Παγκόσμια ενέργεια σε τεντωμένο σχοινί: Οι κινήσεις που μπορούν να τινάξουν στον «αέρα» τις αγορές και η προειδοποίηση του ΔΟΕ
Σε μια από τις πιο ξεκάθαρες και αιχμηρές παρεμβάσεις των τελευταίων ετών, ο επικεφαλής του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας, Φατίχ Μπιρόλ, απευθύνει ανοιχτή έκκληση προς τις κυβερνήσεις να μην υποκύψουν στον πειρασμό της αποθεματοποίησης καυσίμων, προειδοποιώντας ότι μια τέτοια κίνηση μπορεί να πυροδοτήσει ανεξέλεγκτη αποσταθεροποίηση στις παγκόσμιες αγορές.
Η παρέμβαση έρχεται σε μια χρονική συγκυρία όπου η ενεργειακή κρίση βαθαίνει, υπό τη σκιά της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή και με το Στενό του Ορμούζ να παραμένει ουσιαστικά υπό απειλή. Σε αυτό το περιβάλλον, η πραγματική απειλή δεν είναι μόνο η μείωση της προσφοράς, αλλά η αλυσιδωτή αντίδραση των κρατών που επιχειρούν να «θωρακιστούν» αυξάνοντας τα αποθέματά τους.
Ο Μπιρόλ επισημαίνει ότι η επιβολή περιορισμών στις εξαγωγές ή η μαζική αποθήκευση καυσίμων αποτελεί τη χειρότερη δυνατή επιλογή σε μια ήδη εύθραυστη αγορά. Η λογική του «ο καθένας για τον εαυτό του» μπορεί να ενισχύσει τεχνητά τις ελλείψεις και να εκτινάξει τις τιμές, πλήττοντας όχι μόνο τους άμεσους εμπορικούς εταίρους αλλά και τη συνολική ισορροπία της αγοράς.
Ασία στο επίκεντρο και σκιώδης σύγκρουση με Κίνα και ΗΠΑ
Παρότι δεν κατονομάζει ευθέως χώρες, η παρέμβαση του επικεφαλής του Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας στρέφεται σαφώς προς μεγάλες ασιατικές οικονομίες, με την Κίνα να βρίσκεται στο επίκεντρο των εξελίξεων. Το Πεκίνο έχει ήδη προχωρήσει σε περιορισμούς εξαγωγών καυσίμων, ενώ η Ινδία επιβαρύνει τις εξαγωγές με πρόσθετους δασμούς, επιτείνοντας τις πιέσεις στις περιφερειακές αγορές.
Η κατάσταση αποκτά ακόμη μεγαλύτερη πολυπλοκότητα καθώς και οι Ηνωμένες Πολιτείες εμφανίζονται να εξετάζουν μέτρα περιορισμού εξαγωγών διυλισμένων καυσίμων, υπό την πίεση της ανόδου των τιμών στο εσωτερικό. Παρότι δεν έχει ληφθεί σχετική απόφαση, η συζήτηση και μόνο ενισχύει το κλίμα αβεβαιότητας.
Το αποτέλεσμα είναι μια σιωπηρή αλλά έντονη σύγκρουση στρατηγικών: από τη μία η ανάγκη διατήρησης ανοιχτών αγορών και από την άλλη η εθνική προτεραιότητα για ενεργειακή ασφάλεια. Σε αυτό το δίπολο, κάθε μονομερής κίνηση μπορεί να λειτουργήσει ως ντόμινο, επιβαρύνοντας περαιτέρω την κατάσταση.
Την ίδια στιγμή, η ειρωνεία της συγκυρίας είναι εμφανής. Ενώ βρίσκεται σε εξέλιξη συντονισμένη απελευθέρωση στρατηγικών αποθεμάτων από τις χώρες του ΟΟΣΑ, με στόχο τη σταθεροποίηση των τιμών, ορισμένα κράτη αυξάνουν τα αποθέματά τους, ακυρώνοντας στην πράξη την αποτελεσματικότητα της παρέμβασης.
Ορμούζ, καταστροφές και η «επόμενη μέρα» της ενέργειας
Ο πυρήνας της κρίσης παραμένει γεωπολιτικός και συνδέεται άμεσα με το Στενό του Ορμούζ, από το οποίο διέρχεται περίπου το 20% της παγκόσμιας ροής πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου. Η σχεδόν πλήρης διαταραχή της ναυσιπλοΐας στο πέρασμα αυτό δημιουργεί ένα σενάριο σοβαρού ελλείμματος προσφοράς, το οποίο, σύμφωνα με τον Μπιρόλ, μπορεί να επιδεινωθεί δραματικά τους επόμενους μήνες.
Οι επιπτώσεις δεν περιορίζονται στις ροές καυσίμων. Οι ζημιές σε ενεργειακές υποδομές είναι ήδη εκτεταμένες, με δεκάδες εγκαταστάσεις να έχουν υποστεί πλήγματα, εκ των οποίων ένα σημαντικό ποσοστό χαρακτηρίζεται σοβαρά κατεστραμμένο. Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και σε περίπτωση αποκλιμάκωσης της σύγκρουσης, η επιστροφή στην κανονικότητα δεν θα είναι άμεση.
Η κρίση αυτή, όπως και προηγούμενες ενεργειακές κρίσεις, αναμένεται να επιταχύνει βαθιές αλλαγές στο παγκόσμιο ενεργειακό σύστημα. Η ενίσχυση των ανανεώσιμων πηγών, η στροφή στην πυρηνική ενέργεια και η επιτάχυνση της ηλεκτροκίνησης διαμορφώνουν ήδη το νέο τοπίο, ενώ παράλληλα δεν αποκλείεται μια προσωρινή επιστροφή σε πιο «παραδοσιακές» λύσεις, όπως ο άνθρακας.
Το μόνο βέβαιο είναι ότι η τρέχουσα κρίση δεν αποτελεί απλώς μια συγκυριακή αναταραχή. Πρόκειται για μια καμπή που επαναπροσδιορίζει τις ισορροπίες στην ενέργεια, με τις αποφάσεις των κρατών σήμερα να καθορίζουν το κόστος και τη σταθερότητα των επόμενων ετών.
Διαβάστε επίσης; Ενεργειακή «καταιγίδα»: Ο ΔΟΕ προειδοποιεί για ιστορική διαταραχή στις αγορές τον Απρίλιο
Μ.Η.Τ. 242183