EU ETS 2025: Οι νέες υποχρεώσεις, οι επενδύσεις, τα πρόστιμα και η ευθυγράμμιση με το πλαίσιο Net Zero του ΙΜΟ

Η ευρωπαϊκή ναυτιλία μπαίνει σε μια νέα εποχή περιβαλλοντικής και οικονομικής πρόκλησης, καθώς τον Οκτώβριο του 2025 θα βρεθεί αντιμέτωπη με τον πρώτο «λογαριασμό» της συμμετοχής της στο Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών της ΕΕ (EU ETS). Το μέτρο, που εφαρμόζει την αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει», σηματοδοτεί την πλήρη ένταξη του κλάδου στον μηχανισμό περιορισμού των αερίων του θερμοκηπίου και αλλάζει τους κανόνες στο διεθνές θαλάσσιο εμπόριο.

Οι πρώτοι αριθμοί και η κατανομή του κόστους

Σύμφωνα με τα στοιχεία της Drewry, περίπου 13.000 πλοία υπέβαλαν τα δεδομένα εκπομπών τους για το 2024 μέσω της ευρωπαϊκής πλατφόρμας MRV (Monitoring, Reporting & Verification). Οι εκπομπές ανήλθαν σε 90 εκατ. τόνους CO₂, αριθμός αυξημένος κατά 14% σε σχέση με το 2023 λόγω των γεωπολιτικών εξελίξεων που ανάγκασαν μεγάλο μέρος του στόλου να παρακάμψει τη Διώρυγα του Σουέζ, ακολουθώντας μεγαλύτερες διαδρομές μέσω του Ακρωτηρίου της Καλής Ελπίδας.

Η ευθύνη δεν κατανέμεται ομοιόμορφα. Ο κλάδος των containerships, αν και αντιπροσωπεύει μόλις το 16% των πλοίων και το 21% της χωρητικότητας, επιβαρύνει το περιβάλλον με το 34% των συνολικών εκπομπών. Με βάση την τρέχουσα τιμή των δικαιωμάτων (EUA) στα 70 ευρώ, η Drewry υπολογίζει ότι ο κλάδος θα καταβάλει τον Οκτώβριο του 2025 περίπου 2,9 δισ. δολάρια για το 40% των εκπομπών του 2024. Μετά το τέλος της μεταβατικής περιόδου, το 2026, η ετήσια δαπάνη αναμένεται να εκτοξευθεί στα 7,5 δισ. δολάρια.

Η επιβάρυνση θα είναι σημαντική: ένα επιβατηγό ή RoPax πλοίο θα πληρώνει κατά μέσο όρο 1 εκατ. δολάρια ετησίως, ενώ τα containerships θα κληθούν να καταβάλουν περίπου 500.000 δολάρια.

Επενδύσεις για πράσινη συμμόρφωση

Η οικονομική πίεση οδηγεί τις ναυτιλιακές σε γρήγορη στροφή προς λύσεις εξοικονόμησης ενέργειας και μείωσης εκπομπών. Ήδη παρατηρείται αυξημένη χρήση βιώσιμων βιοκαυσίμων, ανάπτυξη πλοίων που κινούνται με εναλλακτικά καύσιμα (LNG, μεθανόλη, αμμωνία), εφαρμογή αντιρρυπαντικών χρωμάτων χαμηλής τριβής και τεχνολογιών ενεργειακής απόδοσης. Η ΕΕ επιδιώκει, με αυτό το πλαίσιο, να συνδέσει την περιβαλλοντική στρατηγική με την τεχνολογική καινοτομία στον κλάδο.

Σημαντική είναι και η προσαρμογή των κανόνων στο διεθνές επίπεδο. Η Ένωση προγραμματίζει να εναρμονίσει το καθεστώς της με το Net Zero Framework (NZF) του Διεθνούς Ναυτιλιακού Οργανισμού (ΙΜΟ), ώστε να αποφευχθεί η διπλή φορολογική επιβάρυνση. Η συμφωνία του ΙΜΟ, που επιτεύχθηκε τον Απρίλιο του 2025 και αναμένεται να υιοθετηθεί οριστικά τον Οκτώβριο, θα αποτελέσει το πρώτο παγκόσμιο πλαίσιο τιμολόγησης εκπομπών στη ναυτιλία.

Νέοι κανόνες και προοπτικές για τον κλάδο

Η ένταξη της ναυτιλίας στο EU ETS είναι σταδιακή:

• Το 2025 θα καλυφθεί το 40% των εκπομπών του 2024.

• Το 2026 θα καλυφθεί το 70% των εκπομπών του 2025.

• Από το 2027 και μετά θα επιβαρύνεται το 100% των εκπομπών.

Το μέτρο αφορά όλα τα ταξίδια μεταξύ ευρωπαϊκών λιμένων, το 50% των εκπομπών από διεθνή ταξίδια προς ή από την ΕΕ και το σύνολο των εκπομπών κατά την παραμονή στα λιμάνια. Οι εταιρείες υποχρεούνται να καταγράφουν και να υποβάλλουν στοιχεία έως τις 31 Μαρτίου κάθε έτους και να παραδίδουν τα αντίστοιχα δικαιώματα εκπομπών έως τις 30 Απριλίου.

Οι παραβάτες κινδυνεύουν με πρόστιμο 100 ευρώ ανά τόνο CO₂ που δεν έχει καλυφθεί, αλλά και με υποχρέωση συμμόρφωσης την επόμενη χρονιά. Το πλαίσιο του ΙΜΟ προβλέπει επιπλέον ότι τα κόστη συμμόρφωσης μπορούν να μετακυλίονται σε εκείνον που ασκεί την εμπορική εκμετάλλευση του πλοίου, κάτι που αναμένεται να ελαφρύνει τους πλοιοκτήτες και να κατανείμει δικαιότερα το βάρος στην αλυσίδα των θαλάσσιων μεταφορών.

Η μετάβαση δεν είναι εύκολη. Η ναυτιλιακή βιομηχανία θα χρειαστεί κολοσσιαίες επενδύσεις σε νέες τεχνολογίες, συνεργασίες με ενεργειακές εταιρείες και σημαντική οικονομική αντοχή για να παραμείνει ανταγωνιστική. Ωστόσο, η πορεία αυτή θεωρείται αναπόφευκτη, καθώς το ζητούμενο είναι η απανθρακοποίηση ενός κλάδου που μεταφέρει το 90% του παγκόσμιου εμπορίου.

Διαβάστε επίσης: «Πράσινο» μέλλον με «μπλε» υπογραφή: ECSA και SEA Europe καλούν την ΕΕ να στηρίξει τον στόλο της