Η Τουρκία υπέβαλε αίτηση για συμμετοχή στο πρόγραμμα SAFE της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η έγκριση απαιτεί απόφαση του Συμβουλίου

Η συμμετοχή της Τουρκίας στο ευρωπαϊκό πρόγραμμα SAFE (Security Action for Europe), έρχεται και πάλι στην επικαιρότητα με επίκεντρο τη διαφωνία ανάμεσα σε στρατηγική συνεργασία και εθνικά συμφέροντα. Στη συνέντευξη Τύπου της Κομισιόν, ο εκπρόσωπος Τύπου Τόμας Ρενιέρ επιβεβαίωσε ότι η Τουρκία έχει υποβάλει αίτηση για συμμετοχή και παράλληλα υπενθύμισε πως η έγκριση εξαρτάται από μια πολυδιάστατη διαδικασία που περιλαμβάνει συστάσεις της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο και τη λήψη υπόψη των ανησυχιών των κρατών-μελών.

Η Επιτροπή προειδοποίησε ότι υπάρχουν δικλείδες ασφαλείας ενσωματωμένες στον κανονισμό του SAFE, ώστε να διασφαλίζεται ότι καμία τρίτη χώρα δεν θα δρα σε βάρος των συμφερόντων των κρατών μελών ή της ίδιας της ΕΕ. Ο Ρενιέρ τόνισε ότι η Επιτροπή λαμβάνει σοβαρά υπόψη τις ανησυχίες που έχουν ήδη εκφραστεί από κάποιες χώρες, χωρίς όμως να αναφερθεί σε συγκεκριμένες.

Τι είναι το πρόγραμμα SAFE και γιατί η Τουρκία επιδιώκει να εισέλθει

Το SAFE αποτελεί έναν κεντρικό πυλώνα της αμυντικής πολιτικής της ΕΕ, με στόχο τη χρηματοδότηση κρίσιμων επενδύσεων στον τομέα της άμυνας μέσω χαμηλότοκων δανείων, σε μια περίοδο όπου η Ευρώπη επιχειρεί να ενισχύσει την ετοιμότητά της και να μειώσει την εξάρτηση από εξωτερικούς προμηθευτές.

Σύμφωνα με επίσημες ανακοινώσεις της Επιτροπής, το πρόγραμμα απευθύνεται κυρίως σε κράτη-μέλη της ΕΕ, αλλά επιτρέπει -υπό όρους- τη συμμετοχή και μη μελών μέσω συνεργασιών ή συμφωνιών που καλύπτουν έως το 35 % του κόστους ενός έργου.

Η Τουρκία, με ισχυρή αμυντική βιομηχανία, έχει εκφράσει ενδιαφέρον και θεωρεί ότι η ένταξη στο SAFE θα ενισχύσει τη θέση της στην ευρωπαϊκή αμυντική αλυσίδα συνεργασιών.

Οι αντιρρήσεις και οι «κόκκινες γραμμές» των κρατών-μελών

Η πρόθεση της Τουρκίας να ενταχθεί στο SAFE δεν αντιμετωπίζεται από όλα τα κράτη με ενθουσιασμό. Κύπρος και Ελλάδα ήδη τάσσονται αντίθετα, επισημαίνοντας ότι κράτη που «απειλούν» την ασφάλεια των μελών δεν μπορούν να συμμετέχουν σε τέτοια προγράμματα. Ο υπουργός Άμυνας της Κύπρου, Βασίλης Palmas, τόνισε ότι «οι χώρες που θέτουν ασφάλεια των κρατών-μελών σε κίνδυνο» δεν πρέπει να έχουν πρόσβαση στο SAFE.

Από την ελληνική πλευρά, έχει τεθεί ως απαραίτητη προϋπόθεση η άρση της απειλής casus belli της Τουρκίας έναντι της Ελλάδας, ως όρος συμμετοχής.

Επιπλέον, η διαδικασία δεν είναι αυτόματη: για να συζητηθεί στο Συμβούλιο, πρέπει πρώτα να υποβληθεί σύσταση από την Επιτροπή, η οποία με τη σειρά της εγκρίνεται εσωτερικά. Αυτή η «διπλή οδός» λειτουργεί ως φίλτρο, αφού εξασφαλίζει ότι η συμμετοχή τρίτων γίνεται με έλεγχο και πρόνοιες.

Τι έρχεται και τι σημαίνει για τη στρατηγική της ΕΕ

Η προθεσμία υποβολής αιτήσεων για τα δάνεια SAFE λήγει στις 30 Νοεμβρίου 2025, γεγονός που εντείνει την πίεση να ολοκληρωθούν οι πολιτικές και τεχνικές διαδικασίες.

Αν η Τουρκία ενταχθεί, θα ανοίξει νέα σελίδα στη συνεργασία ΕΕ-Τουρκίας στον τομέα της άμυνας, αλλά παράλληλα θα δοκιμαστεί η ικανότητα της ΕΕ να θέσει όρια και να διασφαλίσει ότι η ασφάλεια των κρατών- μελών δεν θα παραβιαστεί.

Οι επόμενες κινήσεις είναι κρίσιμες: πώς θα στηθούν οι ρήτρες ασφαλείας, ποιοι όροι θα τεθούν για την καθεαυτή συμμετοχή και ποιο θα είναι το πολιτικό κόστος για τις χώρες που θα υποστηρίξουν ή θα εμποδίσουν τη συμμετοχή.

Διαβάστε επίσης: Casus belli και «γκρίζες ζώνες»: Ο Μητσοτάκης βάζει φρένο στην ένταξη της Τουρκίας στο SAFE