Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσιάζει σήμερα σχέδιο για την αντιμετώπιση της στεγαστικής κρίσης και νέες επενδύσεις στην κατοικία

Για πρώτη φορά στην ιστορία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η στεγαστική κρίση περνά στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής πολιτικής ατζέντας. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσιάζει σήμερα ένα ολοκληρωμένο σχέδιο για την αντιμετώπιση ενός προβλήματος που πλήττει και τα 27 κράτη-μέλη, από τις μεγάλες μητροπόλεις έως τις αγροτικές περιοχές, και το οποίο χαρακτηρίζεται πλέον ως μία από τις σοβαρότερες κοινωνικές απειλές για τη συνοχή της Ένωσης.

Όπως τόνισε ο Τόμα Κάτνιγκ, μέλος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής, πρόκειται για «την πιο αποσταθεροποιητική κοινωνική πρόκληση στην ΕΕ», καθώς η πρόσβαση σε οικονομικά προσιτή κατοικία εξελίσσεται σε πηγή καθημερινού άγχους για εκατομμύρια Ευρωπαίους πολίτες. Τη διάσταση αυτή υπογράμμισε και η πρόεδρος της Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, σημειώνοντας ότι η στέγαση έχει μετατραπεί σε κρίσιμο ζήτημα κοινωνικής δικαιοσύνης.

Μια κρίση με πανευρωπαϊκές διαστάσεις

Τα στοιχεία αποτυπώνουν το μέγεθος του προβλήματος. Σχεδόν 1,3 εκατομμύριο άνθρωποι στην Ευρωπαϊκή Ένωση ζουν σήμερα χωρίς στέγη, ενώ οι τιμές των κατοικιών έχουν αυξηθεί κατά περισσότερο από 60% από το 2010 έως το 2025. Την ίδια περίοδο, τα ενοίκια κατέγραψαν άνοδο περίπου 29%, με ορισμένες χώρες να εμφανίζουν ακόμη πιο ακραίες τάσεις. Στην Εσθονία, για παράδειγμα, οι τιμές πώλησης αυξήθηκαν κατά 250% και τα ενοίκια κατά 218% σε σχέση με το 2010.

Η κρίση, σύμφωνα με τους ειδικούς, δεν μπορεί να αποδοθεί αποκλειστικά στην οικονομική ύφεση του 2008-2009. Όπως εξηγεί ο Κάτνιγκ, επιδεινώθηκε κυρίως μετά το 2015, λόγω της χρηματοοικονομικής αντιμετώπισης της κατοικίας ως επενδυτικού προϊόντος, της ανόδου των τιμών γης και της εκτόξευσης του κόστους ζωής μετά την πανδημία.

Όταν τα εισοδήματα δεν ακολουθούν τις τιμές

Παρά το γεγονός ότι κατά μέσο όρο οι Ευρωπαίοι δαπανούσαν το 2024 περίπου το 19% του διαθέσιμου εισοδήματός τους για στέγαση, η εικόνα είναι δραματικά διαφορετική για τα χαμηλότερα εισοδηματικά στρώματα. Για τα νοικοκυριά με εισόδημα κάτω από το 60% του εθνικού μέσου όρου, το ποσοστό αυτό εκτοξεύεται στο 37%, ενώ περισσότερα από 16,5 εκατομμύρια νοικοκυριά στην ΕΕ ξοδεύουν πάνω από το 40% του εισοδήματός τους για στέγαση.

Ιδιαίτερα ευάλωτοι εμφανίζονται οι νέοι, οι οποίοι συχνά εργάζονται με χαμηλούς μισθούς και επισφαλείς συμβάσεις και αναζητούν κατοικία σε αστικές περιοχές με έντονη πίεση στην αγορά. Σημαντικές επιπτώσεις καταγράφονται και στα νοικοκυριά με παιδιά, ιδίως στις μονογονεϊκές οικογένειες, ενώ το φαινόμενο του συνωστισμού εντείνεται, με το 17% των Ευρωπαίων να ζει σε υπερπλήρεις κατοικίες.

Ρύθμιση βραχυχρόνιων μισθώσεων και ώθηση στην οικοδομή

Παρότι η στέγαση δεν ανήκει παραδοσιακά στις άμεσες αρμοδιότητες της ΕΕ, η ένταση της κρίσης οδήγησε σε πολιτικές πιέσεις, κυρίως από τις προοδευτικές δυνάμεις, ώστε το θέμα να αναβαθμιστεί σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Όπως σημείωσε η ευρωβουλευτής Ιρένε Τινάγκλη, η κρίση έχει πλέον εξαπλωθεί σε όλη την ήπειρο και δεν αφορά μόνο τα κέντρα των μεγάλων πόλεων.

Σύμφωνα με προσχέδιο του σχεδίου που παρουσιάζεται σήμερα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προσανατολίζεται στη θέσπιση ρυθμιστικού πλαισίου για τις βραχυχρόνιες μισθώσεις, ιδίως σε τουριστικές πόλεις όπου καταγγέλλεται ότι συμβάλλουν στην αύξηση των ενοικίων. Μεταξύ των μέτρων που εξετάζονται περιλαμβάνονται περιορισμοί στον αριθμό των επιτρεπόμενων διανυκτερεύσεων.

Παράλληλα, η Κομισιόν επιδιώκει να ενισχύσει τον κατασκευαστικό τομέα, αντιμετωπίζοντας την έλλειψη εργατικού δυναμικού μέσω προγραμμάτων μαθητείας και εξετάζοντας προσαρμογές σε περιβαλλοντικές προδιαγραφές, ώστε να επιταχυνθεί η έκδοση οικοδομικών αδειών.

Επενδύσεις δισεκατομμυρίων για νέες κατοικίες

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκτιμά ότι η Ένωση χρειάζεται περισσότερες από δύο εκατομμύρια νέες κατοικίες κάθε χρόνο για να καλύψει τη ζήτηση. Στο πλαίσιο αυτό, στόχος είναι να διευκολυνθούν οι επενδύσεις των κρατών-μελών και να κινητοποιηθεί ο ιδιωτικός τομέας, με συνολικά κεφάλαια που θα μπορούσαν να φτάσουν έως και τα 375 δισ. ευρώ έως το 2029.

Το σχέδιο που παρουσιάζεται σήμερα φιλοδοξεί να αποτελέσει την πρώτη συντονισμένη ευρωπαϊκή απάντηση σε μια κρίση που απειλεί πλέον όχι μόνο την κοινωνική συνοχή, αλλά και την οικονομική σταθερότητα της Ευρώπης.

Διαβάστε επίσης: BluPeak Estate Analytics: Στεγαστική κρίση και δημογραφικό, κρίκοι της ίδιας αλυσίδας