Φρένο στις αδιαφανείς συναλλαγές και σε δάνεια με «ιδιαίτερες σχέσεις»: Επιτροπές κινδύνου, γραμμές καταγγελιών και τριμηνιαίοι έλεγχοι σε όλες τις τράπεζες

Ένα νέο, ενισχυμένο πλαίσιο τραπεζικής διακυβέρνησης και εποπτείας τίθεται σε εφαρμογή από την 1η Οκτωβρίου 2025, αλλάζοντας ριζικά τους κανόνες λειτουργίας των τραπεζών στην Ελλάδα. Η Τράπεζα της Ελλάδος, σε συνεργασία με την Ελληνική Ένωση Τραπεζών, θέτει τις βάσεις για έναν πιο διαφανή, υπεύθυνο και ευρωπαϊκά ευθυγραμμισμένο τραπεζικό τομέα, με στόχο τη θωράκιση του συστήματος από φαινόμενα αδιαφάνειας, συγκρούσεων συμφερόντων και οικονομικού εγκλήματος.

Το νέο κανονιστικό πλαίσιο αντικαθιστά τον υφιστάμενο κανονισμό που ίσχυε σχεδόν επί μία δεκαετία και εισάγει αυστηρούς ελέγχους για τις χορηγήσεις δανείων σε μέλη Διοικητικών Συμβουλίων, την καταπολέμηση του ξεπλύματος χρήματος, αλλά και τη θεσμοθέτηση διαδικασιών εσωτερικής αναφοράς παραβάσεων (whistleblowing).

Αυστηροί περιορισμοί στις συναλλαγές με μέλη ΔΣ – Πλήρης διαφάνεια και ενημέρωση της ΤτΕ

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στις συναλλαγές τραπεζών με μέλη των Διοικητικών Συμβουλίων και πρόσωπα συνδεδεμένα με αυτά (π.χ. συγγενείς, νομικά συνδεδεμένες οντότητες). Οι χορηγήσεις δανείων, οι υπεραναλήψεις και άλλες πιστωτικές συναλλαγές θα πρέπει να διενεργούνται με αντικειμενικά και εμπορικά κριτήρια, ενώ τα πρόσωπα που εμπλέκονται δεν θα έχουν δικαίωμα συμμετοχής στη διαδικασία λήψης των αποφάσεων.

Όταν το συνολικό ύψος πίστωσης προς μέλος ΔΣ υπερβαίνει τις 200.000 ευρώ, οι τράπεζες υποχρεούνται να ενημερώνουν αναλυτικά την Τράπεζα της Ελλάδος, παρέχοντας πλήρη στοιχεία για:

• Το συνολικό ποσό πίστωσης

• Τα υπόλοιπα ανεξόφλητα δάνεια

• Τη συμμόρφωση με τις εσωτερικές πολιτικές αξιολόγησης κινδύνου

Αυτό αποτελεί μια σημαντική τομή στην πρόληψη αθέμιτων πρακτικών και εσωτερικών επιρροών, ενισχύοντας τα φίλτρα διοικητικής ανεξαρτησίας.

Θεσμικές Επιτροπές και νέες αρμοδιότητες – Έλεγχος κάθε 3 μήνες σε όλα τα ρίσκα

Το νέο πλαίσιο καθιστά υποχρεωτική την τακτική λειτουργία των Επιτροπών Εσωτερικού Ελέγχου και Διαχείρισης Κινδύνων σε κάθε πιστωτικό ίδρυμα. Η Επιτροπή Διαχείρισης Κινδύνων θα συνεδριάζει τουλάχιστον ανά τρίμηνο, ενώ προβλέπεται η δυνατότητα έκτακτης ενεργοποίησης σε περίπτωση ενδείξεων παραβίασης των κανόνων ή συστημικού κινδύνου.

Οι επιτροπές αυτές θα αξιολογούν όχι μόνο τους πιστωτικούς και ρευστότητας κινδύνους, αλλά και νομικούς, τεχνολογικούς, περιβαλλοντικούς, φήμης και στρατηγικής φύσης, περιλαμβάνοντας:

• Κίνδυνο ξεπλύματος μαύρου χρήματος

• Κίνδυνο χρηματοδότησης της τρομοκρατίας

• Κοινωνικές, νομικές ή τεχνολογικές απειλές

• Ρίσκα συγκέντρωσης κεφαλαίων και αγορών

Η ολιστική αυτή προσέγγιση ευθυγραμμίζεται πλήρως με τις κατευθυντήριες οδηγίες της Ευρωπαϊκής Αρχής Τραπεζών (EBA).

Υποχρεωτικό σύστημα αναφοράς παραβάσεων – Θωρακίζεται το whistleblowing

Ένα ακόμη κρίσιμο σκέλος του νέου πλαισίου είναι η καθιέρωση υποχρεωτικών μηχανισμών εσωτερικής αναφοράς παραβάσεων, με στόχο την ενίσχυση της λογοδοσίας και της εσωτερικής συμμόρφωσης.

Κάθε τράπεζα οφείλει να διαθέτει τουλάχιστον μία από τις εξής γραμμές αναφοράς:

• Μέσω του τμήματος κανονιστικής συμμόρφωσης

• Μέσω της εσωτερικής επιθεώρησης

• Μέσω ανεξάρτητης και εμπιστευτικής γραμμής καταγγελιών (whistleblowing line)

Η λειτουργία αυτών των μηχανισμών τελεί υπό την προϋπόθεση πλήρους προστασίας των προσωπικών δεδομένων τόσο του καταγγέλλοντος όσο και του καταγγελλόμενου, σύμφωνα με τον Γενικό Κανονισμό Προστασίας Δεδομένων (GDPR).

Με το νέο πλαίσιο, η ελληνική τραπεζική αγορά εισέρχεται σε μια νέα φάση θεσμικής ωρίμανσης. Η ενίσχυση των διαδικασιών εποπτείας, η αυστηροποίηση των εσωτερικών ελέγχων και η ρύθμιση των συγκρούσεων συμφερόντων αποτελούν πυλώνες εμπιστοσύνης για επενδυτές, καταθέτες και θεσμούς.

Η υιοθέτηση ευρωπαϊκών προτύπων στην τραπεζική διακυβέρνηση θωρακίζει τον κλάδο και δημιουργεί τις προϋποθέσεις για μακροχρόνια σταθερότητα, διαφάνεια και υπευθυνότητα.