Πετρέλαιο: Το μεγάλο στοίχημα μετά τον πόλεμο – Η επόμενη κρίση μπορεί να κοστίσει πολύ ακριβότερα στην παγκόσμια οικονομία
Η μεγαλύτερη ενεργειακή αναταραχή των τελευταίων δεκαετιών δεν εξελίχθηκε τελικά στο σοκ που φοβούνταν οι αγορές. Παρά την απώλεια τεράστιων ποσοτήτων πετρελαίου από τη διεθνή αγορά και τις πρωτοφανείς πιέσεις στις θαλάσσιες μεταφορές μέσω του Στενού του Ορμούζ, η παγκόσμια αγορά πετρελαίου απέφυγε τις ελλείψεις καυσίμων και ένα ανεξέλεγκτο ράλι τιμών.
Πίσω όμως από αυτή την εικόνα σχετικής σταθερότητας, διαμορφώνεται μια νέα πραγματικότητα. Όπως επισημαίνει ανάλυση του Reuters, η αγορά κατάφερε να απορροφήσει το σοκ επειδή κατανάλωσε μεγάλο μέρος των στρατηγικών αποθεμάτων της. Το αποτέλεσμα είναι ότι εισέρχεται στην επόμενη περίοδο γεωπολιτικής αβεβαιότητας με αισθητά μικρότερα περιθώρια άμυνας απέναντι σε μια νέα διαταραχή της προσφοράς.
Η αγορά απέφυγε το χειρότερο σενάριο
Η σύγκρουση με το Ιράν προκάλεσε τη μεγαλύτερη απώλεια πετρελαϊκής προσφοράς που έχει καταγραφεί, καθώς περισσότερο από 1 δισ. βαρέλια αφαιρέθηκαν από την αγορά κατά τη διάρκεια της κρίσης. Στο αποκορύφωμα των συγκρούσεων, οι διακοπές στην παραγωγή και στις εξαγωγές έφτασαν ακόμη και τα 14 εκατ. βαρέλια ημερησίως, σύμφωνα με στοιχεία του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (IEA).
Η μεγαλύτερη ανησυχία επικεντρώθηκε στο Στενό του Ορμούζ, από όπου διέρχεται σημαντικό μέρος των παγκόσμιων εξαγωγών πετρελαίου. Οι περιορισμοί που επέβαλε η Τεχεράνη μετά τα αμερικανικά και ισραηλινά πλήγματα προκάλεσαν έντονες ανησυχίες για εκτίναξη των τιμών και σοβαρές ελλείψεις καυσίμων σε Ευρώπη και Ασία.
Ωστόσο, το δυσμενές αυτό σενάριο δεν επιβεβαιώθηκε. Το Brent κινήθηκε προσωρινά κοντά στα 126 δολάρια το βαρέλι, αρκετά χαμηλότερα από τα ιστορικά υψηλά του 2008, ενώ μετά την αποκλιμάκωση της έντασης επέστρεψε κάτω ακόμη και από τα επίπεδα που βρίσκονταν πριν ξεσπάσει η σύγκρουση.
Όπως εξηγεί ο ανώτερος οικονομολόγος της Παγκόσμιας Τράπεζας John Baffes, οι αγορές αντιμετώπισαν την κρίση ως ένα σοβαρό αλλά διαχειρίσιμο γεγονός, εκτιμώντας ότι το σημερινό ενεργειακό σύστημα διαθέτει μεγαλύτερη ευελιξία από ό,τι στο παρελθόν.
Οι τρεις λόγοι που απέτρεψαν μια ενεργειακή κρίση
Η ανθεκτικότητα της αγοράς δεν ήταν αποτέλεσμα τύχης, αλλά συνδυασμού πολλών παραγόντων.
Καταρχάς, η εξάρτηση της παγκόσμιας οικονομίας από το πετρέλαιο έχει μειωθεί σημαντικά τις τελευταίες δεκαετίες. Σύμφωνα με στοιχεία της Παγκόσμιας Τράπεζας, οι ανεπτυγμένες οικονομίες καταναλώνουν σήμερα περισσότερο από 50% λιγότερο πετρέλαιο ανά μονάδα οικονομικής δραστηριότητας σε σχέση με τη δεκαετία του 1970, ενώ η αντίστοιχη μείωση στις αναδυόμενες οικονομίες προσεγγίζει το 20%.
Παράλληλα, η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα αξιοποίησαν εναλλακτικά δίκτυα μεταφοράς και εξαγωγών, περιορίζοντας τις απώλειες από τη μερική διακοπή της διέλευσης μέσω του Ορμούζ.
Καθοριστική αποδείχθηκε και η στάση της Κίνας. Η χώρα εισήλθε στην κρίση διαθέτοντας στρατηγικά αποθέματα περίπου 1,4 δισ. βαρελιών, ποσότητα μεγαλύτερη ακόμη και από τα συνολικά αποθέματα των χωρών-μελών του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας. Ταυτόχρονα, η συνεχής αύξηση των ηλεκτρικών οχημάτων και η μεγαλύτερη ευελιξία της κινεζικής βιομηχανίας συνέβαλαν στον περιορισμό της ζήτησης.
Σημαντική ήταν επίσης η απόφαση του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας να διαθέσει περίπου 400 εκατ. βαρέλια από τα στρατηγικά αποθέματα, προσφέροντας πολύτιμο χρόνο στις αγορές μέχρι να αποκλιμακωθεί η κρίση.
Την ίδια στιγμή, τα hedge funds απέφυγαν τις επιθετικές τοποθετήσεις υπέρ μιας παρατεταμένης ανόδου των τιμών, καθώς κυριάρχησε η εκτίμηση ότι οι συγκρούσεις δεν θα είχαν μεγάλη διάρκεια.
Το πραγματικό πρόβλημα αρχίζει τώρα
Η προσωρινή αποκλιμάκωση των εντάσεων και η προκαταρκτική συμφωνία κατάπαυσης του πυρός οδήγησαν τις αγορές στην εντύπωση ότι η ενεργειακή κρίση ανήκει πλέον στο παρελθόν.
Όμως αρκετοί αναλυτές προειδοποιούν ότι η εικόνα αυτή μπορεί να αποδειχθεί παραπλανητική.
Παρότι οι εξαγωγές από τις χώρες του Κόλπου σταδιακά αποκαθίστανται, οι ζημιές που υπέστησαν κρίσιμες ενεργειακές υποδομές δεν μπορούν να αποκατασταθούν άμεσα. Σε αρκετές περιπτώσεις, η πλήρης επαναφορά της παραγωγικής δυναμικότητας ενδέχεται να απαιτήσει αρκετά χρόνια.
Παράλληλα, η 60ήμερη εκεχειρία μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης πλησιάζει στη λήξη της, ενώ βασικά ζητήματα, όπως το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και η μελλοντική ασφάλεια του Στενού του Ορμούζ, παραμένουν ανοιχτά.
Το σημαντικότερο όμως πρόβλημα αφορά τα στρατηγικά αποθέματα
Η αγορά κατάφερε να αντέξει επειδή κατανάλωσε μεγάλο μέρος του αποθέματος ασφαλείας που είχε δημιουργηθεί τα προηγούμενα χρόνια. Αυτό σημαίνει ότι μια νέα γεωπολιτική κρίση θα βρει την παγκόσμια αγορά με σαφώς μικρότερα περιθώρια αντίδρασης.
Όπως επισημαίνει ο αναλυτής Ilia Bouchouev, η απουσία αυτού του «μαξιλαριού» δεν σημαίνει απαραίτητα ότι η αγορά δεν μπορεί να λειτουργήσει, σημαίνει όμως ότι οι τιμές θα γίνουν πολύ πιο ευαίσθητες σε οποιαδήποτε νέα διαταραχή.
Η μεταβλητότητα αυτή μεταφράζεται και σε σημαντικό οικονομικό κόστος. Σύμφωνα με υπολογισμούς του Reuters, κάθε αύξηση κατά 5 δολάρια στην τιμή του πετρελαίου επιβαρύνει την παγκόσμια οικονομία κατά περίπου 190 δισ. δολάρια ετησίως.
Την ίδια στιγμή, η αναπλήρωση των στρατηγικών αποθεμάτων δεν θα είναι ούτε εύκολη ούτε φθηνή. Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα αναθεώρησε ήδη προς τα πάνω τις προβλέψεις της για τις τιμές του Brent την περίοδο 2027-2028, εκτιμώντας πλέον ότι θα κινηθούν μεταξύ 65 και 75 δολαρίων το βαρέλι.
Με τα σημερινά επίπεδα τιμών, η επαναγορά των ποσοτήτων που χρησιμοποιήθηκαν κατά τη διάρκεια της κρίσης εκτιμάται ότι θα κοστίσει πάνω από 70 δισ. δολάρια.
Διαβάστε επίσης: Πετρέλαιο: Ο OPEC+ αυξάνει ξανά την παραγωγή – Στόχος η ομαλοποίηση της αγοράς
Μ.Η.Τ. 242183