Στο επίκεντρο της συνταγματικής αναθεώρησης το άρθρο 16. Η συζήτηση για τα μη κρατικά πανεπιστήμια και οι επενδύσεις στην εκπαίδευση
Μία από τις πλέον καθοριστικές συζητήσεις της επικείμενης συνταγματικής αναθεώρησης διεξάγεται σήμερα στην Επιτροπή Αναθεώρησης του Συντάγματος, με επίκεντρο το άρθρο 16 και το μέλλον της Ανώτατης Εκπαίδευσης στην Ελλάδα.
Πρόκειται για μια πολιτική και θεσμική αντιπαράθεση που υπερβαίνει τα στενά όρια της εκπαιδευτικής πολιτικής, καθώς αγγίζει ζητήματα ανάπτυξης, επενδύσεων, ανταγωνιστικότητας, ανθρώπινου κεφαλαίου και διεθνούς θέσης της χώρας.
Η πρόταση της κυβέρνησης επιχειρεί να αναδιαμορφώσει το συνταγματικό πλαίσιο που διέπει τα πανεπιστήμια, ανοίγοντας τον δρόμο για τη λειτουργία πανεπιστημιακών ιδρυμάτων μη κρατικού χαρακτήρα, τα οποία θα λειτουργούν υπό κρατική εποπτεία, με πλήρη αυτοδιοίκηση και με αυστηρές εγγυήσεις ποιότητας.
Παράλληλα, η πρόταση περιλαμβάνει συνταγματική κατοχύρωση της προστασίας και προαγωγής της ελληνικής γλώσσας, καθώς και ειδική αναφορά στην προστασία της ελληνικής σημαίας ως εθνικού συμβόλου.
Ωστόσο, το πραγματικό πολιτικό βάρος της συζήτησης επικεντρώνεται στο κατά πόσο η Ελλάδα θα διατηρήσει το σημερινό μοντέλο αποκλειστικής κρατικής παροχής ανώτατης εκπαίδευσης ή θα ακολουθήσει το ευρωπαϊκό και διεθνές μοντέλο συνύπαρξης δημόσιων και μη κρατικών πανεπιστημίων.
Η κυβέρνηση παρουσιάζει την αναθεώρηση ως μια στρατηγική επιλογή που φιλοδοξεί να τερματίσει έναν θεσμικό περιορισμό δεκαετιών και να εντάξει την Ελλάδα στον παγκόσμιο χάρτη της εκπαιδευτικής οικονομίας.
Από τη «διαρροή» φοιτητών στις επενδύσεις δισεκατομμυρίων
Πίσω από τη συνταγματική συζήτηση κρύβεται μια έντονη οικονομική διάσταση, καθώς η Ελλάδα παραμένει μία από τις ελάχιστες χώρες της Ευρώπης όπου η ίδρυση μη κρατικών πανεπιστημίων προσκρούει σε συνταγματικούς περιορισμούς.
Κάθε χρόνο δεκάδες χιλιάδες Έλληνες φοιτητές επιλέγουν να σπουδάσουν στο εξωτερικό, διοχετεύοντας σημαντικούς οικονομικούς πόρους σε ξένες οικονομίες. Παράλληλα, χιλιάδες νέοι ερευνητές και ακαδημαϊκοί αναζητούν επαγγελματικές προοπτικές εκτός Ελλάδας, ενισχύοντας το φαινόμενο του brain drain.
Η κυβερνητική επιχειρηματολογία εστιάζει ακριβώς σε αυτή τη διάσταση. Η δυνατότητα εγκατάστασης και λειτουργίας πανεπιστημιακών ιδρυμάτων διεθνούς εμβέλειας εκτιμάται ότι θα μπορούσε να δημιουργήσει μια νέα αγορά υπηρεσιών εκπαίδευσης, έρευνας και καινοτομίας, προσελκύοντας επενδύσεις, ξένους φοιτητές και ακαδημαϊκά κεφάλαια.
Στο οικονομικό επιτελείο αλλά και στους υποστηρικτές της αναθεώρησης επικρατεί η εκτίμηση ότι η τριτοβάθμια εκπαίδευση μπορεί να εξελιχθεί σε νέο αναπτυξιακό πυλώνα για τη χώρα, με άμεσες επιδράσεις στο ΑΕΠ, στην απασχόληση, στην αγορά ακινήτων, στην έρευνα και στις τοπικές οικονομίες.
Η συζήτηση, συνεπώς, δεν αφορά μόνο τα πανεπιστήμια αλλά και το κατά πόσο η Ελλάδα μπορεί να διεκδικήσει μερίδιο από μια διεθνή εκπαιδευτική βιομηχανία που αποτιμάται σε εκατοντάδες δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως.
Το ΣτΕ, το ευρωπαϊκό δίκαιο και το ερώτημα που αλλάζει τη συζήτηση
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον αποκτά η συζήτηση εξαιτίας των πρόσφατων δικαστικών εξελίξεων και κυρίως της νομολογίας που διαμορφώνεται γύρω από τη λειτουργία αλλοδαπών πανεπιστημίων στην Ελλάδα.
Ένα από τα βασικά ερωτήματα που αναμένεται να κυριαρχήσει στην Επιτροπή Αναθεώρησης είναι κατά πόσο η αλλαγή του άρθρου 16 παραμένει αναγκαία μετά τις αποφάσεις της Ολομέλειας του Συμβουλίου της Επικρατείας και τη σταδιακή διεύρυνση της επιρροής του ευρωπαϊκού δικαίου στο ελληνικό συνταγματικό πλαίσιο.
Συνταγματολόγοι, νομικοί και πολιτικά κόμματα καλούνται να απαντήσουν σε ένα βαθύτερο θεσμικό ερώτημα: μπορεί η πραγματικότητα να αλλάζει την εφαρμογή ενός συνταγματικού κανόνα ακόμη και χωρίς τυπική αναθεώρηση του ίδιου του Συντάγματος;
Στο επίκεντρο βρίσκεται η σχέση του άρθρου 16 με το άρθρο 28 του Συντάγματος, το οποίο ρυθμίζει τη συμμετοχή της χώρας στις διαδικασίες ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης και τη θέση του ευρωπαϊκού δικαίου στην ελληνική έννομη τάξη.
Η σημερινή συζήτηση, επομένως, δεν περιορίζεται στην εκπαίδευση. Αφορά τη σχέση εθνικού και ευρωπαϊκού δικαίου, τον τρόπο εξέλιξης των συνταγματικών κανόνων και το αναπτυξιακό μοντέλο που επιλέγει η χώρα για τις επόμενες δεκαετίες.
Για τους υποστηρικτές της αναθεώρησης, πρόκειται για μια ιστορική ευκαιρία μετατροπής της Ελλάδας σε περιφερειακό εκπαιδευτικό και ερευνητικό κόμβο. Για τους επικριτές της, η συζήτηση αγγίζει τον πυρήνα του δημόσιου χαρακτήρα της Ανώτατης Εκπαίδευσης.
Διαβάστε επίσης: Συνταγματική Αναθεώρηση: Στο τραπέζι ασυλία υπουργών και μονιμότητα στο Δημόσιο
Μ.Η.Τ. 242183