Η Ε.Ε. χάνει έως 220 δισ. ευρώ ετησίως από φορολογικά κενά. Η Ελλάδα βλέπει το βάρος να μετατοπίζεται στα νοικοκυριά

Η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση φαίνεται να χάνει έναν από τους πιο κρίσιμους πυλώνες της, τη δίκαιη κατανομή του φορολογικού βάρους. Σύμφωνα με τα στοιχεία της EU Tax Observatory και της European Commission για το 2025, το φορολογικό χάσμα (tax gap) στις 27 χώρες-μέλη της Ε.Ε. ανέρχεται σε περίπου 220 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως. Από αυτά, περίπου 54 δισ. ευρώ χάνεται από απάτη στον ΦΠΑ και 70 δισ. ευρώ από πρακτικές φοροαποφυγής εταιρειών μέσω ενδοομιλικών τιμολογήσεων και υπεράκτιων σχημάτων.

Οι αριθμοί σηματοδοτούν ότι η φορολογική πολιτική της Ε.Ε. δεν συμβαδίζει με τη γεωγραφική και οικονομική της επέκταση. Η Ενιαία Αγορά προβλέπει ελεύθερη κυκλοφορία κεφαλαίων και υπηρεσιών, όμως τα φορολογικά καθεστώτα παραμένουν διασπασμένα, δημιουργώντας ανισορροπίες που αποτρέπουν τη σύγκλιση.

Μεσοσταθμικός φόρος εταιρειών στην Ε.Ε. υπολογίζεται στο 19,6%, με ακραίες διακυμάνσεις από 12,5% στην Ιρλανδία μέχρι 26,5% στη Γαλλία. Οι αναλύσεις της EU Tax Observatory υποστηρίζουν ότι σχεδόν το 40% των κερδών των πολυεθνικών που δραστηριοποιούνται στην Ε.Ε. δηλώνεται σε μόλις πέντε κράτη-μέλη χαμηλής φορολόγησης.

Η διεύρυνση της Ε.Ε. προς τα Δυτικά Βαλκάνια και ανατολικά κράτη-υποψήφιες χώρες καταγράφεται ως ευκαιρία: έως το 2035 η ένταξη της Σερβίας, της Βόρειας Μακεδονίας ή της Ουκρανίας θα μπορούσε να αυξήσει το ΑΕΠ της Ένωσης μέχρι και 8%, σύμφωνα με το European Parliament.

Ωστόσο, η ίδια έκθεση προειδοποιεί ότι, χωρίς φορολογική σύγκλιση, η εισοδηματική ανισότητα μεταξύ «κέντρου» και «περιφέρειας» μπορεί να διευρυνθεί κατά δύο μονάδες.

Όπως επισημαίνει το International Monetary Fund, η χαλάρωση των φορολογικών επιπέδων μπορεί να εξελιχθεί σε νέο εργαλείο πολιτικής επιβίωσης, ενθαρρύνοντας «φορολογικό ντάμπινγκ» μεταξύ κρατών-μελών.

Το ελληνικό πεδίο

Η Ελλάδα βρίσκεται αντιμέτωπη με αυτές τις τάσεις. Τα φορολογικά της έσοδα ανέρχονται περίπου στο 40% του ΑΕΠ, ωστόσο το σύστημα παραμένει εξαρτημένο από έμμεσους φόρους (ΦΠΑ και ειδικούς φόρους κατανάλωσης) που μετακυλίουν το βάρος στα νοικοκυριά. Η περιορισμένη φορολογική βάση και η ανάγκη καταπολέμησης της φοροδιαφυγής καθιστούν την κατάσταση πιο εύθραυστη ενόψει διεύρυνσης.

Στις Βρυξέλλες, συζητείται η εισαγωγή ελάχιστου εταιρικού φόρου της τάξης του 15% και η υποχρεωτική δημοσιοποίηση των κερδών των πολυεθνικών ανά χώρα. Μέτρα που στοχεύουν να μειώσουν την απόσταση μεταξύ υψηλών και χαμηλών φορολογικών κρατών.

Οι προκλήσεις

Η διοργάνωση μιας πραγματικής φορολογικής ένωσης προϋποθέτει κοινό πλαίσιο, διαφάνεια και πολιτική βούληση. Χωρίς αυτά, η Ε.Ε. κινδυνεύει να αποκτήσει νέα δημοσιονομικά σύνορα. Οι εθνικές πολιτικές για ανταγωνιστικό φορολογικό καθεστώς αντιβαίνουν στο όραμα της συνοχής.

Η απόσταση μεταξύ των κρατών μελών δεν είναι πλέον μόνο οικονομική ή τεχνολογική, γίνεται και φορολογική. Η Ελλάδα, όπως και άλλα κράτη-μέλη, καλείται να ενισχύσει τη φορολογική της δικαιοσύνη και να συμμετάσχει ενεργά στη μεταρρύθμιση της ευρωπαϊκής φορολογικής αρχιτεκτονικής.