Η ΕΕ σχεδιάζει να εξαιρέσει το φυσικό αέριο από ΗΠΑ και Κατάρ από πρόσθετους τελωνειακούς ελέγχους, σύμφωνα με προσχέδιο της Κομισιόν

Η Ευρωπαϊκή Ένωση προχωρά στο πιο αποφασιστικό βήμα της ενεργειακής της απεξάρτησης από τη Ρωσία, αλλά φροντίζει ταυτόχρονα να αποφύγει ένα νέο σοκ στην αγορά. Σύμφωνα με προσχέδιο εγγράφου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής που είδε το Reuters, οι Βρυξέλλες σκοπεύουν να εξαιρέσουν το φυσικό αέριο από βασικούς μη ρωσικούς προμηθευτές -μεταξύ αυτών τις ΗΠΑ και το Κατάρ- από πρόσθετους ελέγχους που θα επιβληθούν στο πλαίσιο της σταδιακής κατάργησης των ρωσικών εισαγωγών έως τα τέλη του 2027.

Η κίνηση έχει σαφή στόχο: να μπει «φρένο» στην πιθανότητα γραφειοκρατικών καθυστερήσεων και εμπορικών στρεβλώσεων, σε μια συγκυρία όπου η ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης εξαρτάται πλέον σε μεγάλο βαθμό από την ομαλή ροή προμηθειών LNG και αερίου μέσω αγωγών από τρίτες χώρες.

Τελική έγκριση από τα κράτη-μέλη: Η απαγόρευση γίνεται νόμος

Το Reuters μεταδίδει ότι οι χώρες της ΕΕ έδωσαν αυτή την εβδομάδα την τελική τους έγκριση στο νομικά δεσμευτικό σχέδιο του μπλοκ για τη σταδιακή κατάργηση των εισαγωγών ρωσικού φυσικού αερίου έως τα τέλη του 2027. Με την έγκριση αυτή, ο μηχανισμός τίθεται ουσιαστικά σε τροχιά εφαρμογής ως νόμος, προσθέτοντας ένα ακόμη κρίσιμο κεφάλαιο στην ενεργειακή στρατηγική μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία.

Η ΕΕ επιχειρεί να εξαλείψει κάθε ενδεχόμενο «παράκαμψης» μέσω τρίτων χωρών, αλλά και να περιορίσει την πιθανότητα να εμφανιστεί ρωσικό αέριο ως «μη ρωσικό» στις ευρωπαϊκές αγορές.

Τι αλλάζει στην πράξη: «Προηγούμενη άδεια» για μη ρωσικές αποστολές

Για να εφαρμοστεί η απαγόρευση με αποτελεσματικό τρόπο, προβλέπεται ένα νέο σύστημα ελέγχου των φορτίων φυσικού αερίου και LNG από μη ρωσικές χώρες, μέσω διαδικασίας «προηγούμενης άδειας».

Σύμφωνα με το προσχέδιο, οι εταιρείες που πραγματοποιούν εισαγωγές θα πρέπει να δίνουν στις ευρωπαϊκές τελωνειακές αρχές αποδεικτικό της χώρας παραγωγής του αερίου τουλάχιστον πέντε ημέρες πριν την άφιξη του φορτίου στην ΕΕ. Το μέτρο στοχεύει να διασφαλίσει ότι το ρωσικό αέριο δεν θα συνεχίσει να εισρέει «με άλλη ετικέτα» μέσω σύνθετων δικτύων εμπορίου και μεταφόρτωσης.

Οι εξαιρέσεις: ΗΠΑ, Κατάρ και άλλοι μεγάλοι προμηθευτές

Ωστόσο, η Κομισιόν φαίνεται να επιλέγει μια πιο ευέλικτη εφαρμογή του συστήματος για τους προμηθευτές χαμηλού κινδύνου. Η απαίτηση της «προηγούμενης άδειας» θα αρθεί για τους μεγάλους υφιστάμενους προμηθευτές και για χώρες όπου η ΕΕ θεωρεί ότι ο κίνδυνος εισόδου ρωσικού φυσικού αερίου στις εξαγωγές τους είναι περιορισμένος.

Η αξιολόγηση αυτή, σύμφωνα με το προσχέδιο, γίνεται με κριτήρια όπως αν η ίδια η χώρα έχει απαγορεύσει το ρωσικό αέριο ή αν δεν διαθέτει υποδομές εισαγωγής που θα μπορούσαν να επιτρέψουν τη διοχέτευσή του στο εθνικό της δίκτυο και στη συνέχεια στις εξαγωγές.

Οι χώρες που αναφέρονται ως εξαιρούμενες είναι οι ΗΠΑ, η Νορβηγία, το Κατάρ, η Βρετανία, η Αλγερία και η Νιγηρία.

Ένας εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αρνήθηκε να σχολιάσει το προσχέδιο, σημειώνοντας εμμέσως ότι μπορεί να υπάρξουν αλλαγές μέχρι τη δημοσίευση του τελικού κειμένου τις επόμενες ημέρες.

Γιατί αυτό έχει σημασία: Έλεγχοι χωρίς να τιναχθεί στον αέρα η εφοδιαστική αλυσίδα

Το μήνυμα από τις Βρυξέλλες είναι διπλό. Από τη μία πλευρά, η ΕΕ θέλει να θωρακίσει νομικά και τελωνειακά την απαγόρευση του ρωσικού αερίου, χτίζοντας μηχανισμό «ιχνηλασιμότητας» για το τι εισέρχεται στην ευρωπαϊκή αγορά. Από την άλλη, δεν επιδιώκει να βάλει εμπόδια στους κρίσιμους προμηθευτές, ειδικά σε μια περίοδο όπου το LNG από ΗΠΑ και Κατάρ έχει μετατραπεί σε πυλώνα σταθερότητας για την ήπειρο.

Σε απλά λόγια, η Ευρώπη επιλέγει να αυστηροποιήσει τον έλεγχο εκεί που υπάρχει κίνδυνος, αλλά να κρατήσει ανοιχτό τον διάδρομο των βασικών προμηθευτών, για να μην βρεθεί αντιμέτωπη με νέες αυξήσεις τιμών ή με τεχνικά προβλήματα επάρκειας.

Νορβηγία πρώτη, ΗΠΑ δεύτερες, Ρωσία τρίτη το 2025

Τα στοιχεία των εισαγωγών δείχνουν πόσο έχει αλλάξει η ενεργειακή εξίσωση μέσα σε λίγα χρόνια. Σύμφωνα με δεδομένα για εισαγωγές μέσω αγωγών και LNG από το Ινστιτούτο Ενεργειακής Οικονομίας και Χρηματοοικονομικής Ανάλυσης (IEEFA), η Νορβηγία ήταν ο κορυφαίος προμηθευτής φυσικού αερίου της ΕΕ το 2025, με τις ΗΠΑ να ακολουθούν και τη Ρωσία να έρχεται τρίτη.

Ειδικότερα, η Νορβηγία προμήθευσε 89 δισ. κυβικά μέτρα στην ΕΕ το 2025, έναντι 81 δισ. κυβικών μέτρων από τις ΗΠΑ και 37 δισ. κυβικών μέτρων από τη Ρωσία. Το συγκριτικό δεδομένο που δείχνει τη ρήξη είναι εντυπωσιακό: το 2021, πριν από την πλήρη εισβολή στην Ουκρανία, η Ρωσία – τότε πρώτος προμηθευτής – είχε αποστείλει 151 δισ. κυβικά μέτρα φυσικού αερίου στην Ευρώπη.

Το πολιτικό «βάθος» της απόφασης: Ενεργειακή ασφάλεια με γεωπολιτικές γραμμές

Η εξαίρεση χωρών όπως οι ΗΠΑ και το Κατάρ από επιπλέον ελέγχους δεν είναι απλώς τεχνική διευκόλυνση. Είναι και μια πολιτική επιλογή, που εντάσσεται στο ευρύτερο δόγμα της ΕΕ για διαφοροποίηση προμηθειών, στρατηγικές συμμαχίες και ενεργειακή θωράκιση. Η Ευρώπη επιχειρεί να «κλειδώσει» οριστικά το τέλος της ρωσικής ενεργειακής επιρροής, χωρίς να δημιουργήσει νέο κύμα αστάθειας στις τιμές ή να αφήσει κενό εφοδιασμού.

Σε αυτή την εξίσωση, η απαγόρευση του ρωσικού αερίου έως το τέλος του 2027 παραμένει το μεγάλο στοίχημα. Και οι λεπτομέρειες εφαρμογής -όπως οι έλεγχοι, οι εξαιρέσεις και τα τελωνειακά πρωτόκολλα- είναι εκείνες που θα καθορίσουν αν η μετάβαση θα γίνει ομαλά ή με νέους κραδασμούς.

Διαβάστε επίσης: Αμερικανικό LNG μέσω Ελλάδας: Το μήνυμα Γκίλφοϊλ για το ευρωπαϊκό deadline στο ρωσικό αέριο