Της Μαρίας Αναστασιάδη
Ένα ακόμη βήμα προς την εμβάθυνση της ευρωπαϊκής τραπεζικής ενοποίησης πραγματοποιεί η Ευρωπαϊκή Αρχή Τραπεζών (EBA), αναθεωρώντας το πλαίσιο της Διαδικασίας Εποπτικής Αναθεώρησης και Αξιολόγησης (SREP). Οι αλλαγές φιλοδοξούν να καταστήσουν πιο ομοιόμορφη την αξιολόγηση των τραπεζών σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση, δημιουργώντας παράλληλα ευνοϊκότερες συνθήκες για διασυνοριακές εξαγορές και συγχωνεύσεις.
Η ΕΒΑ παρουσίασε το νέο εποπτικό πλαίσιο που θα εφαρμοστεί από το 2027, επισημαίνοντας ότι η αναθεώρηση δεν συνεπάγεται αυστηρότερες υποχρεώσεις για τα πιστωτικά ιδρύματα. Αντίθετα, στόχος είναι η εποπτεία να γίνει πιο σύγχρονη, πιο ευέλικτη και περισσότερο προσανατολισμένη στους πραγματικούς κινδύνους που αντιμετωπίζει κάθε τράπεζα.
Στο επίκεντρο των αλλαγών βρίσκεται η αναθεώρηση της διαδικασίας SREP, μέσω της οποίας οι εποπτικές αρχές αξιολογούν σε ετήσια βάση την κεφαλαιακή επάρκεια, τη διακυβέρνηση, τα συστήματα διαχείρισης κινδύνων και συνολικά την ανθεκτικότητα των τραπεζών απέναντι σε δυσμενή οικονομικά σενάρια.
Η ανάγκη επικαιροποίησης του πλαισίου προέκυψε από τη σημαντική μεταβολή του περιβάλλοντος στο οποίο λειτουργεί πλέον ο τραπεζικός κλάδος. Η ταχεία ψηφιοποίηση, η αύξηση των κυβερνοεπιθέσεων, οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, οι γεωπολιτικές εξελίξεις αλλά και οι αναταράξεις στις διεθνείς αγορές δημιούργησαν κινδύνους που δεν αποτυπώνονταν επαρκώς στο υφιστάμενο εποπτικό μοντέλο.
Ταυτόχρονα, η ευρωπαϊκή κανονιστική βάση έχει εμπλουτιστεί τα τελευταία χρόνια με νέους κανόνες για τις κεφαλαιακές απαιτήσεις, την ψηφιακή επιχειρησιακή ανθεκτικότητα (DORA), τους κινδύνους επιτοκίων, καθώς και τους περιβαλλοντικούς, κοινωνικούς και εταιρικής διακυβέρνησης κινδύνους (ESG), οι οποίοι πλέον ενσωματώνονται σε ένα ενιαίο εποπτικό πλαίσιο.
Περισσότερη εποπτεία όπου υπάρχει μεγαλύτερος κίνδυνος
Κεντρική φιλοσοφία της αναθεώρησης αποτελεί η εφαρμογή μιας περισσότερο στοχευμένης εποπτικής προσέγγισης. Αντί όλες οι τράπεζες να εξετάζονται με την ίδια ένταση, οι εποπτικές αρχές θα μπορούν να κατανέμουν τους πόρους τους ανάλογα με το προφίλ κινδύνου κάθε ιδρύματος.
Έτσι, τα ιδρύματα που εμφανίζουν αυξημένους κινδύνους θα υπόκεινται σε εντονότερο έλεγχο, ενώ εκείνα που διαθέτουν αποδεδειγμένα αποτελεσματικά συστήματα διαχείρισης κινδύνων θα αντιμετωπίζονται με πιο αναλογικό τρόπο. Η ΕΒΑ εκτιμά ότι η προσέγγιση αυτή θα ενισχύσει την αποτελεσματικότητα της εποπτείας χωρίς να υποβαθμιστεί η ποιότητα των ελέγχων.
Σημαντική παρέμβαση αποτελεί και η απλοποίηση των εποπτικών οδηγιών. Η Ευρωπαϊκή Αρχή Τραπεζών συγκέντρωσε σε ένα ενιαίο κείμενο τις διάσπαρτες μέχρι σήμερα κατευθυντήριες γραμμές, περιορίζοντας περίπου κατά 30% τον συνολικό όγκο του υλικού και εξαλείφοντας επικαλύψεις και επαναλήψεις.
Η αλλαγή αυτή αναμένεται να διευκολύνει τόσο τις εποπτικές αρχές όσο και τα ίδια τα πιστωτικά ιδρύματα, καθώς θα λειτουργούν πλέον με ένα σαφέστερο και πιο εύχρηστο πλαίσιο κανόνων.
Στο μικροσκόπιο κυβερνοκίνδυνοι και ESG
Το νέο πλαίσιο ενισχύει σημαντικά την αξιολόγηση των τεχνολογικών και επιχειρησιακών κινδύνων. Οι κυβερνοαπειλές και η ασφάλεια των πληροφοριακών συστημάτων ενσωματώνονται πλέον πλήρως στην εποπτική διαδικασία μέσω του κανονισμού DORA, ενώ ιδιαίτερη βαρύτητα αποκτά η συνολική επιχειρησιακή ανθεκτικότητα των τραπεζών απέναντι σε σοβαρές τεχνολογικές ή λειτουργικές διαταραχές.
Παράλληλα, οι εποπτικές αρχές θα εξετάζουν με πιο συστηματικό τρόπο τους κινδύνους που απορρέουν από την κλιματική αλλαγή, τη βιωσιμότητα και τα κριτήρια ESG.
Επιπλέον, οι νέες οδηγίες αποσαφηνίζουν τη σχέση μεταξύ των ελάχιστων κεφαλαιακών απαιτήσεων που προβλέπει η νομοθεσία (Πυλώνας 1) και των πρόσθετων κεφαλαίων που μπορεί να απαιτήσει η εποπτική αρχή μέσω του Πυλώνα 2, επιδιώκοντας μεγαλύτερη διαφάνεια και ενιαία εφαρμογή των κανόνων σε όλα τα κράτη-μέλη.
Νέο βήμα προς την τραπεζική ένωση
Οι αλλαγές δεν περιορίζονται σε τεχνικές προσαρμογές. Αντανακλούν τη στρατηγική της Ευρωπαϊκής Ένωσης για περαιτέρω ενοποίηση της τραπεζικής αγοράς μέσω κοινών εποπτικών κανόνων και ενιαίας μεθοδολογίας αξιολόγησης.
Πριν από τη χρηματοπιστωτική κρίση του 2008, κάθε κράτος-μέλος ακολουθούσε διαφορετική εποπτική πρακτική, γεγονός που δημιουργούσε αποκλίσεις στην αντιμετώπιση τραπεζών με διασυνοριακή παρουσία. Οι αδυναμίες αυτές οδήγησαν στη δημιουργία της Τραπεζικής Ένωσης και του Ενιαίου Εποπτικού Μηχανισμού (SSM), μέσω του οποίου η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα εποπτεύει τα μεγαλύτερα πιστωτικά ιδρύματα της ευρωζώνης.
Η αναθεώρηση του SREP ενισχύει περαιτέρω αυτή την κοινή εποπτική προσέγγιση. Με ενιαία μεθοδολογία και κοινά κριτήρια αξιολόγησης σε όλα τα κράτη-μέλη, περιορίζονται οι διαφορές μεταξύ των εθνικών εποπτικών αρχών και ενισχύεται η εμπιστοσύνη των επενδυτών και της αγοράς ότι οι τράπεζες αξιολογούνται με τα ίδια πρότυπα σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Σύμφωνα με εκτιμήσεις της αγοράς, η μεγαλύτερη αυτή σύγκλιση αναμένεται να λειτουργήσει υποστηρικτικά και για την ενίσχυση των διασυνοριακών εξαγορών και συγχωνεύσεων στον ευρωπαϊκό τραπεζικό κλάδο.
Τι σημαίνει για τους καταθέτες
Για τους πολίτες, το νέο πλαίσιο μεταφράζεται σε πιο σύγχρονη και αποτελεσματική εποπτεία των τραπεζών, με μεγαλύτερη έμφαση στην πρόληψη των κινδύνων πριν αυτοί εξελιχθούν σε κρίσεις.
Η ενίσχυση της εποπτικής διαδικασίας εκτιμάται ότι συμβάλλει στη διατήρηση της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας, στην προστασία των καταθέσεων και στη θωράκιση του τραπεζικού συστήματος απέναντι σε μελλοντικές αναταράξεις.
Από το 2027 η εφαρμογή
Οι νέες κατευθυντήριες γραμμές θα μεταφραστούν στις επίσημες γλώσσες της Ευρωπαϊκής Ένωσης και στη συνέχεια οι εθνικές εποπτικές αρχές θα γνωστοποιήσουν εάν συμμορφώνονται με αυτές.
Η εφαρμογή του νέου πλαισίου έχει προγραμματιστεί για την 1η Ιανουαρίου 2027, οπότε και θα αντικαταστήσει τις ισχύουσες οδηγίες για το SREP, καθώς και το ξεχωριστό πλαίσιο αξιολόγησης των κινδύνων τεχνολογίας πληροφοριών και επικοινωνιών.
Συνολικά, η μεταρρύθμιση δεν μεταβάλλει τον βασικό στόχο της τραπεζικής εποπτείας, αλλά προσαρμόζει τα εργαλεία της στις σύγχρονες συνθήκες, επιδιώκοντας ένα πιο απλό, πιο συνεκτικό και αποτελεσματικό σύστημα εποπτείας για το ευρωπαϊκό τραπεζικό σύστημα.
Μ.Η.Τ. 242183