ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ: Η στεγαστική κρίση δεν λύνεται με επιδόματα – Προτείνει αύξηση της προσφοράς κατοικιών, φορολογικές αλλαγές και αποκέντρωση
Το στεγαστικό πρόβλημα στην Ελλάδα έχει πάψει προ πολλού να αποτελεί μια προσωρινή οικονομική δυσκολία και εξελίσσεται πλέον σε μία από τις σοβαρότερες διαρθρωτικές προκλήσεις για την ελληνική οικονομία και την κοινωνική συνοχή. Αυτό είναι το βασικό συμπέρασμα της νέας μελέτης του ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ, η οποία υποστηρίζει ότι η κρίση κατοικίας δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί με αποσπασματικές επιδοματικές πολιτικές, αλλά απαιτεί ένα ολοκληρωμένο σχέδιο που θα αυξήσει την προσφορά κατοικιών και θα αποκαταστήσει την ισορροπία ανάμεσα στις τιμές και τα εισοδήματα.
Η μελέτη περιγράφει μια αγορά ακινήτων που έχει μεταβληθεί ριζικά τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια, εξαιτίας της οικονομικής κρίσης, της περιορισμένης οικοδομικής δραστηριότητας, της αύξησης των επενδυτικών αγορών ακινήτων και της αδυναμίας της πολιτείας να εφαρμόσει μια συνεκτική στεγαστική πολιτική.
Το αποτέλεσμα είναι ότι ολοένα περισσότερα ελληνικά νοικοκυριά αφιερώνουν δυσανάλογο μέρος του εισοδήματός τους για να καλύψουν βασικές στεγαστικές ανάγκες, γεγονός που περιορίζει την κατανάλωση, επιβαρύνει την οικονομία και εντείνει τις κοινωνικές ανισότητες.
Οι τιμές των κατοικιών «τρέχουν» πολύ πιο γρήγορα από τα εισοδήματα
Τα στοιχεία που παρουσιάζει η μελέτη αποτυπώνουν με σαφήνεια το μέγεθος του προβλήματος.
Σήμερα, περίπου το 27% των ελληνικών νοικοκυριών δαπανά πάνω από το 40% του διαθέσιμου εισοδήματός του για έξοδα στέγασης, όταν ο αντίστοιχος μέσος όρος στην Ευρωπαϊκή Ένωση διαμορφώνεται κοντά στο 18%.
Την ίδια στιγμή, η αγορά κατοικίας έχει γίνει σημαντικά ακριβότερη. Την περίοδο 2018-2023, οι τιμές των κατοικιών αυξήθηκαν κατά 35,4%, ενώ τα διαθέσιμα εισοδήματα των πολιτών ενισχύθηκαν μόλις κατά 8%, δημιουργώντας ένα ολοένα μεγαλύτερο χάσμα ανάμεσα στις οικονομικές δυνατότητες των νοικοκυριών και στο πραγματικό κόστος απόκτησης ή ενοικίασης κατοικίας.
Η ΓΣΕΒΕΕ αποδίδει αυτή την εξέλιξη σε έναν συνδυασμό παραγόντων που λειτουργούν σωρευτικά. Η περιορισμένη προσφορά διαθέσιμων κατοικιών, η έντονη συγκέντρωση πληθυσμού και οικονομικής δραστηριότητας στην Αττική, η γήρανση του κτιριακού αποθέματος, το αυξημένο κόστος ανακαίνισης, οι υψηλές ενεργειακές δαπάνες, η δυσκολία πρόσβασης σε στεγαστική χρηματοδότηση, η εξάπλωση των βραχυχρόνιων μισθώσεων και η επίδραση του προγράμματος Golden Visa συνθέτουν ένα ιδιαίτερα πιεστικό περιβάλλον.
Παράλληλα, σημαντικό εμπόδιο αποτελεί και το μεγάλο απόθεμα ανενεργών ακινήτων, τα οποία παραμένουν εκτός αγοράς λόγω πολεοδομικών, νομικών ή κληρονομικών εκκρεμοτήτων.
Οι προτάσεις για άμεση αποκλιμάκωση της κρίσης
Το ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ θεωρεί ότι η αντιμετώπιση του προβλήματος απαιτεί άμεσα μέτρα που θα ενισχύσουν την οικονομική δυνατότητα των νοικοκυριών, χωρίς όμως να τροφοδοτούν περαιτέρω την άνοδο των τιμών.
Για τον λόγο αυτό προτείνει τη σύνδεση της στεγαστικής πολιτικής με φορολογικές παρεμβάσεις που θα μειώνουν το πραγματικό κόστος κατοικίας.
Μεταξύ άλλων εισηγείται την έκπτωση από το φορολογητέο εισόδημα των δαπανών για ενοίκια, στεγαστικά δάνεια πρώτης κατοικίας και ενεργειακά έξοδα, ώστε να αυξηθεί το διαθέσιμο εισόδημα των πολιτών.
Παράλληλα, προτείνει την αναθεώρηση της σημερινής φιλοσοφίας των στεγαστικών επιδομάτων, υποστηρίζοντας ότι οι διαθέσιμοι πόροι θα πρέπει να κατευθύνονται κυρίως σε πολιτικές που αυξάνουν το διαθέσιμο οικιστικό απόθεμα και όχι αποκλειστικά στην επιδότηση της ζήτησης.
Σημαντική θέση στις προτάσεις κατέχει και η αποσύνδεση του προγράμματος Golden Visa από την αγορά κατοικίας, ώστε περισσότερα ακίνητα να επιστρέψουν στη μακροχρόνια μίσθωση και να ενισχυθεί η προσφορά.
Επιπλέον, ζητείται η επιτάχυνση των πολεοδομικών, αδειοδοτικών και δικαστικών διαδικασιών που σήμερα καθυστερούν την αξιοποίηση χιλιάδων ακινήτων σε ολόκληρη τη χώρα.
Αποκέντρωση και αξιοποίηση των κενών κατοικιών στο επίκεντρο της στρατηγικής
Η μελέτη υποστηρίζει ότι η οριστική αντιμετώπιση της στεγαστικής κρίσης προϋποθέτει βαθύτερες αλλαγές στο αναπτυξιακό μοντέλο της χώρας.
Βασικός άξονας της πρότασης είναι η ουσιαστική αποκέντρωση της οικονομικής δραστηριότητας και του πληθυσμού, με στόχο να μειωθεί η πίεση που ασκείται στις αγορές κατοικίας της Αθήνας και των άλλων μεγάλων αστικών κέντρων.
Για να επιτευχθεί αυτό, προτείνεται η αναβάθμιση των δημόσιων υπηρεσιών υγείας και εκπαίδευσης στην περιφέρεια, η ενίσχυση των μεταφορικών και ψηφιακών υποδομών, καθώς και η δημιουργία φορολογικών και οικονομικών κινήτρων για τη μεταφορά επιχειρήσεων και εργαζομένων εκτός των μεγάλων πόλεων.
Παράλληλα, η ΓΣΕΒΕΕ εισηγείται την αξιοποίηση των χιλιάδων ανενεργών κατοικιών ακόμη και μέσω σχημάτων δημόσιας ή κοινωνικής αντιπαροχής, αλλά και την κατεδάφιση επικίνδυνων ή εγκαταλελειμμένων κτισμάτων, ώστε να δημιουργηθούν νέες δυνατότητες οικιστικής ανάπτυξης.
Διαβάστε επίσης: Στεγαστική κρίση: Η μείωση της φορολογίας από ενοίκια στην πρώτη γραμμή – Στη ΔΕΘ θα ειπωθούν όλα
Μ.Η.Τ. 242183