Κατασκευές: Προ των πυλών η απειλή της έλλειψης προσωπικού

Επιπλέον 51.000-55.000 εργαζόμενοι θα απαιτηθούν ως το 2026 σύμφωνα με τη μελέτη του ΙΟΒΕ

Ο κατασκευαστικός κλάδος, για πρώτη φορά μετά την καταβύθιση της οικονομικής κρίσης, έχει μπροστά του μια τεράστια δεξαμενή έργων 27 δισ. ευρώ ως το 2030. Το ανεκτέλεστο των μεγάλων ομίλων έχει εκτοξευθεί άνω των 15 δισ. και το στοίχημα πια είναι η εκτέλεση των έργων, εντός προϋπολογισμού και χρονοδιαγράμματος, όπως διαμηνύει η ηγεσία του υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών.

Μια από τις μεγάλες απειλές, για την υλοποίηση των έργων, είναι η έλλειψη ανθρώπινου δυναμικού. Μέσα στην κρίση, εργατοτεχνίτες, εξειδικευμένοι εργάτες, εργοδηγοί, μηχανικοί, έφυγαν από την Ελλάδα ή μεταπήδησαν σε άλλο κλάδο, με αποτέλεσμα σήμερα να εντοπίζεται μια μαύρη τρύπα, που σύμφωνα με στελέχη του κλάδου, θα φτάσει στις 80.000-100.000 θέσεις εργασίας τα επόμενα χρόνια . Μέσα στην εβδομάδα, ο διευθύνων σύμβουλος του ομίλου ΑΒΑΞ, Κωνσταντίνος Μιτζάλης, προσδιόρισε το κενό ως προς τους εργατοτεχνίτες σε 30.000 άτομα.

Η αξία του κλάδου για την απασχόληση

Σύμφωνα με την τελευταία μελέτη του ΙΟΒΕ για τις προοπτικές των κατασκευών, που διενεργήθηκε για λογαριασμό του ΤΜΕΔΕ, το σύνολο των εργαζομένων στις θα πρέπει να αυξηθεί την περίοδο 2024-2026 στις 250.000, επίπεδο κατά 51.000-55.000 εργαζόμενους ψηλότερα από όσους απασχολούνταν το 2022, που προσδιορίζονται σε 197.000 άτομα (συμπεριλαμβανομένων αρχιτεκτόνων και μηχανικών).

Μετά από μια δεκαετία ανώμαλης πτώσης, που ο κλάδος βυθίστηκε από τους 386.000 εργαζόμενους το 2008 στους 191.000 το 2017, παρουσιάζει από τότε μια σχετική στασιμότητα με τάση ήπιας ανόδου.

Το μερίδιο του κατασκευαστικού κλάδου στη συνολική απασχόληση, σύμφωνα με τη μελέτη, μειώθηκε από 8% το 2008, οπότε ήμασταν πάνω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο (ΕΕ-27), σε 4,1% το 2022. Το 2022 είχαμε πέσει κατά 2,6 ποσοστιαίες μονάδες από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.

Όμως, παρά την υποχώρηση των μεγεθών του κλάδου, στις περισσότερες περιφέρειες της χώρας η συμμετοχή των κατασκευών στην οικονομική δραστηριότητα και την απασχόληση παραμένει υπολογίσιμη. Ειδικότερα, το 2021 κυμάνθηκε από 3,5% σε Ανατολική́ Μακεδονία και Θράκη ως 6,2% στο Νότιο Αιγαίο, με τον εθνικό μέσο όρο στο 4,2%.

Κίνητρα επαναπτρισμού

Μέχρι σήμερα, οι κατασκευαστικές εταιρείες έχουν καταφέρει να διαχειριστούν τις ελλείψεις, ώστε να μην υπάρξει καθυστέρηση στα υπό εκτέλεση έργα, «αρπάζοντας» προσωπικό η μία από την άλλη. Η αυξημένη ζήτηση ανεβάζει βεβαίως και το κόστος εργασίας. Είναι χαρακτηριστικό ότι σήμερα το ημερομίσθιο του τεχνίτη στην αγορά έχει ξεπεράσει τα 100 ευρώ, όταν οι προϋπολογισμοί των έργων καταρτίζονται με 58 ευρώ.

Όλοι συνηγορούν ότι, με τα χρονοδιαγράμματα του Ταμείου Ανάκαμψης να πιέζουν και μεγάλα έργα όπως ο ΒΟΑΚ και η Εγνατία Οδός (η οποία χρειάζεται βαριά συντήρηση) να βρίσκονται σε τροχιά εκκίνησης, θα επέλθει ασφυξία. Τα στελέχη του κλάδου βλέπουν τη λύση σε δύο άξονες. Την παροχή κινήτρων για τον επαναπατρισμό επιστημόνων, καθώς και διακρατικές συμφωνίες για προσωπικό εκτός Ε.Ε.

Οι διακρατικές συμφωνίες, στις οποίες προχωρά η Ελλάδα εκτιμάται πως μπορούν να δώσουν ανάσα στον κλάδο. Η μεγάλη πρόκληση είναι, βεβαίως, η πιστοποίηση αυτών των ανθρώπων,  για παράδειγμα από την Ινδία ή το Πακιστάν, διότι η κατασκευή χρειάζεται κατά κύριο λόγο εξειδικευμένο προσωπικό. Συγχρόνως, αυτοί οι άνθρωποι θα έχουν ανάγκες στέγασης και σίτισης κι αυτό μεταφράζεται σε αυξημένο κόστος.

Άφαντοι οι νέοι από την κατασκευή

Ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι οι νέοι της χώρας δεν μπαίνουν πια στις κατασκευές. Σε αυτή τη δομική παράμετρο του προβλήματος, εστίασε πρόσφατα ο πρόεδρος της ΤΕΡΝΑ, Γιώργος Περδικάρης. «Πρέπει να μπει τέλος στην απαξίωση των τεχνικών επαγγελμάτων στην ελληνική κοινωνία. Σήμερα, μόλις 4% του νέου κόσμου μπαίνει στον τεχνικό κλάδο, όταν στην Ευρώπη το ποσοστό είναι 7%», είπε χαρακτηριστικά.

Η μελέτη του ΙΟΒΕ εντοπίζει το πρόβλημα στην τελευταία δεκαετία. Το 2022 οι νέοι ηλικίας 15-24 ετών αποτελούσαν μόλις το 3,4% του εργατικού δυναμικού του κλάδου, από 9,5% το 2008. Στην Ευρώπη, όπου επίσης καταγράφεται ηπιότερη πτωτική τάση, το αντίστοιχο ποσοστό ήταν κατά μέσο όρο 7,9%. Η χώρα μας κατατάσσεται στην τελευταία θέση μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ ως προς τη συμμετοχή των νέων στο εργατικό δυναμικό του κλάδου.

Κρίσιμη παράμετρος είναι ότι αυτό το έλλειμα επηρεάζει τη μεταφορά τεχνογνωσίας, εμπειρίας και ικανοτήτων, υποσκάπτοντας την τρέχουσα και τη μελλοντική ανταγωνιστικότητα του κλάδου.