Νέα υποδομή 40 εκατ.€ στη ΖΕΠ που συνδέεται με τον «Δαίδαλο» και το «Pharos» – Στόχος να στηθεί οικοσύστημα καινοτομίας στη Δυτική Μακεδονία

Με φόντο τη μεγάλη μετάβαση της Δυτικής Μακεδονίας στη μετά-λιγνιτική εποχή, η Κοζάνη ετοιμάζεται να φιλοξενήσει μία από τις πιο φιλόδοξες τεχνολογικές υποδομές που έχουν σχεδιαστεί ποτέ για την ελληνική περιφέρεια. Τον δεύτερο δηλαδή υπερυπολογιστή της χώρας, ο οποίος αναμένεται να προκηρυχθεί μέσα στο πρώτο εξάμηνο του 2026 και να εγκατασταθεί στη νέα πανεπιστημιούπολη της ΖΕΠ.

Το έργο, που εκτιμάται ότι θα κινηθεί σε προϋπολογισμό περίπου 40 εκατ. ευρώ, δεν αντιμετωπίζεται ως μία μεμονωμένη επένδυση υποδομής, αλλά ως «κομβικό κομμάτι» ενός ευρύτερου σχεδιασμού που φιλοδοξεί να κουμπώσει την Ελλάδα με τη νέα ψηφιακή γεωγραφία της Ευρώπης. Στο επίκεντρο βρίσκεται η σύνδεση του νέου υπερυπολογιστή με τον υπό δημιουργία υπερυπολογιστή «Δαίδαλος» στο Λαύριο και με το εργοστάσιο Τεχνητής Νοημοσύνης «Pharos», που αναπτύσσεται ως κρίσιμη υποδομή AI, στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού άξονα EuroHPC.

ΕΔΥΤΕ: «Θα είναι βελτιστοποιημένος για Τεχνητή Νοημοσύνη»

Τον χρονικό ορίζοντα της προκήρυξης και τη στρατηγική στόχευση του έργου έκανε γνωστή ο πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου της ΕΔΥΤΕ Α.Ε. (Εθνικό Δίκτυο Υποδομών Έρευνας και Τεχνολογίας), Στέφανος Κόλλιας, επισημαίνοντας ότι ο υπερυπολογιστής της Δυτικής Μακεδονίας θα ενταχθεί λειτουργικά στο εθνικό και ευρωπαϊκό οικοσύστημα υπερυπολογιστικής.

Σύμφωνα με τις πληροφορίες που έχουν δημοσιοποιηθεί, ο νέος υπερυπολογιστής θα είναι βελτιστοποιημένος για χρήση Τεχνητής Νοημοσύνης, ώστε να υποστηρίζει σύγχρονα ερευνητικά και επιχειρηματικά σενάρια υψηλής υπολογιστικής απαίτησης. Σε αυτή την κατεύθυνση εξετάζεται και ένα πρόσθετο, ιδιαίτερα κρίσιμο ενδεχόμενο: να μπορεί να διαχειρίζεται ευαίσθητα δεδομένα, όπως αυτά που σχετίζονται με τον χώρο της υγείας, κάτι που προϋποθέτει αυξημένα επίπεδα θωράκισης τόσο στη φυσική υποδομή όσο και στο λογισμικό, καθώς και υψηλή συμμόρφωση σε όρους ασφάλειας.

Ο υπερυπολογιστής θα στεγαστεί σε ειδικούς οικίσκους εντός της πανεπιστημιούπολης, ενώ θα αξιοποιεί την τηλεπικοινωνιακή υποδομή της ΕΔΥΤΕ, που περιλαμβάνει οπτική ίνα και cloud υπηρεσίες, στοιχείο που θεωρείται κρίσιμο για την ταχύτητα πρόσβασης και για το εύρος εφαρμογών που μπορεί να υποστηριχθούν.

Η Δίκαιη Μετάβαση «χτίζει» υπολογιστική ισχύ

Το έργο θα υλοποιηθεί υπό τον συντονισμό της ΕΔΥΤΕ και εντάσσεται στη στρατηγική πρωτοβουλία EuroHPC (European High Performance Computing), δηλαδή το πανευρωπαϊκό πλαίσιο που στηρίζει την ανάπτυξη υπερυπολογιστικών υποδομών ως στοιχείο τεχνολογικής κυριαρχίας της Ευρώπης.

Σε επίπεδο χρηματοδότησης, βασικός πυλώνας είναι το Σχέδιο Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης (ΣΔΑΜ) Δυτικής Μακεδονίας, με συμπληρωματική συμμετοχή πόρων από το υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης. Η επιλογή αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς συνδέει τη μετάβαση της περιοχής από την εξάρτηση στον λιγνίτη με μια υποδομή αιχμής που φιλοδοξεί να ανοίξει «πόρτες» σε επενδύσεις και νέο παραγωγικό μοντέλο.

Μαζί με τον υπερυπολογιστή προβλέπεται και επένδυση σε «πράσινο» κέντρο δεδομένων που θα δημιουργηθεί επίσης στο campus του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας. Το ενεργειακό αποτύπωμα ενός υπερυπολογιστή είναι εξ ορισμού μεγάλο, γεγονός που εξηγεί γιατί στο σχεδιασμό ενσωματώνεται η ανάγκη ενεργειακά αποδοτικών λύσεων.

«Παράθυρο» τριετίας για startups και ΜμΕ

Στον σχεδιασμό περιλαμβάνεται και ένα στοιχείο που μπορεί να λειτουργήσει ως πραγματικός επιταχυντής ανάπτυξης: η πρόσβαση ερευνητών και φοιτητών στον υπερυπολογιστή θα είναι άμεση και δωρεάν. Επιπλέον, για τα πρώτα τρία χρόνια προβλέπεται αντίστοιχη δυνατότητα δωρεάν χρήσης και για startups και μικρομεσαίες επιχειρήσεις, ώστε να μπορούν να αξιοποιήσουν τις υπολογιστικές δυνατότητες χωρίς το βαρύ κόστος που συνεπάγεται η υπερυπολογιστική ισχύς.

Στο παρασκήνιο αυτής της επιλογής υπάρχει μια σαφής πολιτική και αναπτυξιακή λογική: να μη μείνει ο υπερυπολογιστής «κλειστή» υποδομή, αλλά να λειτουργήσει ως πλατφόρμα παραγωγής εφαρμογών, δοκιμών και προϊόντων.

Στόχος εγκατάστασης μέσα στο 2026

Στο ίδιο χρονικό πλαίσιο, όπως έχει γίνει γνωστό, μέσα στην άνοιξη αναμένεται να κατατεθούν οι τεχνικές προδιαγραφές του έργου και των συνοδών συστημάτων του. Τη σχετική ενημέρωση έδωσε ο αντιπεριφερειάρχης Διαφάνειας, Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης και Ψηφιακού Μετασχηματισμού, Αναστάσιος Ραφαηλίδης, επισημαίνοντας ότι στο τέλος του 2025 πραγματοποιήθηκε συνάντηση με τη διαχειριστική αρχή του ΣΔΑΜ, προκειμένου να οριστικοποιηθούν τεχνικές λεπτομέρειες με την ΕΔΥΤΕ και το Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας.

Το σχέδιο προβλέπει ότι, μετά τις τεχνικές προδιαγραφές, η πρόταση θα κατατεθεί στο ΔΑΜ κατόπιν σχετικής πρόσκλησης και θα ξεκινήσει σταδιακά η εγκατάσταση. Η ακριβής υπολογιστική ισχύς και το εμβαδόν των εγκαταστάσεων δεν έχουν ακόμη οριστικοποιηθεί, καθώς θα αποφασιστούν στο πλαίσιο των τεχνικών προδιαγραφών.

Ωστόσο, ο πυρήνας του προσανατολισμού είναι ήδη σαφής. Η βασική κατεύθυνση του υπερυπολογιστή θα αφορά το δίπτυχο ενέργεια/περιβάλλον και αγροδιατροφή, δηλαδή δύο τομείς που συνδέονται άμεσα με τη φυσιογνωμία και τα συγκριτικά πλεονεκτήματα της περιοχής.

Το «έξυπνο» μοντέλο εγκατάστασης

Ένα από τα τεχνικά χαρακτηριστικά που επιταχύνει τη διαδικασία είναι ότι ο υπερυπολογιστής θα στεγαστεί σε ειδικούς προκατασκευασμένους οικίσκους, κατάλληλους για φιλοξενία προηγμένων υπολογιστικών συστημάτων. Το μοντέλο αυτό επιλέγεται ώστε να αποφευχθούν μεγάλες καθυστερήσεις κατασκευής «σκληρών» κτιριακών υποδομών, ενώ ταυτόχρονα εξασφαλίζεται λειτουργική σταθερότητα λόγω των συνθηκών ψύξης και θέρμανσης που απαιτούνται σε τέτοιες εγκαταστάσεις.

Η συγκεκριμένη επιλογή ακολουθεί διεθνή πρακτική σε data centers υψηλών απαιτήσεων, όπου ο χρόνος υλοποίησης και η ενεργειακή αποδοτικότητα αποτελούν κρίσιμες παραμέτρους.

Θέσεις εργασίας και δευτερογενείς επενδύσεις

Σε όρους απασχόλησης, εκτιμάται ότι τόσο ο υπερυπολογιστής όσο και το πράσινο κέντρο δεδομένων θα δημιουργήσουν περίπου 50 θέσεις εργασίας υψηλών δεξιοτήτων, που θα αφορούν ερευνητές και τεχνικούς. Όμως οι τοπικοί παράγοντες επιμένουν ότι η πραγματική δυναμική βρίσκεται στις δευτερογενείς επιπτώσεις, δηλαδή στις επιχειρήσεις που ενδέχεται να εγκατασταθούν στην περιοχή ώστε να επωφεληθούν από την υποδομή, αλλά και στις τοπικές επιχειρήσεις που θα μπορούν να αναπτύξουν νέα προϊόντα και υπηρεσίες αξιοποιώντας τη δύναμη του υπερυπολογιστή.

Η επιδίωξη είναι να δημιουργηθεί μια τεχνολογική «συστάδα» που θα διαφοροποιήσει ουσιαστικά την οικονομία της περιοχής, μεταφέροντας βάρος από την παραδοσιακή βιομηχανική βάση προς την έρευνα, την καινοτομία και τις ψηφιακές εφαρμογές.

Τηλεθέρμανση, βιώσιμη γεωργία και εφαρμογές πραγματικού κόσμου

Το πιο ενδιαφέρον στοιχείο του σχεδιασμού είναι ότι η υποδομή δεν αντιμετωπίζεται ως έργο «βιτρίνας», αλλά ως εργαλείο ανάπτυξης λύσεων με άμεση εφαρμογή στην καθημερινότητα. Το παράδειγμα της βελτιστοποίησης της τηλεθέρμανσης ή της ενίσχυσης της παραγωγικότητας στη βιώσιμη γεωργία δείχνει τον χαρακτήρα εφαρμοσμένης καινοτομίας που θέλει να αποκτήσει η περιοχή.

Παράλληλα, η εγγύτητα με το Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας επιτρέπει ένα κρίσιμο πλεονέκτημα: οι φοιτητές και οι ερευνητές θα έχουν τη δυνατότητα να συνδεθούν με σύγχρονα ευρωπαϊκά οικοσυστήματα ΤΝ και υπερυπολογιστικής, χωρίς να αναγκάζονται να αναζητούν αντίστοιχες ευκαιρίες αποκλειστικά σε Αθήνα ή στο εξωτερικό.

SYNERGiNN Hub: Οι επιχειρήσεις ήδη «χτυπούν την πόρτα» της καινοτομίας

Το τοπικό οικοσύστημα δείχνει ότι έχει αρχίσει να σχηματίζεται. Όπως έχει δηλώσει ο αναπληρωτής καθηγητής του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας και συντονιστής του κόμβου ψηφιακής καινοτομίας SYNERGiNN Hub, Νικόλαος Πλόσκας, ο κόμβος λειτουργεί περίπου ενάμιση χρόνο και η ζήτηση για τις υπηρεσίες του είναι ήδη ιδιαίτερα αυξημένη.

Σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, έχουν υπογραφεί συμβάσεις με 63 επιχειρήσεις, με το 93% να προέρχεται από τη Δυτική Μακεδονία, ενώ στόχος είναι να φτάσουν τις 200 έως το τέλος του έργου, τον Ιούνιο του 2027. Ο κόμβος στοχεύει στη συγκέντρωση εμπειρογνωμόνων, ερευνητών, βιομηχανίας και επιχειρήσεων, ώστε να καλυφθεί ολόκληρος ο κύκλος καινοτομίας, από την ιδέα έως το εμπορικό προϊόν.

Το πιο ουσιαστικό είναι ότι ήδη αναπτύσσονται λύσεις ΤΝ για πραγματικά προβλήματα, από εξειδικευμένα chatbots έως εφαρμογές για τη βιομηχανία όπως η βελτιστοποίηση παραγωγής. Και αυτό είναι ένα κρίσιμο προμήνυμα: ο υπερυπολογιστής δεν έρχεται σε «άδειο πεδίο», αλλά σε ένα περιβάλλον όπου έχουν αρχίσει να αναδύονται ανάγκες, συνέργειες και επιχειρηματική ζήτηση.

Front-end γραφείο στον «Δημόκριτο» και πλήρης λειτουργία με τον «Δαίδαλο»

Σημαντική εξέλιξη αποτελεί και το επιχειρησιακό άνοιγμα του εργοστασίου ΤΝ «Pharos». Όπως έχει ειπωθεί, το front-end γραφείο της PHAROS AE στον «Δημόκριτο» αναμένεται να μπει σύντομα στην αφετηρία, με τις πρώτες επαφές και συνέργειες με εταιρείες να εκτιμάται ότι θα ξεκινήσουν έως τον Μάρτιο. Η πλήρης λειτουργία του, ωστόσο, αναμένεται να συνδεθεί χρονικά με την ενεργοποίηση του υπερυπολογιστή «Δαίδαλος», μέσα στο επόμενο εξάμηνο.

Η «τριάδα» Δαίδαλος–Pharos–Κοζάνη διαμορφώνει στην πράξη ένα εθνικό πλέγμα που φιλοδοξεί να σηκώσει το βάρος της Τεχνητής Νοημοσύνης, της ανάλυσης δεδομένων και της σύγχρονης υπολογιστικής σε επίπεδο που μέχρι πρότινος αποτελούσε προνόμιο μεγάλων τεχνολογικών οικοσυστημάτων.

Διαβάστε επίσης; Υπερυπολογιστής AI στην Κοζάνη: Η Ελλάδα αποκτά το δικό της «τεχνολογικό εργοστάσιο»