Διαμεσολάβηση: Η Ελλάδα επιμένει στα δικαστήρια, παρά τα οφέλη

Η διαμεσολάβηση αποτελεί μια σύγχρονη και αποτελεσματική μέθοδο επίλυσης διαφορών, η οποία μπορεί να επιταχύνει τη δικαστική διαδικασία και να μειώσει τις συγκρούσεις μεταξύ των αντιμαχόμενων πλευρών. Ωστόσο, στην Ελλάδα η εφαρμογή της παραμένει περιορισμένη, παρά τα εμφανή πλεονεκτήματά της.

Σύμφωνα με νέα μελέτη της διαΝΕΟσις σε συνεργασία με τον Οργανισμό Προώθησης Εναλλακτικών Μεθόδων Επίλυσης Διαφορών (ΟΠΕΜΕΔ), οι Έλληνες εξακολουθούν να προτιμούν την προσφυγή στα δικαστήρια, παρά τις καθυστερήσεις και το υψηλό κόστος της δικαστικής οδού.

Τι είναι η διαμεσολάβηση και γιατί δεν επιλέγεται ευρέως

Η διαμεσολάβηση βασίζεται στη συζήτηση και τη διαπραγμάτευση μεταξύ των εμπλεκόμενων μερών, υπό την καθοδήγηση ενός ουδέτερου διαμεσολαβητή, ο οποίος διευκολύνει τη διαδικασία, χωρίς να επιβάλλει λύσεις.

Τα βασικά πλεονεκτήματα της μεθόδου περιλαμβάνουν:

• Ταχύτερη επίλυση των διαφορών σε σχέση με τη δικαστική διαδικασία.
• Μικρότερο κόστος, καθώς αποφεύγονται τα έξοδα παρατεταμένων δικαστικών διενέξεων.
• Μείωση συγκρούσεων, ειδικά σε οικογενειακές ή εμπορικές διαφορές.
• Εμπιστευτικότητα, καθώς οι συζητήσεις δεν δημοσιοποιούνται, όπως σε μια δικαστική αίθουσα.

Παρόλα αυτά, οι Έλληνες εμφανίζονται επιφυλακτικοί απέναντι στη διαμεσολάβηση, λόγω της έλλειψης ενημέρωσης, της χαμηλής εμπιστοσύνης στον θεσμό και της αντίληψης ότι η δικαστική οδός προσφέρει μεγαλύτερη ασφάλεια δικαίου.

Πού μπορεί να εφαρμοστεί η διαμεσολάβηση

Η μελέτη της διαΝΕΟσις αναδεικνύει τις πολλαπλές περιπτώσεις στις οποίες η διαμεσολάβηση μπορεί να προσφέρει λύσεις, όπως:

• Εμπορικές διαφορές: Διαφωνίες μεταξύ εταιρικών εταίρων, προμηθευτών και πελατών μπορούν να επιλυθούν ταχύτερα και με λιγότερο κόστος.
• Οικογενειακές υποθέσεις: Διαζύγια, επιμέλεια παιδιών και οικονομικές διαφορές μεταξύ πρώην συζύγων.
• Κληρονομικές διαφορές: Αποφυγή πολυετών δικαστικών διενέξεων μεταξύ μελών οικογενειών.
• Τραπεζικές και ασφαλιστικές υποθέσεις: Ρυθμίσεις οφειλών, διαφοροποιήσεις σε συμβάσεις και αξιώσεις αποζημίωσης.
• Πνευματική ιδιοκτησία: Διαμάχες που αφορούν δικαιώματα χρήσης και εμπορικής εκμετάλλευσης.

Η έρευνα αναδεικνύει συγκεκριμένα παραδείγματα επιτυχούς εφαρμογής της διαμεσολάβησης, όπως στην επίλυση διαφορών μεταξύ συνεταίρων μιας επιχείρησης εστίασης ή στην εξασφάλιση μιας συμφωνίας επιμέλειας τέκνων μεταξύ διαζευγμένων γονέων.

Η κατάσταση στην Ελλάδα: Χαμηλή διείσδυση, αυξημένο ενδιαφέρον

Παρά τη χαμηλή αποδοχή, τα πρόσφατα στατιστικά στοιχεία δείχνουν μια αυξανόμενη τάση χρήσης της διαμεσολάβησης. Σύμφωνα με την Ετήσια Έκθεση της Κεντρικής Επιτροπής Διαμεσολάβησης (ΚΕΔ) για το 2023:

• 5.280 αιτήματα για Υποχρεωτική Αρχική Συνεδρία Διαμεσολάβησης (ΥΑΣΔ).
• 10.165 ΥΑΣΔ πραγματοποιήθηκαν συνολικά (+41% σε σχέση με το 2022).
• Αύξηση 31% στις οικογενειακές υποθέσεις, 16,5% στις εμπορικές διαφορές.
• Το 11,1% των υποθέσεων ΥΑΣΔ συνεχίστηκε σε πλήρη διαμεσολάβηση.
• Το 83,39% των εκούσιων διαμεσολαβήσεων κατέληξε σε συμφωνία.

Αυτοί οι αριθμοί δείχνουν ότι, παρά τις επιφυλάξεις, ο θεσμός κερδίζει έδαφος, αν και με βραδείς ρυθμούς.

Τα εμπόδια και οι προτάσεις για την ενίσχυση του θεσμού

Σύμφωνα με τη μελέτη της διαΝΕΟσις, οι βασικές προκλήσεις που αντιμετωπίζει η διαμεσολάβηση στην Ελλάδα είναι:

• Έλλειψη ενημέρωσης: Πολλοί πολίτες και επιχειρήσεις αγνοούν τη δυνατότητα της διαμεσολάβησης.
• Αντίσταση από νομικούς επαγγελματίες, οι οποίοι προτιμούν τη δικαστική οδό.
• Θεσμικά κενά, όπως η απουσία οικονομικών κινήτρων για τη χρήση διαμεσολάβησης.
• Χαμηλή αμοιβή διαμεσολαβητών, που δεν ενθαρρύνει περισσότερους νομικούς να ασχοληθούν με τον θεσμό.

Η έκθεση καταλήγει σε μια σειρά προτάσεων για την ενίσχυση της διαμεσολάβησης, όπως:

• Εκπαιδευτικά προγράμματα για πολίτες, δικηγόρους και δικαστές.
• Κίνητρα, όπως φορολογικές ελαφρύνσεις, για όσους επιλέγουν τη διαμεσολάβηση.
• Θεσμική ενίσχυση, ώστε η Υποχρεωτική Αρχική Συνεδρία Διαμεσολάβησης (ΥΑΣΔ) να γίνεται ουσιαστική και όχι τυπική διαδικασία.
• Αναβάθμιση του μηχανισμού διορισμού διαμεσολαβητών, ώστε να αποφεύγονται καθυστερήσεις.

Το ελληνικό δικαστικό σύστημα υποφέρει από καθυστερήσεις, που συχνά καθιστούν την απονομή δικαιοσύνης αναποτελεσματική. Η διαμεσολάβηση προσφέρει μια ρεαλιστική λύση για την αποσυμφόρηση των δικαστηρίων, επιτρέποντας τη γρήγορη, δίκαιη και οικονομικά αποδοτική διευθέτηση διαφορών.

Η Ευρώπη έχει ήδη αγκαλιάσει τη διαμεσολάβηση ως αναπόσπαστο μέρος της απονομής Δικαιοσύνης. Το ερώτημα που παραμένει είναι: Θα ακολουθήσει η Ελλάδα ή θα παραμείνει δέσμια της δικομανίας της.