Καφούνης: Χωρίς άλμα στις πωλήσεις, η αγορά δεν βγαίνει – Το λιανεμπόριο χρειάζεται επιπλέον 750 εκατ.€ για να καλύψει το λειτουργικό κόστος

Η αναλυτική μελέτη του Ινστιτούτου της ΕΣΕΕ για την πορεία του κύκλου εργασιών στο λιανικό εμπόριο (εκτός τροφίμων, οχημάτων και καυσίμων) στο Γ’ τρίμηνο και στο Α’ εννεάμηνο του 2025 αποτυπώνει μια εικόνα έντονης πίεσης κάτω από την επιφάνεια των αριθμών. Παρά την ονομαστική αύξηση του τζίρου, το διαρκώς διογκούμενο λειτουργικό κόστος «ροκανίζει» τα περιθώρια κέρδους και μετατρέπει το Δ’ τρίμηνο της χρονιάς σε οριακή δοκιμασία για χιλιάδες επιχειρήσεις.

Ο πρόεδρος της ΕΣΕΕ, Σταύρος Καφούνης, επισημαίνει ότι, σε σύγκριση με το 2024, «λείπουν» από την αγορά τουλάχιστον 750 εκατ. ευρώ τζίρου, γεγονός που σημαίνει ότι το τελευταίο τρίμηνο του 2025 απαιτείται άνοδος πωλήσεων της τάξης του 10% για να αντισταθμιστούν οι πιέσεις από μισθώματα, ενέργεια και μισθολογικό κόστος. Όπως τονίζει, κανένα μέγεθος επιχείρησης –ούτε οι μεγάλες– δεν εμφανίζει επιδόσεις ικανές να υπερκεράσουν τον αντίκτυπο του αυξημένου κόστους λειτουργίας, με αποτέλεσμα η εορταστική αγορά που ξεκινά de facto με τη Black Friday να αποκτά κρίσιμο ρόλο για τη βιωσιμότητα κυρίως των μικρομεσαίων.

Ο ίδιος υπενθυμίζει ότι η εικόνα αυτή επιβεβαιώνει την ανάγκη για ένα στοχευμένο μίγμα αναπτυξιακών παρεμβάσεων και μέτρων ελάφρυνσης, τα οποία η ΕΣΕΕ έχει ήδη καταθέσει με τεκμηριωμένες προτάσεις προς την κυβέρνηση.

Κύκλος εργασιών: Αύξηση στους αριθμούς, επιβράδυνση στην ουσία

Σε απόλυτα μεγέθη, ο κύκλος εργασιών του λιανικού εμπορίου εκτός τροφίμων, οχημάτων και καυσίμων διαμορφώθηκε στα 7,2 δισ. ευρώ το Γ’ τρίμηνο του 2025, αυξημένος κατά 199,3 εκατ. ευρώ έναντι της αντίστοιχης περιόδου του 2024, όταν είχε ανέλθει στα 7 δισ. ευρώ. Στο Α’ εννεάμηνο, ο τζίρος έφτασε τα 19,7 δισ. ευρώ, από 19,3 δισ. ευρώ πέρυσι, καταγράφοντας αύξηση 370,4 εκατ. ευρώ.

Ωστόσο, η αύξηση αυτή είναι η χαμηλότερη από το 2020 μέχρι σήμερα, γεγονός που καταδεικνύει ότι η δυναμική του κλάδου υποχωρεί. Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι ότι σε πραγματικούς όρους, δηλαδή μετά την αφαίρεση της επίδρασης του πληθωρισμού, ο κύκλος εργασιών στο Α’ εννεάμηνο παρουσιάζει μείωση 0,6%. Πρόκειται για τρίτη συνεχόμενη χρονιά καθοδικής πορείας, με την πτώση να επιταχύνεται.

Το Γ’ τρίμηνο, ο ονομαστικός ρυθμός ενίσχυσης του τζίρου έφτασε το 2,8%, περίπου όσο και ο πληθωρισμός της περιόδου. Έτσι, η αύξηση του πραγματικού όγκου πωλήσεων περιορίζεται σε μόλις 0,2%, ουσιαστικά σε στασιμότητα. Οι επιχειρήσεις βλέπουν τον τζίρο να «φουσκώνει» σε ευρώ, αλλά χωρίς ουσιαστικό κέρδος σε όγκο.

Τουρισμός σε άνοδο, λιανεμπόριο σε απόσταση

Ένα ακόμη στοιχείο που προβληματίζει είναι η ασθενής διάχυση των τουριστικών εσόδων στο λιανεμπόριο. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος, οι ταξιδιωτικές εισπράξεις αυξήθηκαν κατά 7,7% στο Γ’ τρίμηνο και κατά 9% στο Α’ εννεάμηνο του 2025. Παρ’ όλα αυτά, ο «πυρήνας» του λιανικού εκτός τροφίμων, οχημάτων και καυσίμων δεν φαίνεται να αξιοποιεί πλήρως αυτή την ενίσχυση.

Η απόσταση αυτή υποδεικνύει την ανάγκη για πιο στοχευμένες δράσεις προβολής της Ελλάδας ως προορισμού αγορών, με ενίσχυση του «brand name» της χώρας σε επίπεδο shopping tourism, ώστε ο αυξημένος τουρισμός να μεταφράζεται σε πραγματικό τζίρο για τα φυσικά καταστήματα.

Καταναλωτικές τάσεις: Άνοδος στα μεταχειρισμένα, πίεση σε κλασικές κατηγορίες

Η ανάλυση ανά κατηγορία δείχνει ότι οι καταναλωτές στρέφονται όλο και περισσότερο σε πιο οικονομικές επιλογές. Η κατηγορία «λιανικό εμπόριο μεταχειρισμένων ειδών σε καταστήματα» κατέγραψε εντυπωσιακή αύξηση 36,3% στο Α’ εννεάμηνο, ένδειξη ότι σημαντικό τμήμα του κοινού αναζητά φθηνότερες λύσεις.

Στις κατηγορίες που ξεχώρισαν θετικά περιλαμβάνονται ο «αθλητικός εξοπλισμός» και τα «παιχνίδια» με άνοδο 8,5%, καθώς και οι «Η/Υ και περιφερειακές μονάδες» και τα «καλλυντικά και προϊόντα καλλωπισμού» με αύξηση 7,2%. Αντίθετα, σε έντονη υποχώρηση βρίσκονται οι πωλήσεις «τηλεπικοινωνιακού εξοπλισμού» (-12,2%), «εφημερίδων και γραφικής ύλης» (-5,4%), «χαλιών, κιλιμιών και επενδύσεων δαπέδου» (-4,7%) και «υποδημάτων και δερμάτινων ειδών» (-4,4%).

Η εικόνα υποδηλώνει μια διαρκή ανακατανομή της καταναλωτικής δαπάνης, με ανθεκτικότητα σε προϊόντα αναψυχής, προσωπικής φροντίδας και τεχνολογίας, αλλά με συρρίκνωση σε πιο παραδοσιακές κατηγορίες.

Περιφερειακές ανισορροπίες: Πού αυξάνεται ο τζίρος και πού βυθίζεται

Σε επίπεδο περιφερειών, οι Ιόνιοι Νήσοι (+3,4%), η Αττική (+3,3%) και η Κρήτη (+2,4%) εμφάνισαν τις ισχυρότερες αυξήσεις τζίρου στο Α’ εννεάμηνο του 2025 σε σχέση με το 2024, επωφελούμενες προφανώς και από την τουριστική κίνηση.

Στον αντίποδα, το Νότιο Αιγαίο καταγράφει πτώση 2,5%, η Θεσσαλία μείωση 2,2% και η Δυτική Μακεδονία υποχώρηση 1,5%. Οι κατά τόπους διαφοροποιήσεις αναδεικνύουν μια αγορά δύο ταχυτήτων, με ισχυρότερους πόλους ανάπτυξης και περιφέρειες που δυσκολεύονται να παρακολουθήσουν τον ρυθμό.

Μεγάλες επιχειρήσεις και ΜμΕ: Κοινός αντίπαλος, διαφορετική αντοχή

Η πίεση από το λειτουργικό κόστος αποτυπώνεται σε όλες τις κατηγορίες επιχειρήσεων, αλλά με διαφορετική ένταση. Στο Γ’ τρίμηνο, οι μεγάλες επιχειρήσεις λιανικού εκτός τροφίμων, οχημάτων και καυσίμων πέτυχαν αύξηση πωλήσεων 4,6% σε πραγματικούς όρους, μετά την αφαίρεση του πληθωρισμού. Παρ’ όλα αυτά, σύμφωνα με την ανάλυση, ούτε αυτή η επίδοση είναι αρκετή για να αντισταθμίσει πλήρως τα αυξημένα έξοδα σε ενοίκια, ενέργεια και μισθούς.

Οι μικρομεσαίες, αντίθετα, βρίσκονται σε σαφώς δυσκολότερη θέση. Στο ίδιο τρίμηνο, οι ΜμΕ κατέγραψαν μείωση πωλήσεων κατά 1,3% σε πραγματικές τιμές. Η εικόνα για τις πολύ μικρές επιχειρήσεις είναι ακόμη πιο απαισιόδοξη, καθώς ο πραγματικός τζίρος τους περιορίζεται κατά 2%, ενώ και οι μικρές επιχειρήσεις, παρά οριακή ονομαστική αύξηση 1%, εμφανίζουν πτώση 1,6% όταν ληφθεί υπόψη ο πληθωρισμός. Μόνο οι μεσαίες επιχειρήσεις ξεχωρίζουν, με άνοδο πωλήσεων 5,8% ονομαστικά και 3,1% πραγματικά.

Σε ορίζοντα εννεαμήνου, οι μεγάλες επιχειρήσεις εμφανίζουν ιδιαίτερα δυναμική πορεία, με πραγματική αύξηση πωλήσεων 5,8%, ενώ το σύνολο των ΜμΕ παραμένει ουσιαστικά στάσιμο ονομαστικά (-0,1%) και υποχωρεί 2,6% σε πραγματικούς όρους. Η ανισορροπία αυτή εντείνει τον κίνδυνο να ενισχυθεί η συγκέντρωση της αγοράς υπέρ των μεγάλων αλυσίδων, εάν δεν υπάρξουν επαρκή μέτρα στήριξης των μικρότερων παικτών.

Τι σημαίνει ο στόχος των 8,2 δισ. στο Δ’ τρίμηνο

Το Δ’ τρίμηνο αποτελεί παραδοσιακά το ισχυρότερο για το λιανεμπόριο, λόγω Black Friday και εορταστικής περιόδου. Το 2024 ο κύκλος εργασιών για το λιανικό εκτός τροφίμων, οχημάτων και καυσίμων ανήλθε σε 7,4 δισ. ευρώ. Για να καλυφθεί το αυξημένο λειτουργικό κόστος του 2025 και να διασφαλιστεί βραχυπρόθεσμα η βιωσιμότητα των επιχειρήσεων, ο τζίρος στο φετινό Δ’ τρίμηνο θα πρέπει να φτάσει τουλάχιστον τα 8,2 δισ. ευρώ, δηλαδή να ενισχυθεί κατά περίπου 10%.

Ο στόχος αυτός θεωρείται ιδιαίτερα φιλόδοξος, αλλά ταυτόχρονα αναγκαίος. Χωρίς μια τόσο ισχυρή επίδοση στο τέλος της χρονιάς, πολλές επιχειρήσεις -ιδίως μικρές και πολύ μικρές- δύσκολα θα μπορέσουν να καλύψουν τις υποχρεώσεις τους και να σχεδιάσουν με ασφάλεια το 2026.

Διαβάστε επίσης: Στ. Καφούνης: Το λιανικό εμπόριο σε κίνδυνο – Να κλείσει η κερκόπορτα της Ε.Ε