Η Ελλάδα αναδεικνύεται πρωταγωνιστής στη ναυτιλία μικρών αποστάσεων της Ευρώπης, με 75 εκατ. επιβάτες και 106,6 εκατ. τόνους φορτίων

Η Ελλάδα επιβεβαιώνει τον στρατηγικό της ρόλο ως βασικός κόμβος της ευρωπαϊκής θαλάσσιας μικρής ναυτιλίας (Short Sea Shipping-SSS), ενισχύοντας τόσο την περιφερειακή συνοχή όσο και τη θέση της στη διεθνή εφοδιαστική αλυσίδα. Με περισσότερα από 200 κατοικημένα νησιά, ισχυρή ακτοπλοϊκή σύνδεση και σημαντική εμπορευματική δραστηριότητα, η χώρα αναδεικνύεται πρωταγωνιστής σε έναν κλάδο που μεταφέρει το 60% των θαλάσσιων φορτίων της ΕΕ και διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στην ενεργειακή και πράσινη μετάβαση της Ευρώπης.

Σύμφωνα με τη μελέτη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής «Study on short-sea shipping’s contribution to the European transport network», η Ελλάδα, μαζί με την Ιταλία και τη Δανία, συγκεντρώνει σχεδόν το 50% της επιβατικής κίνησης στη ναυτιλία μικρών αποστάσεων της ΕΕ. Το 2023 τα ελληνικά λιμάνια εξυπηρέτησαν 75 εκατομμύρια επιβάτες (19% της συνολικής κίνησης της ΕΕ), αποτελώντας ζωτικό κρίκο στην ακτοπλοϊκή σύνδεση νησιών και ηπειρωτικών περιοχών. Η Ιταλία κατέγραψε 85 εκατομμύρια επιβάτες (22%) και η Δανία 41 εκατομμύρια (10%), γεγονός που δείχνει ότι η Μεσόγειος εξακολουθεί να έχει κεντρικό ρόλο στις θαλάσσιες μετακινήσεις επιβατών.

Παράλληλα, η Ελλάδα σημειώνει ισχυρή εμπορευματική παρουσία, με 106,6 εκατ. τόνους φορτίων SSS στη Μεσόγειο το 2022, εκ των οποίων 81,6 εκατ. τόνοι Ro-Ro φορτία (οχήματα και συνδυασμένες μεταφορές), 15,3 εκατ. τόνοι εμπορευματοκιβώτια, ενώ τα υγρά και ξηρά χύδην φορτία κινήθηκαν σε μικρότερα μεγέθη (0,9–6,4 εκατ. τόνοι). Ο όγκος αυτός υπογραμμίζει τον κρίσιμο ρόλο των ελληνικών λιμανιών για τη διασύνδεση των νησιών, αλλά και για τις διεθνείς εμπορικές ροές στην Ανατολική Μεσόγειο και τα Βαλκάνια.

Η σημασία του κλάδου είναι πανευρωπαϊκή: το 2022 οι θαλάσσιες μεταφορές μικρών αποστάσεων έφθασαν τους 1,7 δισ. τόνους φορτίων, με τα υγρά χύδην φορτία να αποτελούν το 41% (708 εκατ. τόνους), τα ξηρά χύδην το 21% (369 εκατ. τόνους), τα Ro-Ro το 16% (273 εκατ. τόνους) και τα εμπορευματοκιβώτια το 15% (256 εκατ. τόνους). Ο κλάδος υποστηρίζει περισσότερες από 144.000 θέσεις εργασίας και πάνω από 10.000 επιχειρήσεις, με συνολική συνεισφορά 151 δισ. ευρώ στην ευρωπαϊκή οικονομία.

Ο Πειραιάς και τα ελληνικά λιμάνια ως κόμβοι ανάπτυξης

Η ανάπτυξη του ελληνικού δικτύου λιμένων ενισχύει την ανταγωνιστικότητα της χώρας. Ο Πειραιάς, σε συνδυασμό με τα λιμάνια της Ηγουμενίτσας και του Ηρακλείου, τα οποία πρόσφατα πέρασαν υπό μερικό έλεγχο της ιταλικής Grimaldi, αποκτούν αυξημένη σημασία ως πύλες για επιβάτες, Ro-Ro φορτία και κρουαζιέρες. Οι επενδύσεις στις υποδομές τους ενισχύουν την πολυτροπική συνδεσιμότητα, τη διευκόλυνση εμπορικών ροών και τη βιωσιμότητα των θαλάσσιων διαδρομών.

Η νέα εποχή χαρακτηρίζεται επίσης από συγκέντρωση λιμένων μέσω συγχωνεύσεων, τάση που κυριαρχεί ήδη στη Βόρεια Θάλασσα και τη Βαλτική (π.χ. Antwerp-Zeebrugge, Hamina-Kotka, Copenhagen-Malmö), και συνδέεται με βελτίωση της αποδοτικότητας, της διαχείρισης κόστους και της ανάπτυξης συνδυασμένων μεταφορών. Η Ελλάδα ακολουθεί το παράδειγμα, επενδύοντας σε διασυνδέσεις που μειώνουν την εξάρτηση από οδικά δίκτυα και μειώνουν το περιβαλλοντικό αποτύπωμα.

Πράσινη μετάβαση και ηλεκτροκίνηση: Νέα πρόκληση για το Αιγαίο

Η επόμενη μεγάλη πρόκληση για τη ναυτιλία μικρών αποστάσεων είναι η πράσινη μετάβαση. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπολογίζει ότι περισσότερες από 900 θέσεις πρόσδεσης στα ευρωπαϊκά λιμάνια θα πρέπει να συνδεθούν με το ηλεκτρικό δίκτυο έως το 2030, με επενδυτικό κόστος 2,8-4 δισ. ευρώ. Η συνεργασία λιμένων, κρατών-μελών και ιδιοκτητών πλοίων αναμένεται να επιταχύνει την ανάπτυξη υποδομών και να μειώσει το επενδυτικό ρίσκο.

Η Ελλάδα συμμετέχει ήδη σε προγράμματα ανάπτυξης ηλεκτροκίνητων πλοίων σε συνεργασία με χώρες όπως η Σουηδία, η Νορβηγία και η Δανία, αλλά και σε έργα που θα καταστήσουν τα ελληνικά λιμάνια κόμβους «πράσινης ενέργειας» για την ακτοπλοΐα. Η μείωση του κόστους μπαταριών και η βελτίωση της ενεργειακής πυκνότητας καθιστούν την ηλεκτροκίνηση ελκυστική, ιδιαίτερα για τις γραμμές μικρών αποστάσεων που συνδέουν νησιά και ηπειρωτικές περιοχές.

Η εδραίωση της Ελλάδας στην κορυφή της ευρωπαϊκής SSS δεν είναι μόνο αποτέλεσμα γεωγραφικής θέσης, αλλά και στρατηγικών επενδύσεων σε υποδομές, στόλο και τεχνολογία. Σε μια περίοδο που η ΕΕ στρέφεται σε πιο βιώσιμες και ανθεκτικές μορφές μεταφορών, η ελληνική ναυτιλία μικρών αποστάσεων αποδεικνύει ότι μπορεί να ηγηθεί της μετάβασης, συνδυάζοντας οικονομική ανάπτυξη, περιφερειακή συνοχή και περιβαλλοντική ευθύνη.

Διαβάστε επίσης: Shortsea Ναυτιλία: Ο αθέατος γίγαντας που κινεί την ελληνική οικονομία