Οι ΗΠΑ «κατεβάζουν ρολά», αλλά οι αγορές μένουν ψύχραιμες: Τι δείχνει η εμπειρία 15 shutdowns και ποιοι κίνδυνοι καραδοκούν

Οι Ηνωμένες Πολιτείες εισήλθαν ξανά σε καθεστώς διακοπής λειτουργίας της ομοσπονδιακής κυβέρνησης (shutdown), ύστερα από αποτυχία να υπάρξει διακομματική συμφωνία για τη συνέχιση της χρηματοδότησης των δημόσιων δαπανών. Από τα ξημερώματα της Τετάρτης, πάνω από 1,5 εκατ. δημόσιοι υπάλληλοι βρέθηκαν σε άδεια άνευ αποδοχών ή εργάζονται χωρίς αμοιβή σε κρίσιμες υπηρεσίες, όπως η εναέρια κυκλοφορία.

Παρά την εικόνα πολιτικής κρίσης και κοινωνικής πίεσης, οι αγορές έδειξαν απροσδόκητη ψυχραιμία. Ο S&P 500, ο Nasdaq και οι βασικοί ευρωπαϊκοί δείκτες έκλεισαν με κέρδη την πρώτη ημέρα του shutdown, ενώ η ανοδική τάση συνεχίστηκε για δύο ακόμη συνεδριάσεις.

Η μόνη αγορά που αντέδρασε ήταν ο χρυσός, η τιμή του οποίου συνέχισε το εντυπωσιακό της ράλι, πλησιάζοντας τα 3.900 $/ουγκιά, καθώς οι επενδυτές αναζήτησαν ασφαλές καταφύγιο λόγω γενικότερης αβεβαιότητας και των προσδοκιών για χαλάρωση νομισματικής πολιτικής από τη Fed.

Ιστορική εμπειρία: Γιατί οι αγορές δεν πανικοβάλλονται

Η αντίδραση αυτή των επενδυτών δεν είναι τυχαία. Από το 1981 μέχρι σήμερα έχουν καταγραφεί 15 shutdowns, τα περισσότερα διάρκειας από λίγες ημέρες έως τρεις εβδομάδες.

Η εμπειρία δείχνει ότι οι οικονομικές απώλειες είναι προσωρινές και ανακτώνται σχεδόν πλήρως μετά την αποκατάσταση της λειτουργίας του κράτους.

• Shutdown 2018-2019 (επί Τραμπ): διήρκεσε 35 ημέρες, η μεγαλύτερη στην ιστορία.

  • Εκτιμώμενη μείωση ΑΕΠ: 0,1% για κάθε εβδομάδα καθυστέρησης (σύνολο ~11 δισ. $).

  • Αναπλήρωση: περίπου 8 δισ. $ ανακτήθηκαν μετά την καταβολή αναδρομικών μισθών στους υπαλλήλους.

  • Πολιτικό σημείο καμπής: μαζικές δηλώσεις ασθένειας από ελεγκτές εναέριας κυκλοφορίας λόγω μη καταβολής μισθών, προκαλώντας χάος στις αερομεταφορές και πίεση για τερματισμό του shutdown.

Η ιστορική αυτή μνήμη λειτουργεί καθησυχαστικά για τις αγορές, καθώς θεωρείται ότι η αναστολή είναι προσωρινή πολιτική διαμάχη και όχι δομική απειλή για την οικονομία.

Οι πολιτικές ρίζες του νέου αδιεξόδου

Το φαινόμενο είναι μοναδικό στις ΗΠΑ, καθώς σε άλλες χώρες η χρηματοδότηση του κράτους διασφαλίζεται ακόμη και χωρίς νέο προϋπολογισμό.

Ο λόγος είναι ένας νόμος του 19ου αιώνα, στον οποίο δόθηκε αυστηρή ερμηνεία επί προεδρίας Τζίμι Κάρτερ το 1980. Καμία δημόσια δαπάνη δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί αν δεν εγκριθεί προηγουμένως από το Κογκρέσο με αυξημένη πλειοψηφία (60 Γερουσιαστές).

Σήμερα, ο Ντόναλντ Τραμπ, παρά το γεγονός ότι ελέγχει και τα δύο Σώματα, χρειάζεται ψήφους Δημοκρατικών Γερουσιαστών για να περάσει το νομοσχέδιο χρηματοδότησης. Η διαμάχη επικεντρώνεται στη διατήρηση ή μη του αριθμού των δικαιούχων του Medicare/Obamacare και στη συνέχιση των φορολογικών εκπτώσεων για δαπάνες που αφορούν ασφάλιστρα υγείας.

Κάθε πλευρά προσπαθεί να αποδώσει στον αντίπαλο την ευθύνη για το shutdown. Ο Τραμπ κλιμακώνει με απειλές για μαζικές απολύσεις δημοσίων υπαλλήλων, επικαλούμενος το προηγούμενο του συνεργάτη του Ίλον Μασκ.

Infographic / Χρονοδιάγραμμα Shutdowns (1981-2025)

• 1981-1995: Συχνά βραχύβια shutdowns (2-5 ημέρες) με μικρές επιπτώσεις.

• 1995-1996 (Κλίντον): 21 ημέρες, πολιτική διαμάχη για προϋπολογισμό, ήπια αντίδραση αγορών.

• 2013 (Ομπάμα): 16 ημέρες – διαφωνία για Obamacare, προσωρινή κάμψη ΑΕΠ.

• 2018-2019 (Τραμπ): 35 ημέρες, μεγαλύτερο shutdown, απώλεια 11 δισ. $ ΑΕΠ, αλλά ανακτήθηκε μεγάλο μέρος.

• 2025 (Τραμπ Β’): Σε εξέλιξη, αγορές θετικές τις πρώτες ημέρες, αύξηση τιμής χρυσού προς 3.900 $/ουγκιά.

Πόσο μπορεί να κρατήσει η ψυχραιμία των αγορών

Οι αγορές, αυτή τη στιγμή, δείχνουν ότι θεωρούν το φαινόμενο παροδικό. Ωστόσο, οικονομικοί οίκοι όπως η Moody’s Analytics και η Goldman Sachs προειδοποιούν ότι ένα παρατεταμένο shutdown μπορεί να καθυστερήσει τη δημοσίευση κρίσιμων μακροοικονομικών στοιχείων, να πλήξει την εμπιστοσύνη επιχειρήσεων και νοικοκυριών και να επηρεάσει τον σχεδιασμό της Fed για τα επιτόκια.

Η Wall Street παραμένει σε τροχιά ανόδου, στηριζόμενη από το αφήγημα της τεχνητής νοημοσύνης και τις προσδοκίες μείωσης επιτοκίων, αλλά ορισμένοι επενδυτές τοποθετούν κεφάλαια στον χρυσό ή σε άλλες ασφαλείς τοποθετήσεις ως «ασφάλεια» απέναντι σε πιθανή κλιμάκωση.

Διαβάστε επίσης: Wall Street: Τριπλό ρεκόρ για δεύτερη ημέρα – Αγνόησε το shutdown της κυβέρνησης