Το Πεκίνο, αψηφώντας τις απειλές για δασμούς του Τράμπ, αποκάλυψε σε ολόκληρο τον κόσμο το μέγεθος της αμερικανικής εξάρτησης από την Κίνα
Το μεγάλο θέμα του 2025 ήταν, φυσικά, ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ. Με ένα μπαράζ προεδρικών διαταγμάτων, στόχευσε πολιτικούς αντιπάλους και θεσμούς. Με τη βοήθεια του Ίλον Μασκ, επιχείρησε να αποδομήσει την ομοσπονδιακή γραφειοκρατία. Την αποκαλούμενη «Ημέρα της Απελευθέρωσης» επανακαθόρισε τους κανόνες του διεθνούς εμπορίου, ενώ σε ολόκληρο τον κόσμο επιχείρησε να επιβάλει ειρήνη – ή να απειλήσει με πόλεμο.
Η νίκη για την παγκόσμια υπεροχή ανήκει στην… Κίνα
Ωστόσο, όπως επισημαίνει σε ανάλυσή του το Economist, ο μεγάλος ωφελημένος της χρονιάς δεν ήταν ο Τραμπ, αλλά ο Κινέζος πρόεδρος Σι Τζινπίνγκ. Το 2025, το Πεκίνο αψήφησε τις αμερικανικές απειλές για δασμούς και, στην πράξη, αποκάλυψε σε παγκόσμια κλίμακα πόσο βαθιά εξαρτώνται οι Ηνωμένες Πολιτείες από την Κίνα. Σε αυτόν τον γύρο της μάχης για την παγκόσμια υπεροχή στον 21ο αιώνα, η νίκη –τουλάχιστον προς το παρόν– ανήκει στο Πεκίνο.
Το μερίδιο της Κίνας στην παγκόσμια βιομηχανική παραγωγή ξεπερνά πλέον το ένα τρίτο, προσφέροντάς της τη δυνατότητα να διαταράξει την παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα ακόμη και μέσα σε μία νύχτα. Στις πράσινες τεχνολογίες, κινεζικές εταιρείες παράγουν τα υλικά, τα εξαρτήματα και τα τελικά προϊόντα που αντιστοιχούν στο 60% έως 80% των ηλιακών πάνελ, των ανεμογεννητριών και των ηλεκτρικών οχημάτων παγκοσμίως.
Η κινεζική κυριαρχία ως πηγή ισχύος
Η περίπτωση του DeepSeek κατέδειξε τι μπορεί να επιτύχει η Κίνα στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης, παρά τις εκτεταμένες προσπάθειες των ΗΠΑ να ανακόψουν την πρόοδό της. Την ίδια στιγμή, κινεζικές φαρμακευτικές εταιρείες διεξάγουν κλινικές δοκιμές αντίστοιχες με εκείνες των αμερικανικών κολοσσών – και μάλιστα με ταχύτερους ρυθμούς.
Πριν από δύο δεκαετίες, δυτικές επιχειρήσεις επένδυαν στην Κίνα για να εκμεταλλευτούν το χαμηλό κόστος παραγωγής και τη γιγαντιαία αγορά της. Σήμερα, όμως, κατασκευάζουν εκεί ερευνητικά εργαστήρια και κέντρα καινοτομίας.
Όπως σημειώνει το Economist, το 2025 ο Σι Τζινπίνγκ έδειξε ξεκάθαρα ότι είναι διατεθειμένος να χρησιμοποιήσει την οικονομική κυριαρχία της Κίνας όχι μόνο ως πηγή πλούτου, αλλά κυρίως ως εργαλείο ισχύος. Οι περιορισμοί στις εξαγωγές σπάνιων γαιών αποτελούν ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα του πώς το Πεκίνο μπορεί να μετατρέψει την εξάρτηση τρίτων χωρών σε γεωπολιτικό όπλο.
Πώς η πολιτική Τραμπ ενδυναμώνει τον Σι
Το παράδοξο –και ειρωνικό– στοιχείο είναι ότι ο Τραμπ συνέβαλε ο ίδιος στην ενίσχυση του Σι, τόσο μέσω της πολιτικής των δασμών όσο και μέσω της εσωτερικής αποδόμησης που προκαλεί στις Ηνωμένες Πολιτείες. Η χρήση των δασμών ως μέσο πίεσης προς την Κίνα αποδείχθηκε λανθασμένη: οι κινεζικές εταιρείες είναι σαφώς πιο ανθεκτικές, καθώς έχουν μάθει να επιβιώνουν σε ένα μη δημοκρατικό και αυστηρά ελεγχόμενο περιβάλλον.
Ταυτόχρονα, οι επιθέσεις του Τραμπ κατά της επιστήμης αποδυναμώνουν την αμερικανική καινοτομία. Έχει στοχοποιήσει ερευνητές, ακυρώσει επιχορηγήσεις και παγώσει δισεκατομμύρια δολάρια χρηματοδότησης σε ερευνητικά κέντρα που δεν ευθυγραμμίζονται πολιτικά μαζί του.
Παρουσιασμένες ως προσπάθειες εξάλειψης της αναποτελεσματικότητας και αντιμετώπισης της «woke» ιδεολογίας, οι πολιτικές αυτές έχουν οδηγήσει σε δραστικό περιορισμό της χρηματοδότησης κρίσιμων ερευνητικών προγραμμάτων.
Παράλληλα, η εχθρότητα του Τραμπ προς τους ξένους επιστήμονες –ιδίως τους Κινέζους– εντάσσεται σε μια ευρύτερη επίθεση κατά της μετανάστευσης. Το αποτέλεσμα είναι ότι ταλαντούχοι επιστήμονες είτε εγκαταλείπουν τις ΗΠΑ είτε επιλέγουν εξαρχής να μην μετακινηθούν εκεί. Και η Κίνα ήδη αποκομίζει τα οφέλη.
Η κινεζική δυναμική και το αμερικανικό ερώτημα
Παρά τις σοβαρές προκλήσεις που αντιμετωπίζει η κινεζική οικονομία, η νέα δυναμική που αναπτύσσει προκαλεί ανησυχία όχι μόνο στις Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά και στις υπόλοιπες μεγάλες δυνάμεις του πλανήτη.
Το καλοκαίρι του επόμενου έτους, οι ΗΠΑ θα γιορτάσουν τα 250 χρόνια από τη Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας τους – μια ευκαιρία αναστοχασμού πάνω στις ιδρυτικές τους αρχές. Προς το παρόν, καμία άλλη χώρα δεν διαθέτει μια οικονομία τόσο εύκολα κινητοποιήσιμη όσο η αμερικανική. Το ερώτημα, όμως, παραμένει: θα συνεχίσει αυτό να ισχύει υπό τις πολιτικές που εφαρμόζει ή σχεδιάζει να εφαρμόσει ο Τραμπ;
Ο Σι Τζινπίνγκ, πάντως, παρακολουθεί με ιδιαίτερο ενδιαφέρον.
Μ.Η.Τ. 242183