«Ο μήνας έχει εννιά»: Από πού προέρχεται η φράση;

Η φράση «ο μήνας έχει εννιά» χρησιμοποιείται συνήθως για να περιγράψει ανθρώπους που περνούν καλά, είναι ανέμελοι και δεν τους απασχολούν οι έγνοιες της καθημερινότητας. Είναι μια έκφραση που αποπνέει ξεγνοιασιά και ευδαιμονία. Αλλά ποια είναι η προέλευση αυτής της φράσης;

Ο λαογράφος Τάκης Νατσούλης καταγράφει δύο βασικές εκδοχές για την προέλευση της. Η πρώτη μάς μεταφέρει στα πρώτα χρόνια του νεοσύστατου ελληνικού κράτους, λίγο μετά την απελευθέρωση από τον τουρκικό ζυγό. Τότε, οι δημόσιοι υπάλληλοι δεν πληρώνονταν κάθε τέλος του μήνα όπως σήμερα, αλλά κάθε εννέα μέρες. Η σταθερή και τακτική αυτή πληρωμή ήταν ένδειξη ασφάλειας και ευημερίας, γι’ αυτό και η έκφραση «ο μήνας έχει εννιά» ταυτίστηκε με την άνεση και την καλοπέραση. Υπάρχει μάλιστα και ένα παλιό τραγούδι που το επιβεβαιώνει: «Και ο μήνας έχει εννιά…».

Η δεύτερη εκδοχή που καταγράφει ο Νατσούλης έχει ιστορική χροιά. Αναφέρεται σε μια απάντηση των Σπαρτιατών προς τους Αθηναίους, όταν οι τελευταίοι ζήτησαν βοήθεια για την αντιμετώπιση των Περσών. Οι Σπαρτιάτες, τηρώντας αυστηρά τα θρησκευτικά τους έθιμα, απάντησαν: «Είναι εννέα του μηνός και δεν είναι ακόμα πανσέληνος», εξηγώντας ότι δεν μπορούσαν να ξεκινήσουν εκστρατεία πριν το φεγγάρι γεμίσει. Έτσι, η φράση «ο μήνας έχει εννιά» μπορεί να έμεινε ως αναφορά σε μια χρονική στιγμή σταθερότητας και αναμονής – ίσως και ως συμβολική έκφραση ακινησίας ή προσωρινής απραξίας.

Μια ακόμη ενδιαφέρουσα εκδοχή προέρχεται από τον Άνθιμο Παπαδόπουλο, ο οποίος, στα «Φρασεολογικά» του, δίνει μια πιο πρακτική ερμηνεία. Όπως εξηγεί, οι έμποροι και προμηθευτές τροφίμων συνήθιζαν να πληρώνονται στο τέλος κάθε μήνα. Καθώς πλησίαζαν οι τελευταίες ημέρες, οι πιστωτές ανυπομονούσαν για την πληρωμή και ασκούσαν πιέσεις. Έτσι, κάποιος που ζει ανέμελα και χωρίς να σκέφτεται τις υποχρεώσεις του, δίνει την εντύπωση ότι για εκείνον… «ο μήνας έχει πάντα εννιά», δηλαδή πως ο μήνας δεν τελειώνει ποτέ και οι εκκρεμότητες δεν τον απασχολούν.

Όποια κι αν είναι η αληθινή ρίζα της φράσης, παραμένει μια ωραία, ζωντανή εικόνα της ανεμελιάς – μια υπενθύμιση ότι, έστω και για λίγο, όλοι θα θέλαμε να ζούμε σε έναν μήνα που έχει πάντα… εννιά.