Πλήγμα στον «σκιώδη στόλο»: Nέα δεδομένα για την ασφάλεια στη Μεσόγειο

Ένα πλήγμα σε ρωσικό δεξαμενόπλοιο του λεγόμενου «σκιώδους στόλου», σε διεθνή ύδατα της Μεσογείου και σε απόσταση αναπνοής από έναν από τους πιο πολυσύχναστους θαλάσσιους διαδρόμους του πλανήτη, λειτουργεί ως καμπανάκι κινδύνου για τη διεθνή ναυσιπλοΐα.

Η στοχευμένη επίθεση με μη επανδρωμένα μέσα δεν μεταβάλλει απλώς τους γεωγραφικούς όρους του πολέμου· αμφισβητεί ευθέως την έννοια των «ασφαλών θαλασσών» και εισάγει μια νέα πραγματικότητα αυξημένης αβεβαιότητας για την εμπορική ναυτιλία.

Ο κίνδυνος λανθασμένης ταυτοποίησης, περιβαλλοντικού ατυχήματος και εκτόξευσης του ασφαλιστικού κόστους καθιστά το περιστατικό κάτι πολύ περισσότερο από ένα μεμονωμένο επεισόδιο: προαναγγέλλει μια περίοδο κατά την οποία η ελευθερία της ναυσιπλοΐας δοκιμάζεται εκ νέου.

Ο Γιώργος Τσιάκαλος, επικεφαλής πληροφοριών της εταιρείας ναυτικής ασφάλειας και διαχείρισης κινδύνου Diaplous, απόστρατος ανώτατος αξιωματικός του Ελληνικού Στρατού Ξηράς και πρώην επίκουρος καθηγητής στη Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων, αναλύει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ γιατί το χτύπημα αυτό συνιστά ποιοτική κλιμάκωση και ποιοι είναι οι πραγματικοί κίνδυνοι που διαμορφώνονται για τη διεθνή ναυτιλία.

Ακολουθεί το πλήρες κείμενο της συνέντευξης:

– Πώς αξιολογείτε το πλήγμα σε ρωσικό δεξαμενόπλοιο του «Shadow Fleet» σε διεθνή ύδατα της Μεσογείου;

Το πλήγμα στο ρωσικό δεξαμενόπλοιο QENDIL συνιστά ποιοτική κλιμάκωση, όχι επειδή μεταβάλλει άμεσα το συνολικό επίπεδο ασφάλειας στη Μεσόγειο, αλλά επειδή καταδεικνύει ότι η στοχοποίηση πλοίων «εμπορικού τύπου» μπορεί να επεκταθεί πέρα από τα άμεσα θέατρα επιχειρήσεων.

Το περιστατικό, που σημειώθηκε στις 19 Δεκεμβρίου 2025, 85 ναυτικά μίλια νότια της Κρήτης, ανέδειξε τη χρήση χαμηλού κόστους και χαμηλού ίχνους μέσων μεγάλης ακτίνας δράσης, αμφισβητώντας στην πράξη την έννοια των «ασφαλών υδάτων».

Για τη ναυτιλία, οι επιπτώσεις είναι κυρίως έμμεσες: αυξημένη ανάγκη για δυναμική αξιολόγηση κινδύνου ανά δρομολόγιο, μεγαλύτερη προσοχή σε περιοχές πλησίον παράκτιων ζωνών έντασης και αυστηρότερος έλεγχος έκθεσης σε καθεστώτα κυρώσεων.

– Δημιουργεί αυτό το περιστατικό ένα νέο επιχειρησιακό προηγούμενο για στοχοποίηση εμπορικών πλοίων μακριά από ενεργά πολεμικά μέτωπα;

Η επίθεση αυτή δημιουργεί ένα σημαντικό επιχειρησιακό προηγούμενο, μετατοπίζοντας το «σημείο αναφοράς» από επιθέσεις κοντά σε ενεργά μέτωπα σε επιλεγμένους στόχους υψηλής πολιτικοοικονομικής αξίας σε πιο απομακρυσμένες θαλάσσιες περιοχές.

Η στοχοποίηση ενός πλοίου που συνδέεται με τον λεγόμενο «Shadow Fleet» εντάσσεται σε λογική άσκησης πίεσης στη ροή εσόδων και στη δυνατότητα παράκαμψης κυρώσεων. Πρόκειται, συνεπώς, για μια περισσότερο στοχευμένη ενέργεια σε σχέση με τις κλασικές επιθέσεις ευκαιρίας.

Ωστόσο, ακόμη και αν το προφίλ στόχου παραμένει «ειδικού ενδιαφέροντος», η τεχνολογική διάχυση των μέσων –drones και λοιπά μη επανδρωμένα συστήματα– αυξάνει τον κίνδυνο λανθασμένης ταυτοποίησης, παράπλευρης έκθεσης ή αντιποίνων που θα επηρεάσουν ευρύτερα τη ναυτιλιακή δραστηριότητα. Αυτό ενισχύει την ανάγκη για έγκαιρη ανταλλαγή πληροφοριών, συνεχή παρακολούθηση της θαλάσσιας κατάστασης και προσαρμογή των διαδικασιών ασφάλειας ανά ταξίδι.

Οι επιθέσεις που καταγράφηκαν εντός του 2025 στη Μεσόγειο, συμπεριλαμβανομένων εκείνων με limpet mines, παρουσιάζουν τα εξής χαρακτηριστικά:

Είναι στοχευμένες και αιτιολογημένες

Εκτελούνται σε ανύποπτο χρόνο

Λαμβάνουν χώρα σε μη αναμενόμενες περιοχές

Είναι ιδιαίτερα καλά σχεδιασμένες και εκτελεσμένες

Περιορίζουν ή και μηδενίζουν τις ανθρώπινες απώλειες

Αποφεύγουν περιβαλλοντικές επιπτώσεις

Εξυπηρετούν το αφήγημα ενεργειών μιας αμυνόμενης χώρας έναντι στόχων ενός επιτιθέμενου αντιπάλου

– Αν τέτοιου είδους επιθέσεις κλιμακωθούν, ποιοι είναι οι βασικοί κίνδυνοι για τη διεθνή ναυσιπλοΐα;

Σε περίπτωση κλιμάκωσης, οι κίνδυνοι αποκτούν συστημικό χαρακτήρα. Ο πολεμικός κίνδυνος παύει να περιορίζεται γεωγραφικά και μπορεί να επεκταθεί απρόβλεπτα σε περιοχές υψηλής εμπορικής κίνησης, αυξάνοντας την αβεβαιότητα για πλοιοκτήτες και ναυλωτές.

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η πιθανότητα σοβαρού περιβαλλοντικού ατυχήματος, ειδικά όταν πρόκειται για δεξαμενόπλοια με φορτίο. Επιπλέον, ελλοχεύει ο κίνδυνος τέτοιου τύπου επιθέσεις να ξεφύγουν από τον έλεγχο κρατικών δρώντων και να υιοθετηθούν από ομάδες ή οργανώσεις έναντι αμοιβής, εξυπηρετώντας ιδεολογικά, θρησκευτικά ή οικονομικά συμφέροντα. Ένα τέτοιο σενάριο θα οδηγούσε τη ναυτιλία σε μόνιμη κατάσταση αβεβαιότητας και αυξημένου ρίσκου.

Παράλληλα, αναμένεται αύξηση του ασφαλιστικού και κανονιστικού κόστους, με υψηλότερα ασφάλιστρα πολεμικού κινδύνου, αυστηρότερους όρους κάλυψης, περισσότερους περιορισμούς, NAVTEX και καθυστερήσεις στη ναυσιπλοΐα, σε ένα περιβάλλον όπου η παραπληροφόρηση και οι κυβερνοαπειλές δυσχεραίνουν περαιτέρω τη λήψη αποφάσεων.