Εθνική ρήτρα διαφυγής: 750 εκατ. € για φοροελαφρύνσεις και κοινωνικά μέτρα το 2026

Η εφαρμογή της εθνικής ρήτρας διαφυγής για τις αμυντικές δαπάνες δημιουργεί πρόσθετο δημοσιονομικό περιθώριο ύψους περίπου 750 εκατ. ευρώ, το οποίο μπορεί να αξιοποιηθεί για νέες ελαφρύνσεις εντός του 2026, σύμφωνα με το Γραφείο Προϋπολογισμού της Βουλής (ΓΠΒ).

Από την ΕΚΤ στην EIB: Οι κρίσιμες επαφές Πιερρακάκη στην καρδιά της ΕΕ

Προηγουμένως, σύμφωνα με το Υπουργείο Οικονομικών, μετά την υλοποίηση της φορολογικής μεταρρύθμισης για μισθωτούς και οικογένειες με παιδιά, καθώς και των επιμέρους εισοδηματικών ενισχύσεων που ανακοινώθηκαν στη ΔΕΘ, ο «ωφέλιμος» δημοσιονομικός χώρος για νέα μέτρα είχε θεωρητικά εξαντληθεί για την τριετία 2024–2026. Τα πρόσθετα μέτρα ελάφρυνσης είχαν προγραμματιστεί με ορίζοντα εφαρμογής το 2027.

Ωστόσο, η έκθεση του ΓΠΒ αναδεικνύει ότι η ενεργοποίηση της εθνικής ρήτρας διαφυγής για τις αμυντικές δαπάνες επιτρέπει την αξιοποίηση επιπλέον δημοσιονομικού χώρου, ύψους περίπου 0,3% του ΑΕΠ, από φέτος. Αυτό δίνει τη δυνατότητα στην κυβέρνηση να ανακοινώσει ένα πρόσθετο πακέτο μέτρων, όπως έγινε το 2025, όταν κοντά στο Πάσχα χορηγήθηκε επιστροφή ενοικίου σε 950.000 νοικοκυριά και μόνιμο επίδομα 250 € σε συνταξιούχους άνω των 65 ετών. Ακολούθησε η ΔΕΘ, κατά την οποία ανακοινώθηκε το βασικό πακέτο μέτρων με κύριο στόχο τη μείωση φόρων για μικρομεσαίες επιχειρήσεις και ασφαλιστικών εισφορών.

Συμμόρφωση με τους δημοσιονομικούς κανόνες

Σύμφωνα με τον Κρατικό Προϋπολογισμό 2026, οι καθαρές πρωτογενείς δαπάνες αναμένεται να αυξηθούν κατά 4,4% το 2025 και 5,7% το 2026. Η σωρευτική αύξηση 2024–2026 (9,9%) παραμένει εντός της σύστασης του Συμβουλίου, παρά το γεγονός ότι η ετήσια αύξηση για το 2026 ξεπερνά την ατομική οροφή, δεδομένου ότι το 2024 καταγράφηκε μείωση 0,2%. Ο «Λογαριασμός Ελέγχου» καταγράφει αρνητικό σωρευτικό υπόλοιπο περίπου -0,3% του ΑΕΠ το 2026, παραμένοντας κάτω από το ανώτατο όριο.

Η υπέρβαση του στόχου για τα πρωτογενή πλεονάσματα δεν επιτρέπει πλέον τη νομοθέτηση πρόσθετων δαπανών ή μειώσεων φόρων, αλλά μπορεί να αξιοποιηθεί για τη μείωση του δημόσιου χρέους ή τη δημιουργία δημοσιονομικών «μαξιλαριών» που ενισχύουν την ανθεκτικότητα των δημόσιων δαπανών σε περιόδους οικονομικής επιβράδυνσης.

Μόνιμα μέτρα και ενεργητικά μέτρα πολιτικής

Η δημιουργία μόνιμου δημοσιονομικού χώρου προϋποθέτει μέτρα στο σκέλος των εσόδων (DRMs) που διασφαλίζουν μόνιμη αύξηση εσόδων, όπως η διεύρυνση της φορολογικής βάσης ή η αλλαγή συντελεστών. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η αύξηση μόνιμων φορολογικών εσόδων από την καταπολέμηση της φοροδιαφυγής, η οποία επέτρεψε την αναθεώρηση των καθαρών δαπανών και τη νομοθέτηση μόνιμων φοροελαφρύνσεων που ανακοινώθηκαν στη ΔΕΘ.

Καθαρές πρωτογενείς δαπάνες: ο «κόφτης» των δημοσιονομικών κανόνων

Οι καθαρές πρωτογενείς δαπάνες περιλαμβάνουν τις βασικές πρωτογενείς δημόσιες δαπάνες (μισθοί, αγαθά και υπηρεσίες, επενδύσεις, κοινωνικές μεταβιβάσεις), εξαιρουμένων:

• Πληρωμών τόκων για το δημόσιο χρέος,
• Δαπανών που χρηματοδοτούνται αποκλειστικά από πόρους της ΕΕ,
• Δαπανών συγχρηματοδοτούμενων από κοινοτικούς και εθνικούς πόρους,
• Εφάπαξ, προσωρινών μέτρων και δαπανών για κυκλική ανεργία.

Οι καθαρές δαπάνες προσαρμόζονται ανάλογα με τα ενεργητικά φορολογικά μέτρα: οι μειώσεις φόρων αντιμετωπίζονται ως πρόσθετες δαπάνες και οι αυξήσεις φόρων ως εξοικονομήσεις.