Νομοθετείται η ρήτρα απολιγνιτοποίησης: Προτεραιότητα στις περιοχές Δίκαιης Μετάβασης

Η κυβέρνηση επιχειρεί να δώσει μόνιμο θεσμικό αποτύπωμα στη μεταλιγνιτική εποχή, ενσωματώνοντας ειδικά κίνητρα και προτεραιότητες

Θεσμικό χαρακτήρα αποκτά πλέον η ειδική μεταχείριση των περιοχών που επηρεάζονται από την απολιγνιτοποίηση, καθώς ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης Κωστής Χατζηδάκης κατέθεσε στη Βουλή τροπολογία με την οποία εισάγεται η Οριζόντια Ρήτρα Δίκαιης Μετάβασης. Η νέα ρύθμιση προβλέπει ότι κατά τον σχεδιασμό νομοθετικών παρεμβάσεων, δημόσιων πολιτικών, προγραμμάτων και χρηματοδοτικών εργαλείων θα μπορεί να προβλέπεται ειδική και κατά προτεραιότητα αντιμετώπιση για τις περιοχές που βρίσκονται στη μεταλιγνιτική περίοδο.

Η πρωτοβουλία έρχεται να μετατρέψει σε μόνιμη θεσμική πρόβλεψη μια πρακτική που ήδη εφαρμόζεται τα τελευταία χρόνια μέσω των Σχεδίων Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης, δίνοντας πλέον τη δυνατότητα σε όλα τα υπουργεία και τους φορείς του Δημοσίου να λαμβάνουν ειδικά μέτρα υπέρ των συγκεκριμένων περιοχών κατά τη χάραξη πολιτικών.

Ειδικά κίνητρα σε κάθε δημόσια πολιτική

Η τροπολογία προβλέπει ότι στις περιοχές Δίκαιης Μετάβασης θα μπορούν να εφαρμόζονται ειδικά κριτήρια επιλεξιμότητας, αυξημένη βαθμολόγηση σε προγράμματα, ξεχωριστές προσκλήσεις, ειδικά χρηματοδοτικά εργαλεία, φορολογικές ελαφρύνσεις, αυξημένα ποσοστά ενίσχυσης, καθώς και ειδικές παρεμβάσεις στον αγροτικό τομέα μέσω της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής. Παράλληλα, δίνεται η δυνατότητα αξιοποίησης κάθε πρόσφορου εργαλείου δημόσιας πολιτικής που μπορεί να ενισχύσει την αναπτυξιακή πορεία των περιοχών αυτών.

Οι περιοχές στις οποίες θα εφαρμόζεται η ρήτρα είναι εκείνες που περιλαμβάνονται στα εγκεκριμένα Εδαφικά Σχέδια Δίκαιης Μετάβασης, σύμφωνα με τον ευρωπαϊκό κανονισμό για το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης, ενώ η εφαρμογή των μέτρων θα γίνεται πάντοτε με σεβασμό στους κανόνες περί κρατικών ενισχύσεων.

Θεσμική απάντηση στις προκλήσεις της απολιγνιτοποίησης

Στην αιτιολογική έκθεση επισημαίνεται ότι μέχρι σήμερα δεν υπήρχε ενιαίο και οριζόντιο θεσμικό πλαίσιο που να υποχρεώνει τη διοίκηση να συνεκτιμά συστηματικά τις ιδιαίτερες ανάγκες των περιοχών που εγκαταλείπουν το λιγνιτικό μοντέλο ανάπτυξης. Η νέα ρύθμιση έρχεται να καλύψει αυτό το κενό, ενσωματώνοντας τη διάσταση της Δίκαιης Μετάβασης σε κάθε σχετική δημόσια πολιτική.

Όπως αναφέρεται στην έκθεση αξιολόγησης, οι περιοχές αυτές αντιμετωπίζουν σημαντικές οικονομικές, κοινωνικές, δημογραφικές και αναπτυξιακές προκλήσεις λόγω της μετάβασης σε ένα νέο παραγωγικό μοντέλο, γεγονός που καθιστά αναγκαία τη διαρκή στήριξή τους από το κράτος. Σύμφωνα με σχετική ανακοίνωση, «ήδη, όπως είναι γνωστό λαμβάνεται ειδική μέριμνα για τις περιοχές Δίκαιης Μετάβασης, που επηρεάζονται από το πρόγραμμα απολιγνιτοποίησης/ απανθρακοποίησης. Στο πλαίσιο αυτό εντάσσονται τα Σχέδια Δίκαιης Μετάβασης, που εφαρμόζονται στις περιοχές αυτές, ενώ εφαρμόζονται μέτρα όπως η αυξημένη μοριοδότηση των κατοίκων για προσλήψεις στο Δημόσιο, αυξημένες ενισχύσεις μέσω του αναπτυξιακού νόμου για τις επιχειρήσεις, κ.ά.».

Υπενθυμίζεται ότι ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης, Κωστής Χατζηδάκης, είχε ζητήσει με επιστολή του τον Σεπτέμβριο του 2025 προς όλα τα συναρμόδια υπουργεία τη λήψη μέριμνας για τις περιοχές Δίκαιης Μετάβασης, σε κάθε νομοθετική πρωτοβουλία, όπου αυτό είναι εφικτό.

Από τις εξαγγελίες στη μόνιμη θεσμική κατοχύρωση

Η κατάθεση της τροπολογίας αποτελεί ουσιαστικά συνέχεια της πρωτοβουλίας που είχε αναλάβει ο Κωστής Χατζηδάκης ήδη από τον Σεπτέμβριο του 2025, όταν είχε ζητήσει από τα συναρμόδια υπουργεία να λαμβάνουν υπόψη τις ανάγκες των περιοχών Δίκαιης Μετάβασης σε κάθε νομοθετική πρωτοβουλία, όπου αυτό ήταν εφικτό.

Με τη νέα ρύθμιση, η πρακτική αυτή αποκτά πλέον μόνιμη νομοθετική βάση, ανταποκρινόμενη, σύμφωνα με την κυβέρνηση, τόσο στα αιτήματα των βουλευτών όσο και των περιφερειακών και τοπικών αρχών των περιοχών που πλήττονται από την απολιγνιτοποίηση.

Σύμφωνα με την έκθεση αξιολόγησης της τροπολογίας, ωφελούμενοι θα είναι οι κάτοικοι, οι εργαζόμενοι, οι επιχειρήσεις, οι αγρότες, οι επενδυτές και συνολικά οι παραγωγικοί και κοινωνικοί φορείς που δραστηριοποιούνται στις περιοχές Δίκαιης Μετάβασης, καθώς η νέα ρήτρα δημιουργεί ένα σταθερό θεσμικό πλαίσιο για τη διαμόρφωση ευνοϊκότερων πολιτικών και χρηματοδοτικών παρεμβάσεων τα επόμενα χρόνια.

Διαβάστε επίσης: Νέες επιδοτήσεις έως 70% για επενδύσεις στις περιοχές της απολιγνιτοποίησης