊκού μέσου όρου. Η μοναδική εξαίρεση είναι η Αττική, η οποία θεωρείται «περιφέρεια μετάβασης», με επίδοση μεταξύ 75% και 100% του μέσου όρου της ΕΕ.

Η Αττική παράγει το μισό ελληνικό ΑΕΠ

Η Αττική συνεχίζει να αποτελεί την ατμομηχανή της ελληνικής οικονομίας, συγκεντρώνοντας δραστηριότητες υψηλότερης προστιθέμενης αξίας και το μεγαλύτερο μέρος των επενδύσεων.

Σύμφωνα με τα στοιχεία του 2024, η περιφέρεια της Αττικής παρήγαγε περίπου το 50% του συνολικού ελληνικού ΑΕΠ, ενώ το κατά κεφαλήν ΑΕΠ της σε ΜΑΔ διαμορφώθηκε στο 96% του μέσου όρου της ΕΕ. Παρά τη βελτίωση, η επίδοση αυτή παραμένει αισθητά χαμηλότερη από το 124% που καταγραφόταν το 2004.

Στον αντίποδα, περιφέρειες όπως η Ήπειρος και η Ανατολική Μακεδονία – Θράκη κινούνται μόλις στο 45% του ευρωπαϊκού μέσου όρου, γεγονός που αναδεικνύει το εύρος των αναπτυξιακών ανισοτήτων.

Χαμηλή παραγωγικότητα και δημογραφικές προκλήσεις

Η παραγωγικότητα της εργασίας εξακολουθεί να αποτελεί αδύναμο σημείο για την ελληνική οικονομία. Σε περιφερειακό επίπεδο, το ΑΕΠ ανά ώρα εργασίας αντιστοιχεί περίπου στο 55% του μέσου όρου της ΕΕ, ενώ οι μακροχρόνιοι ρυθμοί αύξησης της παραγωγικότητας παραμένουν στάσιμοι.

Η Αττική καταγράφει την υψηλότερη παραγωγικότητα, φτάνοντας το 70% του ευρωπαϊκού μέσου όρου. Αντίθετα, η Ήπειρος και το Βόρειο Αιγαίο συγκαταλέγονται στις λιγότερο παραγωγικές περιφέρειες της Ευρώπης, με επιδόσεις κάτω από το 40%.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επισημαίνει ότι η γεωγραφική απομόνωση των νησιών και των ορεινών περιοχών αυξάνει το κόστος μεταφορών και περιορίζει την πρόσβαση στις αγορές. Παράλληλα, η συγκέντρωση εξειδικευμένου ανθρώπινου δυναμικού στα μεγάλα αστικά κέντρα και η δημογραφική συρρίκνωση επιτείνουν τις αναπτυξιακές ανισότητες.

Καινοτομία δύο ταχυτήτων στην Ελλάδα

Η έκθεση αναδεικνύει επίσης τις σημαντικές διαφορές στην καινοτομία και την έρευνα μεταξύ των περιφερειών.

Η Αττική και η Κρήτη κατατάσσονται στους «μέτριους καινοτόμους» της Ευρώπης, χάρη στη συγκέντρωση ερευνητικών υποδομών και επενδύσεων σε έρευνα και ανάπτυξη. Αντίθετα, οι περισσότερες ελληνικές περιφέρειες χαρακτηρίζονται ως «αναδυόμενοι καινοτόμοι», με χαμηλότερες δαπάνες για έρευνα, περιορισμένη ψηφιακή ωριμότητα και μικρότερη διάχυση γνώσης στην οικονομία.

Τουρισμός: Πηγή ανάπτυξης αλλά και εξάρτησης

Η έντονη εξάρτηση πολλών νησιωτικών και παράκτιων περιοχών από τον τουρισμό συνέβαλε σημαντικά στην αύξηση του ΑΕΠ τα τελευταία χρόνια, ωστόσο δημιούργησε και νέες προκλήσεις.

Το Νότιο Αιγαίο, τα Ιόνια Νησιά και το Βόρειο Αιγαίο αντιμετωπίζουν υψηλή εποχικότητα στην απασχόληση, αυξημένες πιέσεις στη στέγαση και τις υποδομές κατά τους θερινούς μήνες, καθώς και μεγαλύτερη έκθεση σε κινδύνους όπως η λειψυδρία και οι δασικές πυρκαγιές.

Όπως επισημαίνει η Κομισιόν, η περιορισμένη οικονομική διαφοροποίηση και η εξάρτηση από την εξωτερική ζήτηση εξακολουθούν να περιορίζουν την ανθεκτικότητα αυτών των οικονομιών, ενώ η μετάβαση σε δραστηριότητες υψηλότερης προστιθέμενης αξίας παραμένει βασική πρόκληση.

Εκπαίδευση και ανθρώπινο κεφάλαιο: Οι μεγάλες περιφερειακές αποκλίσεις

Παρά τις καλές συνολικές επιδόσεις της Ελλάδας ως προς τη μείωση της πρόωρης εγκατάλειψης της εκπαίδευσης, οι περιφερειακές διαφορές παραμένουν έντονες.

Στην Πελοπόννησο και την Ανατολική Μακεδονία – Θράκη τα ποσοστά πρόωρης εγκατάλειψης του σχολείου είναι έως και τέσσερις φορές υψηλότερα σε σχέση με την Αττική. Η άνιση κατανομή του ανθρώπινου κεφαλαίου, σύμφωνα με την έκθεση, αποτελεί έναν από τους βασικούς παράγοντες που περιορίζουν τις αναπτυξιακές προοπτικές εκτός των μεγάλων αστικών κέντρων.